Hepatit C tanısı, Hepatit C testleri

Hepatit C testleri kimlerde tarama amaçlı kullanılır, kimlerde hepatit c taranmalıdır?

• Enjeksiyonla uyuşturucu kullananlarda
• Kan veya organ nakli yaptıranlarda (1992 öncesinde)
• Pıhtılaşma faktör konsantreleri alan kişilerde (1987 öncesi)
• HCV pozitif anneden doğan çocuklarda
• Sağlık çalışanlarında hepatit C hastanın kanıyla bulaş sonrası kesici veya batıcı yaralanmalarda
• Karaciğer hastalığı şüphesi olanlarda

Şu kişilerden hepatit C testi yapılmasına gerek yoktur

• Sağlık çalışanları acil servis çalışanları
• Gebeler
• Aile içinde HCV pozitif kişilerin bulunduğu diğer kişiler ( cinsi münasebeti olanlar hariç)
• Genel toplam

Aşağıdaki gruptaki kişilerde ise hepatit C taraması yapılması kesin değildir, tartışmalıdır

• Doku nakli olanlar
• İntranazal kokain kullananlar veya diğer enjekte edilmeyen uyuşturuculardan alanlar
• Piercing ve tatuaj yaptıranlar
• Zührevi hastalık geçirenler veya birden çok cinsel partner olanlar
• Hcv pozitif kişilerin uzun süreli cinsel partneri olan kişiler

Genel giriş
Anti hcv testi
Virüse karşı olan bir antikorun varlığını gösterir daha önce hepatit C ye maruz kalındığını gösterir. Bu test, kişinin aktif bir HCV enfeksiyonu geçirip geçirmediğine anlamaz. Önceden geçirilmiş hepatit C enfeksiyonunda da anti hcv testi pozitif olur. Anti hcv testi sonuç olarak söylenirken pozitif veya negatif olarak ifade edilir. Nadiren zayıf pozitif şeklinde laboratuvar sonuçlarıyla karşılaşılabilir. Bu durumda HCV varlığı RİBA (recombibant immunoblot assay) testi ile kontrol edilmelidir.

Bu test de HCV antikorlarını ölçer yanlış pozitif anti hcv testini anlayabilir, yani anti hcv antikoru gerçekten hepatit C ye karşımı oluşmuştur, bunu ayırabilir çok nadir durumda riba testide kararsız kalabilir. Bu durumda ise polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) gibi daha ileri moleküler testler yapmak gerekebilir. Anti HCV ( ELiSA ile bakılan testler) gibi RİBA testi de şu anki aktif enfeksiyonla daha önceki geçirilmiş enfeksiyonu ayıramaz, çünkü buda bir antikor tabanlı testdir .

Aktif hepatit C enfeksiyonunu gösteren testler ise şunlardır.
HCV RNA testi (kalitatif)
HCV RNA testi (kantitatif - hece ve viral yük hesaplaması)
Viral genotip tayini
Kalitatif hcv rna testi : Var veya yok şeklinde sonuç verirler. aktif enfeksiyon anında virüsün varlığı ve tedavi sonunda virüsünün kaybolup kaybolmadığı bu testle anlaşılabilir.
Kantitatif hcv rna testi - Viral yük ölçümü : Kandaki virüs Partikül sayısını gösterir çoğunlukla tedavi verilecek hastalarda tedavi öncesi ve sonrası takibi anlamak için kullanılır. Başarılı bir HCV tedavisinden sonra 4. hafta veya 12. haftada viral yük sayısı en az 100 kat (2 log) düşme olmalıdır.
Virüs genotip tayini :Hepatit C virüsünün altı major tipi vardır, en sık görülen ise genotip I dir. Genotip I genel olarak tedaviye diğerlerine göre daha zor cevap verir, bu nedenle de tedavisi daha uzun süre yapılır. Genotip 2 veri 3 de 24 hafta tedavi verilirken genotip I de bu süre uzatılır ve 48 hafta tedavi verilir. Genotip I de tedavi başarı oranı yüzde 60-70 lerde iken genotip 2 ve 3 de başarı oranı % 100 lere yakındır.


Anti hcv testleri
ELİSA veya EIA Elisa metodu ile bakılanlar, EIA-, EIA-II ve EIA- olarak birkaç çeşit tarama testi geliştirilmiştir.
Elisa I - on altı haftada, elisa 2 on haftada, elisa III ise 8 haftada seropozitiviteyi yakalamaktadır böylece el pencere dönemi sekiz haftaya kadar düşebilmiştir.
İmmun sistemi baskılı hastalarda, HIV hastalarında, diyaliz hastalarında, nakil hastalarında hcv enfeksiyon olduğu halde anti hcv tespit edilemeyebilir. Bu hastalarda anti hcv negatif olsa dahi hcv rna testi çalışılmalıdır.
Anti hcv pozitif olan hastalarda hcv pcr negatif olduğunda bu anti hcv pozitifliğinin yanlış pozitif olup olmadığını anlamak için riba-2 ve riba-3 testleri yapılabilir. Yanlış pozitiflik de riba negatif çıkarken daha önce geçirilmiş şu anda tamamen atlatmış olanlarda ise negatif çıkacaktır. Riba 2 testide elisa gibi C-22, C-100 antijenlerine karşı olan antikorları kullanır. Riba testi tarama amaçlı kullanılmaz daha çok yanlış pozitifliği ayırmak için kullanılır. Hastalar hcv enfeksiyondan iyileştikten sonra yıllarca antikor taşıyabilirler ve bu antikorlar elisa veya riba yöntemiyle yıllarca pozitif kalabilirler. Anti hcv pozitif ve riba testi negatif ise bu anti hcv pozitifliği yalancı bir pozitifliktir. Bu durumun istisnaları ise yeni akut enfeksiyon geçirenler, immun süprese olanlar, immun sistemi baskılanmış olanlar, nakil hastaları gibi veya diyaliz hastalarıdır. Bunlar antikor oluşturulamayabilir. Klinik uygulamada EIA ile yani elisa ile bakılan ve anti hcv negatif bulunan hastalarda daha fazla bir test yapmaya gerek yoktur .
Elisa ile anti hcv pozitif olan hastalarda hcv rna yapılmalı hcv rna negatif ise anti hcv yalancı pozitif mi yoksa daha önce geçirilmiş bir enfeksiyonmu bun ayırdetmek içinde riba testi yapılmalıdır .

Moleküler testler:
nükleik asit testleri iki türlüdür, kalitatif ve kantitatif (nicel yada nitel, niteliksel veya niceliksel, var yok veya sayılabilir) şeklinde açıklanabilir. Kalitatif testlerde sonuç pozitifsin beyan negatif, var veya yok şeklindedir. Bunlarda bir alt sınır mevcuttur mililitrede 50 enternasyonal ünitenin (IU) altını göremezler. Bu testlerden amplicor pcr ölçümü (Roche diagnositcs) ve Versant tma ölçümü (Siemens health care diagnostics) iki adet mevcuttur. Amplicor reverse transcripsiyon zincir reaksiyonunu kullanır versand ölçümü ise transcription mediated amplifikasyon metodunu (tma metodunu)) kullanır.

Kalitatif testler hcv enfeksiyonunun teşhisinde ve tedavi sonunda kalıcı cevabı ölçme esnasında daha çok kullanılır. Kantitatif testler ise real time PCR metodu ile yapılır. Bunlarda alt limit mililitrede 10 ila 15 IU ya kadar düşer. Ayrıca dinamik aralık ise 10 ile 100 milyon ünite arası sonuç verebilir. bDNA metodunda sinyal amplifikasyonu kullanılır. Daha kolay olmasına rağmen bunlarda limit 615 IU/ml kadar yükselmektedir. Kantitatif ölçümler daha çok tedavinin yürüdüğü aşamalarda önemlidir. Örneğin genotip I b hepatit c enfeksiyonu tedavisinde 12. haftada erken virolojik cevap (EVR) olmadığı, yani virüs sayısının iki log (100 kat) düşmediği kantitatif testlerle gösterilir ve tedavi sonlandırılır. Hızlı virolojik cevap (RVR- rapid virologic response) ise ilk 4 haftada hcv rna seviyesinin tespit edilemeyecek kadar düşmesini gösterir ki bu da kalıcı virolojik yanıtın olacağının iyi bir göstergesidir. Hızlı virolojik cevap 4. haftada bakılır, erken virolojik cevap ise 12. Haftada bakılır. Öte yandan real time PCR testleri hem kantitatif hemde kalitatif testlerin özelliklerine sahip olduğu için giderek fazla oranda laboratuvar tarafından kullanılır.

HCV genotipleri
Birden 6 ya kadar genotipler mevcuttur, ayrıca Ia , I b gibi alt tiplendirmeler mevcuttur. Tedavi süresine karar vermekte genotipler etkilidir. Bu nedenle tedavi öncesinde test edilmelidirler. Örneğin genotip I b, 48 ait tedavi görmesi gerekirken, genotip 2 ve 3 te 24 haftalık tedaviler yetmektedir.

Karaciğer biyopsisi: Hepatit c enfeksiyonda karaciğer biyopsisinin mutlaka yapılıp yapılmaması tartışmalıdır. Teşhis açısından karaciğer biyopsisine gerek yoktur, ancak tedavi aşamasında bazı faydaları vardır.
Karaciğer histolojisi hastalığın evresini ve hastalığın prognozunu tahmin etmek açısından faydalıdır. Örneğin hepatit c hastasında, siroz var ise, hepatitsel güller karsinom gelişmesi açısından alfa feto protein düzeyi bakılarak, varis varlığı açısından ise gastroskopik incelemeler yapılarak takip edilebilir. Ayrıca siroz hastalarında tedavi esnasında ilaca bağlı yan etki komplikasyonları daha yüksek olacağından tedavi dozu başlangıçta dahi daha düşük tutulabilir.
Bununla birlikte örnekleme değişkenliği karaciğer biyopsisi açısından bir sorundur. Yani alınan örnek ortalama hasarı temsil etmeyebilir, daha az hasarlı bölgeye rastlayabileceği gibi, ortalamaya göre daha çok hasarlı bölgeye de rastlayabilir. Örneklemeye değişkenliğinden dolayı siroz hastalarının % 15 i olduğundan daha aktif görünebilmektedir bunu engellemek için en az 25 mm uzunluğunda bir biyopsi veya biyopsi örneğinde en az on portal alan görülebilmelidir .

Karaciğer biyopsisi birlikte olan diğer hastalıkları teşhis açısından da fayda sağlayacaktır. Örnek; örneğin demir depolaması hastalığı veya yağlı karaciğer

İnvazif olmayan fibroziz ölçme metotları:
Henüz non invazif fibroz ölçme metotlarının hiçbirisi rutin kullanımda değildir ancak ileride rutin kullanıma girilebileceği düşünülüyor. Karaciğeri biyopsisinin yerini henüz alamamıştır .

 

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)