Giriş
Avian İnfluenza “Kuş Gribi” Hakkında Sıklıkla Sorulan SorularKuş gribi nedir?Kuş
gribi ya da tıbbi adıyla “avian influenza” sadece kuşlarda ve daha
seyrek olarak da domuzlarda görülen bulaşıcı bir viral infeksiyondur.
Kuş gribine neden olan Influenza A virusları türe özgül (“species
spesific”) olmakla birlikte son 3 yılda çeşitli Güneydoğu Asya
ülkelerinde görüldüğü üzere tür bariyerini geçerek, nadiren de olsa
insanlarda infeksiyon oluşturmaya başlamışlardır. Influenza
A viruslarının 16 H (hemaglütinin) ve 9 N (nöraminidaz) subtipi vardır.
Bunlar içinde sadece H5 ve H7 subtipleri kümes hayvanları ve
kanatlılarda ciddi hastalığa neden olmaktadır. Kümes
hayvanlarında bu virüsler hafif ve ağır seyirli olmak üzere başlıca iki
tipte hastalığa yol açarlar. Hafif formda hayvanlarda tüy dökme ve
yumurtlamada azalma gibi bulgular görünürken, ağır seyirli tipte ise
hayvanlar arasında süratle yayılan virüs iç organlarda yaygın hastalığa
neden olarak, genellikle 48 saat içinde %100’e yaklaşan oranlarda ölümle
sonuçlanır. Hafif hastalık yapan virüs kanatlı hayvan topluluğu içine
girdikten sonraki birkaç ay içinde mutasyona uğrayarak ciddi hastalık
yapan forma dönüşebilir. Kuş gribinin insan sağlığı açısından önemi nedir? 2003
yılı ortalarında Güneydoğu Asya’da başlayan ve ciddi hastalık yapan
avian influenza virüs salgını şimdiye dek saptananlar içinde en yaygın
ve en ciddi olanıdır. Etken olan H5N1 virüsü Güneydoğu
Asya’daki pek çok ülkede endemik olarak yerleşmiş görülmektedir. 150
milyona yakın hayvanın salgın nedeniyle itlaf edildiği bu bölge ülkeleri
İndonezya, Vietnam, Kamboçya, Çin, Taylan ve Lao’dur. H5N1 virüsünün insanlar açısından başlıca iki önemli riski söz konusudur. Bunlardan
birincisi halen insanlara nadiren de olsa bulaşan virüsün, bulaştığı
kişilerde ağır pnömoni ve multiorgan yetmezliği sonucunda %50’yi aşan
oranda mortaliteye yol açmasıdır. İkinci ve daha da önemli
olan risk ise virüsün insandan insana kolay bulaşan bir forma değişmesi
ve bu şekilde bir pandemiye yol açma olasılığıdır. Dünyada kuş gribine bağlı insan olgularının saptandığı ülkeler hangileridir? 30 Aralık 2005 tarihine kadar Dünya Sağlık Örgütü’ne bildirilmiş kanıtlanmış insan olguları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 4
Ocak 2006 tarihi itibariyle ülkemizde de laboratuar verileriyle
doğrulanmış 2 çocuk kuş gribi olgusu Doğu Beyazıt’tan bildirilmiş ve bu
olgulardan ikisi de hayatını kaybetmiştir. Ayrıca hastalığa ilişkin belirtileri gösteren 9 olgunun daha gözetim ve tedavi altında olduğu bildirilmiştir. Yıl | Kamboçya | Çin | Indonezya | Tayland | Vietnam | Toplam | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | olgu | ölüm | 2003 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2004 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 17 | 12 | 29 | 20 | 46 | 32 | 2005 | 4 | 4 | 7 | 3 | 16 | 11 | 5 | 2 | 61 | 19 | 93 | 39 | Toplam | 4 | 4 | 7 | 3 | 16 | 11 | 22 | 14 | 93 | 42 | 142 | 74 |
|
|
İnsanlara hastalık nasıl bulaşır? İnfekte
kanatlı hayvanlarla veya bu hayvanların dışkısı ile bulaşık yüzeylerle
direkt temas halen bilinen ana bulaşma yoludur. Şu ana kadar bildirilen
insan olgularında kırsal kesimde yaşayan ve açıkta serbestçe dolaşan
kümes hayvanlarıyla yakın temasta bulunma öyküsü mevcuttur. Ülkemizden
de bildirilen olgularda da, hastalanmış hayvanlarla yakın temas ve bu hayvanların kesilerek tüketilmesi söz konusudur. Virüsle
temasın en yüksek olasılıkla hayvanların kesimi, tüylerinin yolunması
ve pişirme için hazırlanması sırasında olduğu kabul edilmektedir. İnsanda kuş gribi infeksiyonunun belirtileri nelerdir? Hastalığın kuluçka dönemi ortalama 2-5 gün olup, bu süre 8-17 güne kadar da uzayabilmektedir. Çoğu hastada başlangıç bulguları 38 C’yi aşan vücut ısısı ve alt solunum yolu semptomlarıdır (Öksürük, nefes darlığı gibi). Üst
solunum yoluna ilişkin bulgular seyrek olarak görülür. H5N1 ile infekte
hastalarda konjonktivit nadir rastlanan bir bulgudur. Bazı hastalarda,
hastalığın erken döneminde ishal, karın ağrısı, kusma, plöretik göğüs
ağrısı, burun ve dişeti kanamaları bildirilmiştir. Sulu diare solunum
belirtilerinin ortaya çıkmasından bir hafta kadar önce başlayabilir.
Nadiren solunum yolu belirtileri görülmeden ensefalopati ve ishalle
seyreden olgular da bildirilmiştir. Hastaların
tamama yakınında pnömoni gelişir. Radyolojik olarak diffüz, multifokal,
yama tarzında, intesrtisyel, segmental veya subsegmental
infiltrasyonlar gibi hemen her türde görüntüyü taklit eden bulgular
saptanır. Plöral effüzyon nadirdir. Tablo
hızla ilerleyerek akut respiratuar distress sendromu (ARDS) haline
dönüşür. Pnömoni başlangıcından ARDS gelişimine kadar geçen median süre 6
gün (4-13 gün arası) olarak bildirilmiştir. Renal yetmezlik, kardiak
dilatasyon ve aritmi şeklinde kalp tutulumu ile birlikte multiorgan
yetmezliği sıktır. Kuş gribine bağlı insanlarda görülen mortalite ne sıklıktadır? Kuş
gribi hastaneye yatırılan hastaların %50’sinden fazlasında ölüme yol
açmaktadır. 1997 yılında Hong Kong’ta görülen salgındakinin aksine (bu
salgında ölenler 13 yaş ve sonrasındaki kişilerdi), günümüzde ölenlerin
arasında 15 yaşından küçük sağlıklı çocukların oranı fazladır. Ölüm
genellikle hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasından 9-10 gün (6-30
günler arası) sonra gelişmekte, ölenlerin büyük çoğunluğunda ise neden
progresif solunum yetmezliği olmaktadır. Laboratuar bulguları Sık
rastlanan laboratuar bulguları arasında lökopeni, özellikle lenfopeni,
hafif ya da orta şiddette trombositopeni, hafifçe yükselmiş transaminaz
düzeyleri sayılabilir. Steroid kullanımına bağlı olabilecek ciddi
hiperglisemi, ve serum kereatinin düzeylerinde yükselme de rapor
edilmiştir. Virolojik tanıÖlüm
öncesi tanı virusun izolasyonu ve/veya H5-özgül RNA’nın (RT-PCR testi
ile) saptanması ile doğrulanır. İnsan influenza A virusu infeksiyonunun
aksine H5N1 infeksiyonunda virus nazal örneklerden çok faringeal
örneklerde saptanmaktadır. Doğu Beyazıt’tan
bildirilen olgularda, hastalardan alınan ilk örneklerin nazal sürüntü
olması ve sonucun negatif bulunması bu nedenle olabilir. Hastalığın
başlangıcından itibaren boğaz sürüntüsünde viral RNA saptanmasına kadar
geçen ortalama süre 2-15 (median 5,5) gündür. Ticari olarak mevcut
hızlı antijen testlerinin güvenilirliği düşüktür. Tedavi H5N1 şüphesi olan hastalara süratle nöraminidz inhibtörü ilaç (oseltamivir-Tamiflu® veya zanamivir-Relenza®)
başlanmalıdır. Hastaneye yatırılan çoğu hastada 48 saatiçinde
ventilatör desteği gerekeceği hatırda tutulmalıdır. Bu hastalarda
hipotansiyon ve multiorgan yetmezliği için yoğun bakım desteğinin de
gerekli olma olasılığı yüksektir. Oseltamivir
başlanan ve sağ kalan hastalarda virus çoğunlukla tedavi sonrasında 2-3
gün içinde kaybolur. Öte yandan tedaviye rağmen ölen hastalarda,
hastalığın ilaca rağmen ilerlediği ve virüsün salgılarda sebat ettiği
gösterilmiştir. Kümes hayvanları ve ürünlerini yemek güvenli mi?Kuş giribi pişmiş gıdalarla bulaşmaz.
Gerekli önlemlerin alınması koşuluyla tavuk ve diğer evcil kanatlı
hayvanların ve bunların yumurtalarının tüketilmesinde sakınca yoktur.
H5N1 virusu ısıya duyarlı bir virüstür. Kümes hayvanlarının eti
yeterince pişirildiği (et içinde pembe kısım kalmayacak biçimde) ve
yumurtalar katı pişirilmiş olarak tüketildiği takdirde her hangi bir
risk söz konusu değildir. Taze
kesilmiş hayvanların etleri pişirmek üzere hazırlanırken, bu etlerin
veya sıvılarının, pişirilmeden yenecek başka besinlerle (salata)
karışmamasına özellikle dikkat edilmelidir. Pişmemiş kanatlı hayvan veya
ürünleri ile temas sonrasında eller ve bunların değdiği yüzeyler sıcak su ve sabunla yıkanarak temizlenmelidir.
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
İlgili Kelimeler Listesi: kuş gribi, Avian influenza
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
