Genel olarak tüplerin tıkalı veya hasarlı olması sonucunda normal fonksiyon gösterememesine "tubal faktör" adı verilir. Genel olarak tüm infertilite nedenlerinin %20-25’ini tubal nedenler oluşturur.
Gebeliğin oluşabilmesi için tüplerin açık ve sağlıklı olması gereklidir. Oldukça hassas yapıdaki tüplerdeki bozulma yumurtanın taşınmasını ve dolayısıyla döllenme olayını engelleyebilir. Bozukluk en uç kısımda oluşursa yumurtanın yakalanıp tüp içine alınması bozulabilir.
Tupteki tıkanıklık genital yolla tüpe ulaşan infeksiyonlardan (Chlamidia gibi) kaynaklanabileceği gibi "appendisit" gibi karın içindeki enflamasyon sonrası yapışıklıklar nedeniyle de meydana gelebilir. Ayrıca dış gebelik sonucunda hasta tüplerinden biri veya her ikisi de yitirilmiş olabilir.
Tüplerin açıklığının belirlenmesi için başlangıçta "Histerosalpingografi (HSG)" adı verilen rahim filmi çekilir. Ancak bu filmde tüplerin açık olması her zaman tüplerin işlevsel olduğu anlamına gelmez.
Tup ile çevre dokuları arasındaki yapışıklıklar veya tüp içerisindeki dokuların daha önce geçirilen enfeksiyonlar veya cerrahi girişimler nedeniyle az da olsa zedelenmesi ile tüplerin açık olmasına karşın normal olarak fonksiyon göstermesini engelleyebilir. Bu nedenle tüplerin durumunu tam olarak gözlemleyebilmek için bazen "laparoskopi" gibi endoskopik tanı yöntemlerine gereksinim duyulabilir.
Özellikle 35 yaşına yaklaşan infertil kadınlar Laparoskopik inceleme geciktirilmemelidir.
Tubal tıkanıklığın yerine ve hasta yaşına bağlı olarak cerrahi şansı verilebilir. Özellikle daha önce tüpleri bağlanmış hastalarda cerrahi tedavi sonrası normal yollardan gebe kalabilme oranı oldukça yüksektir. Ancak tüp tahribatı fazla olan hastalarda ve tıkanıklığın tüpün rahimden uzak olan bölümünde olması durumunda cerrahi ile başarı şansı düşüktür ve tüp bebek uygulaması daha uygundur.
Ayrıca kadının yaşının ileri olduğu çiftlerde cerrahi ile zaman kaybedilmesi yerine doğrudan tüp bebek uygulanması tercih edilir.
Daha önce iltihabi bir nedenle tüplerinde tıkanıklık saptanan bazı hastalarda ultrasonografide veya laparoskopi sırasında tüplerin içinde sıvı birikimi olduğu görülebilir. "Hidrosalpinks" adı verilen bu durumda, tüp bebek uygulanmadan önce tüplerin ameliyatla alınmasının gebelik oranını artırdığı görülmüştür ve bu nedenle bu grup hastalarda tüp bebek uygulamadan önce laparoskopik olarak tüplerin alınması önerilmektedir.
Gebelik oluşumu için gereken şartlarda, spermlerin tüplere ulaşması için tüplerin açık olması gerekir. Tüpler açık olmazsa yumurtalıktan atılan yumurta tüpün içine alınamaz ve sperm ile buluşamaz. Sağlıklı bir tüp, sağlıklı bir tüp-yumurtalık ilişkisi gereklidir.
Tüplerin tıkanmasına yol açan etmenlerin en bilinenleri iltihabi reaksiyondur. Özellikle klamidya gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar başta olmak üzere, tüm genital sistem enfeksiyonları tüplerde kalıcı hasar ve tıkanıklık yapabilir.
Tüplerde kalıcı hasar bırakan bir diğer hastalık grubu da "endometriozis" dir. Peritoneal Faktör ve Endometriozis bir çok nedenlerle infertilite sebebi olabilen bir rahatsızlıktır.
Hidrosalpinks, tüp kanalı boyunca sıvı toplanmasıdır. Nadiren nedeni bulunamaz. Genellikle enfeksiyonlara ikincildir. Tüp içinde toplanan sulu sıvı, içerdiği zararlı maddeler nedeniyle de gebelik oluşumuna veya devamına zarar verir niteliktedir.
"Piyosalpinks" ise tüp içinde iltihabi sıvı (irin) toplanmasıdır. Ciddi bir durum olup acil tedavi, hastanede yatış ve ameliyat gerektirebilen bir enfeksiyondur.
Nedeni ne olursa olsun, tüplerin tıkanık olması gebelik oluşumunu engeller. Bazen tek tüp tıkalıdır. Diğer tüp sağlıklı ise bu durumda gebeliğe ulaşma şansı vardır.
Her iki tüp de sağlıksız veya hafif derecede hasar görmüş ve tıkalı ise gebeliğe ulaşmak için öncelikle mikro-cerrahi ile tüplerin açılması (tubal reanastamoz)denenebilir.
Tüpler cerrahi ile açılamazsa veya açılamayacak derecede hasar görmüşse bu durumda tüp bebek yöntemi (IVF) tek alternatiftir.
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
