 |
 |
Güncellenme : 9.05.2011 |
| |
|
|
Online Randevu Al
|
|
|
|
|
Tümüne Gözat
|
| |
Giriş
Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsağı) un mide
asidi ve sindirim sıvıları (örneğin:pepsin) tarafından harabiyeti
sonucunda meydana gelen doku kaybıdır. Doku kaybı asit ve pepsinin
etkisiyle daha derinlere inebilir. Asit ve pepsinin etkileri yemek
borusu alt kısımlarında da ülser yapabilir.
Epidemioloji, sıklık
Toplumumuzda herhangi bir zamanda mevcut ülserli hasta
(yeni geçiren veya geçirmiş) yüzdesi %2-6 dır. Duedenal (onikiparmak
barsağı) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal
ülser 30-50 yaşları arasında daha sık olup , erkeklerde kadınlara göre
2-4 kat daha fazladır. Mide ülseri 60 yaşından sonra daha sık gözlenir
ve kadınlarda daha çok görülür.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
- Helicobacter Pylori adı verilen bakteri
- Birçok ülser helicobacter
pylori mikrobunun varlığı ile meydana gelir. Duedenal ülserlerde
Helicobacter pylorinin varlığı %100 e yakın oranla yüksek bulunmuştur.
Helicobacter pylori varlığı saptanan , ancak ülser görülmeyen kişilerin
varlığından dolayı , helicobacter pylori varlığı yanında başka
faktörlerde (örneğin irsiyet) olması gerektiğini düşündürmektedir.
Helicobacter pylori varlığı ülser yapması dışında müzmin gastrit yaptığı
kesindir. Mide kanserlerine yol açabilmektedir. Gelişmekte olan
ülkelerde toplum oranları daha yüksektir. türkiyede toplumun bölgelere
göre değişmekle beraber % 60-90 ında bu mikrop vardır. kişinin genetik
yapısına ve bakterinin saldırgan özelliklerine göre kimi insanda
gastrit, kiminde ülser, çok az bir kısmında ise mide kanserine yol
açabilmektedir.
- Uzun süreli aspirin veya antienflamatuvar ilaç kullanımı
- Ülseri
meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAİ ( Ağrı kesici ve
romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktır. ancak tek doz NSAİ ilaçları ile
de kanama gelişebilir. NSAİ ilaçların bu kötü etkileri uygun ilaçlarla
önlenebilir. Ülseri olanlar çeşitli hastalıklar için doktora
gittiklerinde , doktora ülserli olduğunu söylemelidirler. Doktor
gerektiğinde vereceği ağrı kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal
yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar
(paracetamol gibi) kullanılabilecektir. NSAİ almak zorunda olan kişiler
dispeptik şikayetleri var ise mide koruyucu ilaçlarla beraber
almalıdırlar.
- Kan grubu 0 olan kimseler
- Psikolojik stres
- Travma, cerrahi operasyon gibi çeşitli fiziksel stresler
- Alkol, kafein ve sigara kullanımı
- Zollinger- Ellison sendromu : pankreas bezinde da gastrin salgılayan bir adenom varlığında görülen bir durumdur. bu pankreas tümörü salgıladığı gastrin nedeniyle, midedeki asit salgılayan parietal hücreleri uyarır ve aşırı asit salgılanmasına neden olur. Bu aşırı asit ise midede iyileşmeyen ve duodenumda çok sayıda ülserlere neden olur.
Semptom ve Yakınmalar
Belirtileri ülserin yerine göre değişir. Midede olan
ülserler daha çok
- yemek yedikten sonra karın üst orta ve sol kesiminde
ağrı yaparken, duodenal ülserler yemek yendiğinde yatışmaya meyillidir.
- duodenal (oniki parmak barsağı) ülserlerinde en sık rastlanan belirti
karnın üst kısmında kemirme ve yanma şeklinde ağrı olmasıdır. Genellikle
öğün aralarında meydana gelir.
- postprandial karın ağrısı, yemek sonrası karın ağrısı,
- açlık karın ağrısı
- yemek yemekle rahatlayan veya anti asitler ile rahatlayan karın ağrısı
- Gece hastayı uykudan uyandıran karın ağrısı (daha
çok duedenal ülserde).
- Yemek yemekle ve antiasit dediğimiz mide asidini
nötürleyen çiğneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat
arasında ağrı hafifler.
- Sonbahar ve ilkbaharda ağrıların sıklığı artar.
Ülserli hastalarda daha az sıklıkla meydana gelen belirtiler
- bulantı ,
- kusma (özellikle ağrı varken oluşur, kusunca ağrının azalması veya
kesilmesi çok tipiktir) ,
- iştahsızlık ve
- kilo kaybıdır.
Fizik Muayene Bulguları
- Epigastrik bölgede karın ağrısı
- hipotansiyon - kanama durumunda
- solukluk- kanama durumunda
- soğuk terleme- kanama durumunda
Komplikasyonlar
Mide Kanaması
Sindirim
sistemi kanamalarının en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç
mide ağrısı şikayeti olmayan kişilerde bile görülebilir. Bu kişiler
"kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah
gaita dışkılarlar. Oldukça pis kokuludur. bu koku diğer ilaçlara bağlı
gaita siyahlaşmalarında görülmez. özellikle demir hapı alanlarda gaita
siyahlaşır, ama koku olmaz. Başka belirti olmadan , gaitasının siyah
renkli olduğunu farkeden kişilerin mutlaka bir sağlık kurumuna acil
olarak başvurması gereklidir.
Kusma ve siyah renkli feçes olmadan
önce aniden fenalık gelmesi , soğuk soğuk terleme halinde üst
gastrointestinal kanamadan kuşkulanılmalıdır.
Perforasyon ( Mide delinmesi)
Mevcut
ülserin derinliğinin artması ve tüm mide-duedenum katmanlarını geçerek
delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriğinin karın boşluğuna geçmesi sonucu
aniden ve şiddetli bir ağrı oluşur. Karın tahta gibi sertleşir ,
kıpırdama ve yürüme ağrı nedeniyle zorlaşır. Tedavi ameliyat iledir.
Tıkanma
Özellikle
duedenum ve pylor kanalında (mide çıkış kanalı) akut ülserin doku ödemi
(şişliği) meydana getirmesiyle veya uzun süredir derin ülserin olması
sonucunda nedbe dokusu oluşması nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide
suyunun geçimini (pasajın) daralması (stenoz) , hatta tıkanmasına neden
olur. Hasta yediği ve mide suyunun devamlı salgılanmaya devam etmesi
sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma
bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara
geçemediğinden (hazım-emilim- mide değil,onikiparmak barsağı ve ince
barsaktadır), sürekli kilo verme mevcuttur. Teşhis biran önce yapılıp ,
ameliyat edilmelidir.
Penetrasyon
Ülserin dokudan dışarı
doğru delinirken yakın organlara yapışarak deşmesi kastedilir. en sık
pankreas üzerine yapışarak deşilme olur. bir nevi kapalı kalan
delinmedir. tedavisi ameliyaladır.
Laboratuvar testleri, özel testler
Helikobacter Pyloriyi saptama yöntemleri
HP dışkı antijen testi: Günümüzde hasta açısında en kolay ve ekonomik olan test gaitada Helicobacter Pylori Antijenine bakılmasıdır. HP stool Antigen testi olarak bilinir.
Üre nefes testi: özel
işaretli gıdalar ağızdan alındıktan sonra midede bakteri varlığında
bakterinin açığa çıkaracağı ara ürünleri tesbit edilmesine dayanır.
hasta açısından endoskopik yollara göre daha konforludur. Doğruluğu en yüksek olan testtir.
Endoskopik biopsi alınarak hızlı üreaz testi ,
patolojik inceleme ,Giemsa ve HE boyası ile boyanır. Hp kültürü: antibiyotik direnç çalışmalarında özellikle kullanılır.
Serolojik yöntem: Hasta
kanında helicobacter pylori mikrobuna karşı gelişmiş antikoru saptama esasına dayanır. hal hazırda var olan enfeksiyonun varlığı veya eskiden olup olmadığını
ayırmaz. giderek daha az kullanım alanı bulmaktadır. helikobakter pylori taşıyan hastaları tedavi ettikten bir yıl sonra antikor seviyesi düşmektedir.
Endoskopik bulgular
Gastroskopi: Ucunda soğuk ışık kaynağı ve görüntüyü monitöre ileten video kamerası olan genişliği 11 -15 mm bulan kıvrılabilen elastik hortumlar sayesinde ağızdan , duodenuma kadar olan tüm bölgelerin direkt gözle görülmesine denir.
endoskopik bir işlem olan gastroskopi sayesinde yemek borusu (özofagus), mide ve duodenumda olan ülserler, erozyonlar, kitleler, kanama odakları açıkça görülebilir, bunların resimleri çekilebilir. Gerektiğinde biyopsi alınabilir, kanayan noktalara kanamayı durduracak işlemler yapılabilir (sikleroterapi, band ligasyonu, clip atılabilir)
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dışı tedavi önerileri
DİYET:
Geçmişte
baharatlı , acı , ekşi , turşudan , yağlı ve asidik yiyeceklerden
kaçınılması gerektiği söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadığı gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararı bile olabilir.
Özel diyetin ülseri iyileştirmede katkısı olmadığı deneylerle
gösterilmiştir. Şu anda kişisel olarak şikayetine sebep olduğu düşünülen
yiyecek maddesinin kısıtlanması gerektiği söylenmektedir. (Örneğin
ülserli bir kişiye soğan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakınca
yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayı (eğer çok içiyorsa) bırakmalıdır.
Sigara içiminin ülser iyileşmesini geciktirdiği , sık ülser
tekrarlanmalarının ( nüks ) neden olduğu gösterilmiştir. Genellikle
ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacı almamalıdır. Alkol
alımı , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser
iyileşmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle
alınmamasında yarar vardır.
İLAÇLAR:
Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanılan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri
(omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak
yakınmaları rahatlatırlar. Ayrıca mide asitinin ülser üzerine etkisini
ortadan kaldırarak , iyileşmeyi sağlarlar. protein pompa inhibütörleri
asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür ,
ancak daha pahalıdırlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda ,
protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter
pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanılmaltadır.
Helicobakter
pilori yokedildikten sonra ülser tekrarlama oranı yıllık % 4 lere kadar
düşmüştür. önceleri bu oran yılda %70 ler kadar yüksekti.
%30 ülser vakasında
H.Pilori etken olmayabilir. NSAİ kullanımı varsa özellikle proton pompa
inihibitörleri uzun süreli tedavi ve engelleme için kullanılması
gerekecektir.
Cerrahi tedavi
Ülser nedeniyle Ameliyat ne zaman gereklidir?:
Birçok
ülserler ilaçla iyileşirler. Kanama , stenoz (daralma -tıkanma) ,
delinme ve penetrasyon (deşilme) meydana gelirse , tıbbi tedaviye cevap
vermezse ameliyat gereklidir.
Helikobakter pylorinin keşfinden sonra ve tedavilere yok edilmeye başlamasından sonra ülserlere bağlı cerrahiler yok denecek kadar azalmıştır. daha güçlü asit düşürücü ilaçların çıkması (proton pompa inhibitörleri) da bunda etkilidir.
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
|
|
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
İlgili Kelimeler Listesi: mide ülseri,duodenal ülser,helikobakter pilori,NSAİD ilaçlar,gastroskopi
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
|
|
