İNFERTİLİTE

Tanıma göre bir yıl korumasız ilişki olmasına rağmen gebelik oluşmuyorsa buna infertilite denir. Bazı durumlarda ise hasta gebe kalabiliyor fakat tekrarlayan düşükleri oluyorsa infertilite söz konusudur.

Gebelik bir takım karmaşık olaylar zinciridir. Gebe kalabilmek için 

• Kadının yumurtalığından yumurtanın atılıyor olması  (Ovülasyon) 

• Yumurtanın fallop tüpünden uterus içine doğru hareket etmesi  

• Erkek sperminin yumurtanın bu yolcuğunu sırasında yumurta ile karşılaşmış olması  

• Döllenmiş olan yumurtanın rahim içine tutunması gerekir. 

İnfertilite bu adımların herhangi bir basamağındaki problemden ortaya çıkabilir.

Amerika’daki verilere göre 2002 yılında yaklaşık Amerika’nın % 12’si ( 7,3 milyon) 15-44 yaş aralığında gebe kalmada problem yaşamaktadır.

Hayır, infertilite her zaman sadece kadına bağlı değildir.  İnfertilitenin yaklaşık 1/3’ ü kadına bağlı, diğer 1/ 3 ‘ ü erkeğe bağlı faktörlerden olmaktadır.  Diğer kalan kısımda ise hem erkek hem de kadına bağlı olan nedenler ve bilinmeyen infertilite söz konusudur.

• Sperm yapımındaki problemleri az sperm olması veya hiç olmaması 

• Spermin yumurtaya ulaşmasındaki problemlerianormal sperm şekli veya hareket etmesini engelleyen yapısal bozukluklar 

Bazı sperm ile ilgili problemler erkeklerde doğuştan bulunabilir mesela kistik fibrozis hastalarındaki infertilite problemi gibi

Erkekteki sperm kalitesini ve sayısını etkileyen faktörler yaşam biçimi ve genel sağlık durumudur. 

• Alkol 

• İlaçlar 

• Çevresel toksinler 

• Sigara içmek 

• Sağlık problemleri 

• Uyuşturucu maddeler 

• Radyasyon tedavisi, kanser kemoterapisi

• Yaş

Ovülasyonla ilgili problemler kadınlardaki infertilitenin en sık nedenlerinden biridir.  Ovülasyon olmadan gebelik oluşmaz. Ovülasyonun olmadığının önemli belirtilerinden biri düzensiz ve geç olan menstrüel sikluslardır.

Daha az sıklıkla diğer nedenler arasında 

• Pelvik inflammatuvar hastalık, endometriosis veya ektopik gebeliğe bağlı cerrahi sonucu fallop tüplerinin tıkanması 

• Uterus ile ilgili fiziksel problemler 

• Uterus kavite bütünlüğünü bozan miyomlar

• Yaş 

• Stres 

• Zayıf diyet 

• Aşırı kilolu veya zayıf olma 

• Sigara içme

• Alkol 

• Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (STDs) 

• Hormonal değişikliklere neden olabilen sağlık problemleri

Çoğu kadın çocuk sahibi olmak için 30 ve 40 yaş arasını tercih etmektedir. Amerika’da kadınların  % 20 ‘si 35 yaşından sonra ilk çocuklarını doğurmaktadır.  Bundan dolayı yaş artan bir infertilite nedenidir.  35 yaş üstü kadınların da yaklaşık üçte birlik kısmında infertilite problemi mevcuttur.

•  Yaşla beraber döllenme için hazır yumurta atılımı azalması 

•  Yumurtaların sağlık durumu yaş ile azalması 

•  Yaş ilerledikçe kronik hastalıklar nedeniyle infertiliteye neden olacak durumlar oluşması 

• Yaş arttıkça düşük yapma olasılığındaki artış

30 yaş altındaki kadınlar bir yıla kadar korumasız ilişki döneminde infertilite ile ilgili endişelenmelerine gerek yoktur.  Ancak 1 yıldan fazla ise doktorlarına danışmaları gerekir. Aynı zamanda erkeklerinde doktora başvurmaları gerekir. 30 yaşın üstündeki kadınlarda ise bu süre 6 ayı geçerse mümkün olan en kısa zamanda doktora gitmelidirler. 30 yaş sonrasında her yıl bebek sahibi olma ihtimalleri azalmaktadır. Bazı sağlık durumları infertilite problemleri riskini arttırır.

• Düzensiz menstrüel periyotlarının olması 

• Çok ağrılı adet dönemleri 

• Endometriosis 

• PID 

• Üçten fazla düşük olması durumunda yaşa bakılmaksızın yapılması gereken en iyi şey gebelik isteniyorsa doktorunuza danışmanızdır.

Bu süreç fizik muayene ve seksüel hikaye ile başlar. Eğer belirgin bir problem saptanmamışsa, testlerin yapılması gereklidir. İnfertilitenin araştırması uzun, karmaşık ve bazen stresli bir süreçtir.

Araştırmaya erkek için genellikle spermiogram testi ile başlanır. Sayı, şekil ve hareket kabiliyetlerine bakılır. Bazı durumlarda erkeklerin hormon seviyelerine de bakılabilir.

Kadın için yapılacak olan ilk şey ise hastanın her ay ovülasyonun olup olmadığının tespitidir. Bunun için birçok metot bulunur :

• Birkaç ay her sabah bazal vücut ısısını ölçerek 

• Ev ovülasyon kiti (eczanelerde bulunan) kullanarak  

• Kan testleri ve overlerin ultrasonla incelenmesi ile yumurtlamanın olup olmadığı tespiti 

Eğer hasta düzenli yumurtlaması varsa bir takım başka testlere ihtiyaç vardır. 

• Histerosalpingografi:   Bu incelemede, uterus ve fallop tüplerinin durumu x ışınları kullanılarak değerlendirilir. Vajenden uterus içine bir tüp yerleştirilir ve radyoopak madde verilerek işleme başlanır. Radyoopak maddenin uterustan fallop tüplerine sorunsuz geçip geçmediği kontrol edilir.  Eğer bu yolda bir tıkanıklık varsa tespit edilmiş olur. Tıkanıklık spermlerin yumurtaya ulaşmasını engeller. 

• Laparoskopi:  Bu cerrahi işlem esnasında kamera ile karın içerindeki yapılar incelenir. Küçük bir cilt insizyonu ile kamera kullanılarak yapılan bu işlemde overler, fallop tüpleri, uterus ve diğer problemler tespit edilebilir. Laparoskopi ile endometriosis ve yapışıklıklar aynı zamanda tedavi edilebilir.

Asiste reprodüktif teknoloji (ART) çiftlerin gebe kalmasını sağlamak için yapılan yardımcı üreme teknikleridir. ART de kadın vücudundan alınan yumurtanın laboratuar ortamında spermler ile birleştirilmesi ve tekrar vücuda yerleştirilmesi bulunur.

Başarı oranları değişiktir ve birçok faktöre bağlıdır. Bunlar: 

• Partnerlerin yaşı 

• İnfertilite nedeni 

• Klinik 

• ART şekli 

• Yumurtanın taze veya donmuş olması 

• Embriyonun taze veya donmuş olması

Başarı oranları her klinik için farklı olmakla beraber ortalama 

• 35 yaş altında %37,3 

• 35-37 yaş arası %30,2 

• 37-40 yaş arası %20,2 

• 41-42 yaş arası %11,0

ART, pahalı ve zaman isteyen bir iştir. ART’ nin en sık komplikasyonların birisi çoğul gebeliktir. Fakat bu problem çeşitli metotlarda engellenebilir.

• In vitro fertilizasyon (IVF) :Döllenmenin vücut dışında olmasıdır.  IVF en etkili ART yöntemidir.  Eğer fallop tüpleri kadında tıkalı veya erkek çok az miktarda sperm üretiyorsa tercih edilir.  Kadına fazla sayıda yumurta üretmesi için ilaçlar verilir ve olgunlaşan yumurtalar toplanır. Erkekten alınan spermlerin olduğu bir ortama bırakılır ve döllenme olması beklenir. 3-5 gün sonra sağlıklı embriyolar transfer edilir. 

• Zygote intrafallopian transfer (ZIFT) veya Tubal Embriyo Transfer:  IVF ‘ e benzer. Döllenme laboratuar ortamında olur. Genç embriyo uterus yerine fallop tüpüne transfer edilir. 

• Gamete intrafallopian transfer (GIFT): Yumurta ve spermin fallop tüpüne transferini içerir.Fertilizasyon kadının vücudunda olur. 

• Intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI): Sperm ile ciddi problemlerin olduğu hastalarda uygulanır. Birkaç defa IVF başarısızlığı olan yaşı büyük hastalarda kullanılan bu yöntemde tek bir sperm yumurta içine enjekte edilir. Daha sonra embriyo, uterus veya fallop tüpüne yerleştirilir.