Tetanoz

Giriş

Giriş

Clostridium tetani adlı spor oluşturan aneorobik bir bakteri tarafından oluşturulan bir tablodur. C. Tetani, küfli metallerin düzgün olmayan yüzünde daha kolay kolonize olurlar. Küflü maddedin dokuya batması ile endosporlar bölgeyi enfekte ederler. Endosporlar uygun ortam bulunca spor halinden aktif canlı hale geçerler ve çoğalmaya başlarlar. Endospor hali bakteriye dış ortamlarda uzun süre sabirt kalmasını sağlar. Aktif çoğalma yoktur bu hali ile.

Enfekte dokuda çoğalmaya başlayan C.tetani, aynı zamanda tetanoz toksini - tetanospasmin üretmeye ve kana vermeye başlar. Tetanoz geliştiğinde, iskelet kasları uzun süre kasılırlar. Özellikle çizgili kaslar tutulur. Kalp kası ise tutulmaz. Önce yutmayı zorlaştıran bir çene kilitlenmesi, daha sonra diğer kaslarda kasılmalar takip eder.

Kuluçka dönemi, 3-21 gün arasında değişmekle beraber ortalama 8 gündür. Vakaların %10 yakını ölümcül seyreder, aşılı olmayanlarve yaşlı kişiler risk altındadır. Yaralı yer beyne ne kadar yakında ve kuluçka dönemi ne kadar kısa sürerse o kadar tehlike fazladır.

Klinik formlar

Lokal tetanoz:

Sadece yaralı bölgeye yakın kaslarda haftalarca sürebilir ve geçer. Nadiren yagın tetanoza döner.

Cefalik tetanoz:

Orta kulakta kolonize olan C.tetani ve kafa yaralanmalarında görülebilir. Kraniyal sinirler ve yüz kasları tutulur.

Yaygın tetanoz:

En sık görülür. Vakaların %80 ini oluşturur. Tutulum yukarıdan aşağı olur. Önce çene kilitlenmesi ve buna bağlı salyaların akması, daha sonra yüz kaslarının tutulması ile risus sardonicus denen maske yüz hali görülür. Ardından ense sertliği, omuz ve bacak kasları kasılır. Ateş yükselmesi, terleme , ataklar halinde kalp ritm hızlanması görülebilir. Spazm atakları 4-5 hafta sürüp yavaş yavaş geçebilir. Tam kasılmaslı spazmlarda kişi yay gibi arkaya doğru esneme gösteren kasılma durumuna geçebilir. Buna opustotonus denir.

Neonatal tetanoz:

Yenidoğan bebeklerde görülür. Gelişmemiş ülkelerde, anne aşısız ise ve böylece koruyucu antikorlar pasif olarak çocuğa geçmemişse, çocuk risk altındadır. Özellikle göbek bağının steril olmayan aletlerle kesilmesi sonucu göbek kordonundan enfeksiyon kapılır. Gelişmekte olan ülkelerde yenidoğanda önemli bir ölüm sebebidir.

Tanı

Klinik şüphe ve muayene ile konur. spatula testi yapılabilir. Ağzını açan hastanın farinks arka duvarına bir spatula ile değildiğinde normal kişiler öğürerek spatulayı iterken , tetanozu olanlar spatulayı ısırırlar, yani çene kilitlenir. Bu test güvenilir bir testtir.

Tedavi

• Yara temizlenir. Debridman ile enfekte ve ölü dokulur uzaklaştırılır.
• Metranidazol bakteri sayısını azalatmaya yarar. Toksine etkisi yoktur.  10 gün süre ile verilmelidir.
• Metranidazol bulunmayan yerlerde penisilin kullanılır. Ancak penisilin  ile spazm da artış olma ihtimali olduğu akılda tutulmalıdır.
• Özgül anti-tetanospasmin immunoglobulin vurulması hayati adımdır.  Bulunamıyorsa normal insan immunogolbulinide verilebilir.
• Hastalar en hızlı şekilde tetanoz aşısı yapılmalıdır.
• Hafif spazm anında Diazem kasılmalar esnasında verilebilir
• Şiddetli tetanoz kasılmalarında
• İntratekal olarak tetanus immunoglobulin verilmelidir.
• Trakeostomi açılıp 4-5 hafta ventilatör desteği yapılması
• IV magnesium-kasılmalar için
• Sürekli diazem infüzyonu
• Otonomik etkiler değişebilir. Hipo veya hipertansiyon, hipo veya  hipertermi görülebilir. Bunlara semptomatik yaklaşım yapılır. IV labetolol,  magnezyum,clonidine,nifedipin gibi ajanlar kullanılabilir.
• Kasılmaların kesilememesi durumlarında hasta kürar benzeri ilaçlarla  tamamen paralize edilip mekanik ventilatöre bağlanabilir.
• Hastalara enteral (N/G ile) veya parenteral yüksek kalorili besleme  desteği verilmelidir.

Önleme

Tetanoz aşılama ile önlenebilir. Erişkinler her 10 yılda bir aşılanmalıdır. En sık uygulamalardan biri, herhangi bir yaralanmada o ana kadar 3 ten az aşılananlar veya son aşıyı hatırlamayanlara rapel yapılmasıdır. Aşının yaralanma ile olacak bir tetanoz engellemesi mümkün olmayabilir. Zira aşı sonrası antikor gelişimi 2 haftayı bulacaktır. Bu yüzden yara temizliği ve 10 günlük metranidazol tedavisi akılcı olabilir.

7 yaş altında DPT aşısı şeklinde uygulanır, erişkinde ise Dt aşısı olarak yapılır. D,Difteri, P-pertusis-boğmaca ve T-tetanoz içindir.

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)