ÇİKOLATA KİSTİ, endometrioziz

Endometriosis odaklarının teşekkülünde çeşitli teoriler ileri sürülmektedir:

a. İmplantasyon teorisi: Geri akışlı mentruasyona bağımlı olarak endometrium parçalarının karın boşluğuna yerleşip, büyümesi endometriozise neden olmaktadır. Bu teori, karın boşluğu dışındaki endometriozis odaklarını açıklayamaz.

b. Coelom Epitelinin Metaplazi Teorisi: Bu teoriye göre ilkel peritonu oluşturan çölom (coelom) epiteli, hormonlar veya iltihabi durum gibi uygun bir stimulus altında endometrium dokusuna dönüşebilir. Plevra ve periton boşluğunda saptanan endometriozis odaklarını bu teori ile açıklamak mümkündür.

c. Metastaz Teorisi: Mukoza parçacıklarının lenf ve kan yolu ile sürüklenerek, endometriozis odaklarının oluşmasıdır. Sakrouterin ligamentlerde, akciğerde, kemiklerde görülen endometriosis odaklarını bu teori ile açıklamak mümkündür.

 d. Direkt Yayılma Teorisi: Endometriotik hücrelerin myometrium, serviks, tuba gibi komşu dokulara direk olarak yayılımı sonucu endometriozis meydana gelmektedir.

Endometriosis bulunduğu yere göre iki grupta incelenir:

 A-Endometriosis genitalis: Endometriosis olgularının %94’ü genital organların herhangi bir yerine lokalize olmuştur. Uterus dokusu içinde veya tubada endometrium dokusu, ektopik olarak bulunursa buna endometriosis genitalis interna denir. Uterus ve tuba dışında kalan genital organlarda görülen endometrium dokusuna endometriosis genitalis externa denir; en çok yumurtalıklarda, vaginada, Douglas boşluğunda, retro-servikal bölgede, ligamentlerde rastlanır. Douglas boşluğunda bulunan endometriozisin bir uzantısı olarak vagen arka fornixinde çıplak gözle bakıldığında eski endometriotik kanama odaklarından dolayı mavimsi renk almış oluşumlar halinde ve nodüler yapılarak olarak tespit edilir. En sık endometrium dokusunun uterus adelesi içine ektopik olarak yerleşmesine rastlanır. Endometriosis odakları uterus adelesinin her yerinde yaygın olarak bulunursa buna adenomyosis denir. Adenomyosis odakları bulunan hastaların uterusunda büyüme tespit edilir. Bu hastalarda sonradan başlayan dismenore ve şiddetli adet kanamaları görülür. Endometriosis odakları tubada olursa, özellikle istmik bölgede nodüler kalınlaşmalara neden olur ve bu duruma endometriosis tuba istmika nodosa denir. Bu endometriosis nodülleri tuba da tıkanıklık yapar ve kadınlarda sterilite (kısırlık) nedeni olur.

Ovaryumun yüzeyinde veya ovaryum dokusunun derinlerinde bulunan endometriosis kistleri önceleri küçük, kırmızı, mavimsi renkte olup, daha sonra bu küçük kistler birbirleri ile birleşerek büyük, içi kanla dolu endometriosis odaklarını oluştururlar. Daha sonra bu odakların içindeki kan koyulaşarak katran rengini alır. Bunlara endometrioma (çikolata kistleri) denir. Bu kistlere çevresindeki dokular yapışarak büyük ve konglomerat tümörler meydana getirirler. Muayene sırasında veya bazen kendiliğinden yırtılarak kist içindeki muhteva karın boşluğuna dökülür. Rekto-servikal endometriozisde ve Douglas endometriozisinde muayenede uterusun hareketi azalmıştır ve şiddetli ağrı vardır. Hastalar bel ağrısından, cinsel temas ve adet ağrılarından yakınırlar.

B-Endometriosis extra-genitalis:

Genital organlar dışında, vücudun çeşitli yerlerinde görülen endometriozis ise endometriosis extra-genitalis olarak adlandırılır. Ekstra genital endometriosis vakaların %6’ sında görülür. En çok appendikste, ince barsaklarda, mesanede, omentumda, operasyona ait skarlarda, göbekte, vaginada bulunabilir. Mesane endometriosisinde bilhassa kadınlarda adet sırasında idrardan kan gelmesi (hematüri) en belirgin semptomdur.