Dizde diğer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen kireçlenmeler diz
protezi ile tedavi edilir. Protez denince dizde eklem yapan üç kemiğin
eklem yüzeylerinin kesilerek çıkarılması ve bu yüzeylerin metal ve
plastik parçalar ile kaplanmasıdır. En
sık soru protez yapım yaşı ve ne kadar ömrü olduğudur. Burada hastanın
kişisel özellikleri; yaş, cinsiyet, ağırlık ve hareket seviyesi
belirleyicidir. İyi ellerde yapılması şartıyla tüm hastaların %98’inde
protez 10 yıl dayanır. 65 yaş üzeri, kadın, 70 kg altı ve az hareketli
kişilerde protezin ömrün kalan kısmında idare edebileceği söylenebilir.
Genel olarak diz protezi iyi ellerde yapıldığında 15 yıl civarında
tamamen ağrısız ve diz fonksiyonlarının tam olduğu bir yaşam süresi
elde edilir.
Normal bir dizde dört adet bağ, dizin kemiklerinin birbiri ile
bağlantısını ve koordinasyonunu sağlar.Artritli bir dizde bu bağların
yapıları bozulabilir.Diz protezi uygulamalarında bu bağlardan bazıları
eklem yüzeyleri ile birlikte kaldırılır ve yeni yapma yüzeyler ile
değiştirilir.Konulan parçaları yerinde tutmak üzere 2 yol
mevcuttur.Bunlardan biri polimetimetakrilat adı verile çimento ile
tespittir. Diğeri ise özel hazırlanan ve kemiğin gelişimine uygun
olarak kemikle bütünleşen parçalardan oluşan protezlerdir.
Bugün
diz protezlerinin büyük çoğunluğu çimentolu olarak
yapılmaktadır.Çimentolu protezlerin uyumu mükemmel olup 20 yıl kadar
dayanabilmektedir.Bu süreyi hastanın kilosu,genel sağlık
koşulları,aktivite düzeyi arttırıp, azaltabilmektedir.Çimentonun
avantajı gerek kemikle protezi birbirine bağlayan bir yapı olması
gerekse katı bir maddenin ortama kattığı biomekanik güçtür.Bugün için
kullanılan materyallerde kırılma olayı son derece azdır,kemikten
gevşeyebilmeleri bir sorundur.Gevşeme 2 türlü olabilir.  1.
Diz hareketler esnasında birçok kuvvetin etkisi altında kalır.Protezli
dizde aksial olarak gelen yük değiştirilmiş olan kaval kemiğinin eklem
yüzeyi ve arta kalan spongiöz kemik tarafından karşılanır.Eğer gelen
yük protezin gücünü aşacak olursa protez alta kalan kemiğin içine
gömülür,yada gevşemeye başlar.Bu esnada metal parçalar arasına konmuş
olan polietilen tabakanın ezilmesi ondan parçaların ayrışmasına ve bu
parçaların vücut tarfından yabancı cisim olarak algılanıp biolojik bir
yanıt verilmesine neden olur.Bu cevapta gevşemenin biolojik olarak
hızlanmasına neden olur.
2. Polietilen bölgeden kopan
parçalar vücudun savunma hücreleri tarafından kaldırılmak istenecektir.
Bu amaçla salgılayacakları enzimler sadece bu parçaların değil aynı
zamanda protezin kemiğe yapışmış olduğu bölgedeki kemiğin
erimesine(osteolisiz) yol açacaktır.Bu olay bir kısır döngü içerisnde
devam edip gevşeme ve protezin uyumsuzluğu ile sonlanır. Yukarıda
anlatılanlara karşın çimentolu protezler bugün için başarı ile
kulanılmaya devam etmektedir.Özellikle genç aktif,artritli hastalarda
tek tedavi seçeneği olarak kabul edilmektedirler.
1980’li
yıllarda kemiğe bir çimento materyali olmaksızın uygulanabilen
protezler üretilmiştir.Bu implantların yüzeylerinde yeni kemik
oluşumunu sağlayabilecek biolojik olarak aktif olan maddeler
bulunmaktadır.İmplanları kemiğe tespit etmek üzere çeşitli vida
sistemleride geliştirilmiştir.Vidalar yeni kemik gelişimi sağlanana dek
protezin tespitinden sorumlu olacaklardır.Bazı modeller çimentolu
protezler kadar başarılı olmuşlardır.Ancak ne kadar düzgün yüzeyli
olurlarsa olsunlar bu protezlerde de yük altında kalmaya bağlı küçük
fragmanların oluşumunun daha fazla olduğu ve biolojik yanıtın daha
hızlı geliştiği tespit edilmiştir.Ayrıca bugün için bu tip protezlerin
kullanımı ile ilgili uzun dönem sonuçlar henüz elimizde mevcut
değildir.
1980’li yılların sonuna doğru femoral
komponenti çimentosuz,tibial komponenti çimentolu hybrid protezler
üretilmiş olup bügüne kadar ki sonuçları iyidir.
Sonuç
olarak diz protezi cerrahisi bazı sorunları olsada bugün için dizin
biomekaniğini düzenleme de etkili bir tedavi yöntemidir. Hastaların
operasyonun ertesi günü yürümelerine, 2. gün tuvalete oturmalarına izin
verilir. Dikişler ortalama 15 günde alınır ve sonrasında banyoya izin
verilir. Hasta operasyonun ertesi gününden itibaren diz bükme ve adele
güçlendirme akzersizlerine başlanır. Bu ekzersizler diz
fonksiyonlarının tamamen kazanılmasına kadar devam eder. Genellikle 6.
haftada tüm diz fonksiyonları geri döner. Dizde şişlik ve protezin
varlığını hastalar 3-6 ay hissedebilirlerse de yürüme ilk haftadan
sonra ağrısızdır.
Diz protezinin iyi ellerde yapılması
kadar ameliyathane ve ameliyat sonrası bakım hizmetleride çok
önemlidir. Bu operasyonun en önemli komplikasyonu % 1-2 oranında
enfeksiyondur.(en iyi ameliyathane şartlarında). Enfeksiyon gelişirse
ek cerrahi prosedürler gerekebilir. İyi ameliyathane şartı dendiğinde
enfeksiyon kontrolü çok iyi olan, “laminar air flow” lu ameliyathaneler
anlaşılmaktadır. Damar ve sinir yaralanması riski neredeyse yoktur.
|
