Çok çeşitli mikroorganizma türlerinin etken olduğu ve derinin üst tabakası olan boynuzsu tabakayı, derinin ekleri olan saç ve tırnağı tutan yüzeyel mantar hastalıkları, dermatolojiye sık başvuru nedenleridir. Bağışıklık sistemi normal kişilerde derinin derin ve canlı kısımlarını etkilemezler. Yüzeyel mantar enfeksiyonları insandan insana, hayvandan insana ve doğadan insana bulaşabilirler.
Yüzeyel mantar hastalıklarının görülme sıklığına göre şöyle sıralayabiliriz :
1- Dermatofitoz=Tinea
2- Kandidiyazis=Moniliyazis
3- Pitriyazis Versikolor
1- Dermatofitoz =Tinea :
Derinin tutulması ile kepeklenme, su toplama ve bazen iltihaplanma görülür. Kılların tutulması ile kılların kırılması ve dökülmesi görülür. Tırnakların tutulması ile tırnakların yapılarının ve şekillerinin bozulması ortaya çıkar.
Alt grupların adlandırılması “tinea” kelimesinin sonuna, hastalıklı bölge isminin gelmesiyle oluşur.
Yüzeyel mantar hastalıklarının tedavisinde, lokal antifungal krem,pomad veya losyon ilaçlar kullanılır. Gerekli durumlarda oral antifungal ilaçlar devreye girebilir. Yüzeyel mantar enfeksiyonlarına iltihabi durumda eşlik etmişse, antibiyotikler de kullanılır.
2- Kandidiyazis=Moniliyazis
Kandidiyazis, bütün dünyada yaygın olarak bulunan bir mikroorganizma olan, “kandida albikans” başta olmak üzere, nadiren de diğer kandida türleri ile oluşan bir mantar hastalığıdır. Kandida albikans mikroorganizmasının meydana getirdiği hastalıklar birincil ve ikincil olarak ikiye ayrılır.
Birincil kandidiyazis : Deri, tırnaklar, mukozalar, iç organlarda çeşitli belirtilerle kendini gösterebilir. Birincil kandidiyaziste sıklıkla görülen bir tablo, el ve ayak parmakları arasındaki beyaz kabuklu, bazen kızarık, bazen sulantılı deri kandidiyazisidir.
Koltuk altı, meme altları, göbek ve kasıklarda merkezi kırmızı, sınırları keskin, pullu görüntüler yine sıklıkla primer kandidiyazise girer.
Tırnak kandidiyazisinde ise tırnak çevresindeki deri veya tırnak plağı tutulur. Tırnak plağı tutulduğunda tırnakta kalınlaşma, sertleşme, renk değişiklikleri olur. Bu tırnak mantarına, bakteriyal hastalık da eklenirse, tırnak renginin yeşil olduğu gözlenebilir.
Anal bölgede kaşıntılı, beyazlaşan, sertleşen görüntülerde perianal olarak adlandırılan kandidiyazisi çağrıştırır.
Ağız içerisinde, dil üzerinde beyaz ve gri küçük plaklar halinde gözlenebilen ve pamukçuk adı da verilen kandidiyazis tipi özellikle zayıf bünyeli süt çocuklarında görülür.
Alt ve üst dudağın birleşme yerlerinde, “perleche” adı verilen , hastada yanma ve ağrı hissi uyandıran bir kandidiyazis tipi mukoza ile deri sınırındadır.
Bağışıklık sistemi düşük kişilerde, çok sık antibiyotik kullananlarda abartılı hijyen kuralları uygulayan kişilerde, gebelerde sık olarak rastlanan “vajinal kandidiyazis” akıntı ve kaşıntı şikayetleriyle ön plandadır.
İç organların kandidiyazisinde en sık olarak özellikle devam eden ve şiddetlenen, ishalle gözlenen mide bağırsak sistemi kandidiyazisi en sık rastlanan iç organ kandidiyazislerindendir.
İkincil kandidiyazis : Kandida albikans mikroorganizması tek başına hastalık yapabildiği gibi kanser gibi hastalıklarda da ortaya çıkarak hastalığın şiddetini artırır ve gidişatını değiştirir.
Kandidiyazis tedavisi son yıllarda mantarlara karşı geliştirilen ilaçların bulunmasından sonra kolaylaşmıştır. Geniş spektrumlu ilaçlar, pimarisin, amfoterisin, ketokonazol, flukonazol, ıtrakonazol, kandida enfeksiyonlarında etkili bulunmuş etken maddeleridir.
4-Pitriyazis Versikolor :
Bu yüzeyel mantar enfeksiyonuna neden olan, mikroorganizma, malassezia furfur’dur.
Derideki görüntüsü, sütlü kahve renginde veya sarı renkte, mercimek büyüklüğünde veya biraz daha büyük lekeler halinde başlar. Lekeler yayılarak ve hatta birbiriyle birleşerek harita gibi şekiller çizerler. Lekelerin üzerinde ince bir kepeklenme söz konusudur. Bu lekeli döküntüler özellikle gövde, boyun, genital bölge derisinde görülür.
Bazen çıplak gözle lekeler hiç görünmezken, bronzlaşmış kişilerde, lekeler çevrelerindeki deriye göre daha açık renkte görünürler.
Özellikle sıcak ülkelerde daha sık rastlanan, pitriyazis versikolor hastalığı bulaşıcı değildir.
Ayırıcı tanısında vitiligo ile karıştırılabilir.
Tedavide lokal krem, şampuanlar uygulanır. Yaygın tiplerde oral yolla antifungal ilaçlar kullanılır.
