 |
 |
Güncellenme : 22.10.2011 |
| |
|
|
|
|
|
|
|
Giriş |
Tümüne Gözat
|
| |
GirişOtizmin Belirtileri ve Erken Teşhis
Otizmin Genel belirtileri
“Çok
sakin bir bebeğim vardı. Mama saatinde karnını doyuruyor, altını
temizledikten sonra yatırıyordum. Ben tekrar yanına gidene kadar
ağlamıyordu. Dikkatimi çeken ilk şey, yanına yaklaştığımda kucaklamam
için kollarını kaldırmaması, oyunlarıma hiç karşılık vermemesi oldu…”
“Bebeğim
doğduğundan beri adeta bir kabus yaşıyoruz. Bütün gün akşama kadar,
bütün gece sabahlara kadar sürekli ağlıyor. Mamasını yedirmek, altını
temizlemek mümkün değil, ancak kucakta sallanırsa veya arabasında
gezdirilirse biraz sakinleşiyor…”
Otistik bebeklerde yukarıda
ifade edildiği gibi, iki tip davranış biçimi gözlenmiştir. Birinci
örnekteki gibi sakin ve bütün gününü yatakta geçiren bebeklerin
bakımları kolaydır, ancak çevrelerine karşı ilgisizlikleri anne babaları
endişelendirir.
İkinci tip bebekler ise sürekli ağlayan, huysuz bebeklerdir, sürekli sallayarak susturulurlar.
Otistik
çocukları olan birçok anne baba, çocuklarının bebeklik döneminde
olağandışı bazı şeyler hissettiklerini, ancak bunu tam olarak
yorumlayamadıklarını belirtmişlerdir. Bazıları ise bu farklılığı
düşünmek bile istemediklerini söylemişlerdir.
Çevreyi algılama
Anne
ve babanın ilk gözüne çarpan, çocuğun çevresine karşı olan ilgisizliği
ve kendisine yönelik oluşudur. Belirli sesli uyarılara hiç reaksiyon
vermez. Kulaklarının duymadığı zannedilir. Diğer bazı seslere ise özel
ilgisi vardır. Hışırtı, sürtünme seslerine duyduğu ilgi nedeniyle
çeşitli yüzeyleri elleriyle kazır, tırmalar. İnsanlarla göz teması
kurmaz, çok uzun süre boş bakışlarla oturabilir. 2. yaştan sonra
bebeklik döneminde gözlenen çevreye ilgisizlik daha belirgin hale
gelmiştir. Çevresindeki kişilerin, anne ve babanın yüzüne bakmama, hemen
her otistik çocuğun özelliğidir. İnsanların gözlerine bakmadıkları veya
kısa bakışlardan sonra gözlerini kaçırdıkları görülür. Kendi
dünyalarında yaşarlar. Uyaranlara az veya aşırı cevap verebilirler.
Çocukların seslere tepki vermemesi , birçok anne babayı, işitme problemi
endişesi ile doktorlara gitmeye yöneltmektedir. Yapılan muayeneler
çocukların işitmelerinde organik bir sorunun olmadığını göstermektedir.
Gerçekten de bazen seslere hiç tepki vermedikleri, bazen en ufak seslere
aşırı tepki gösterdikleri, alışılmış seslerden rahatsız olup
kulaklarını kapatabildikleri, bazı seslere de çok duyarlı oldukları
gözlenmektedir. Örneğin su, motor ve müzik gibi seslere özel ilgi
gösterdikleri görülür. Görsel uyarılara da normal dışı tepkiler görülür.
İnsan yüzlerine ve çevredeki birçok nesneye bakmamalarına karşın,
hareket eden, dönen ya da parlak olan cisimlere uzun süre bakabilirler.
Bazen de ışıkla karşılaştıklarında kulaklarını, yüksek bir sese
reaksiyon olarak da gözlerini kapama gibi ters tepkiler gözlenebilir.
Bazı çocuklar ağrıyı, sıcağı ve soğuğu farketmede güçlük gösterirken,
diğer bazılarında ise soğuk suyla ellerini yıkarken ağlama, eline toplu
iğne battığında çığlıklar atma şeklinde, uyarılara aşırı tepkiler
görülür. Tek bir duyu tipine dikkat edip, diğerlerini ihmal edebilirler.
Konuşma ve iletişim
Otizm
tanısı için gerekli olan kriterlerden biri olan, konuşma ile ilgili
şiddetli bozukluğun erken tanıya gitmede farkedilmesi çok daha zordur.
Normal bebekler 1 yaş civarında ilk kelimelerini söylerler. Sesler
çıkarır, çıkardıkları sesleri farklılaştırır, bu şekilde duygularını,
isteklerini ifade ederler. Ancak, normalde görülen bu “ba-ba” seslerinin
otistik bebeklerde görülmediği belirlenmiştir. Ayrıca diğer kişilerin
kendileriyle konuşmalarına ya da kendilerine seslenmelerine karşı
tepkisiz kaldıkları gözlenmiştir. Bazı otistik çocuklar 0-2 yaş
döneminde tamamen sessiz kalabilir, bazıları ise yaşıtları gibi birkaç
kelime öğrenebilir; hatta bazıları bu birkaç kelimeyi kullanmayı
öğrenebilirler ancak bunlar tekrar kaybolabilir. Sözel iletişim ve
sosyal etkileşimdeki sapmaları, sözel dışı iletişim ve fantezi kurmadaki
bozukluk veya eksiklikle birliktedir. Normal ilgi ve sevgi davranışını
geliştiremezler. Otistik çocuklarla yapılan çalışmalar, konuşulanları
anlama kapasitelerinin oldukça sınırlı olduğunu göstermiştir. Tek
kelimeleri anlayabilirken, kelimeler soyutlaştıkça ve cümleler
karmaşıklaştıkça anlamaları da güçleşir. Konuşulanları anlama becerisi
oldukça yavaş gelişir. Gelişmenin her çocuğa göre farklı seviyelerde
olduğu gözlenir.
Ekolali
Ekolali, çocuğun duyduğu kelimeleri,
cümleleri, konuşmacının hemen arkasından veya daha sonra taklit
etmesidir. Normalde çocuklar konuşmaya duydukları kelimeleri taklit
etmekle başlarlar; ancak bu taklit dönemi, 2,5 yaş civarında sona erer.
Otistik çocuklar da bazen kelimeleri, bazen de cümleleri papağan gibi
taklit ederek öğrenirler. Kelimeleri, taklit ettikleri konuşmacının
aksanı ve vurgulaması ile söylerler.
Gramer Bozuklukları
Konuşabilen
otistik çocuklarda gramer bozuklukları da yaygın olarak görülür.
Çoğunlukla kendisinden “sen” veya “o” diye bahseder. Bütün otistikler
anne babaları ve diğer kişilerle ilişkilerini geliştirmekte değişik
derecelerde yetersizdirler. Göz teması kuramazlar, tesadüfen böyle bir
temas kurduklarında gözlerini kaçırırlar. Kişilere sanki orada yokmuş
gibi davranırlar. Bazen yollarını tıkayan bir mobilya parçası gibi
onlara vurur ve kenara iterler. Bazen de üzerlerine tırmanarak onları
oyuncak veya bir obje gibi görürler. Bu çocuklar sık sık hayatlarında
çok önemli olan anne baba, kardeş, öğretmen gibi kişileri tanımıyor gibi
görünürler. Otistik çocuk öpebilir, ancak bu mekaniktir ve duygusal bir
özelliği yoktur.
Sosyal Davranış
Diğer çocukların aksine
kucağa alınmaya karşı isteksizlik gösterme, kucağa alınınca huzursuz
olma en belirgin özellikleridir. Genellikle 3. ve 4. aylarda görülen
reaktif gülme görülmez ve çocuğun çevreyi tanıdığına dair hiçbir belirti
de yoktur. Otistik bebekler, genellikle çevreleriyle ilişki kurmaz,
kendi kendilerine gülümserler. Normal bir bebek yaşamının ilk 3 ayında
annesine bakar, annesi onunla konuşurken gülümser. Daha sonraki aylarda
ise her fırsatta kucağa alınmak için kollarını kaldırır. Tanıdığı
kişileri görünce heyecanlanır. İnsanlarla ilişki kurmaktan hoşlanır.
Birçok otistik bebek yalnız bırakıldıklarında mutlu görünür; bazıları
saatlerce yastığını veya çarşafını tırmalar. Bazıları ise yataklarında
oturur ve öne arkaya sallanır veya başlarını yatağın kenarına vururlar.
Anneler genellikle bebeklerinin yüzlerinin ifadesiz olduğunu,
gülümsemekle birlikte yüzlerinde sevinç, utanç, rahatsızlık gibi
duygusal ifadeler görmediklerini, bebeklerin yüzlerindeki ifadenin ve
gözlerindeki bakışın hiçbir olay karşısında değişmediğini
belirtmişlerdir. Otistiklerde hiperkinezi (aşırı hareketlilik) sık
karşılaşılan bir problemdir. Hipokinezi (hareket azlığı) daha az
görülür. Değişiklik karşısında veya ortada bir sebep yokken saldırganlık
ve öfke nöbetleri görülür. Kendi kendine zarar vermeye yönelik,
kafasını vurmak, ısırmak, tırmalamak, saç çekmek, kendini yumruklamak
gibi davranışlar vardır. Bu davranışlar zaman zaman stereotipik (sürekli
tekrarlayıcı) bir karakter gösterir. Neden ortaya çıktığı bilinmeyen,
kendiliğinden başlayan ve bazen kendiliğinden sönen olaylardır. Kendi
etrafında dönme, öne arkaya sallanma, parmakları ile havada bir takım
şekiller çizme gibi davranışlardan çocuğun zevk aldığı , bazılarının
sallanma, dönme gibi denge sistemini uyaran hareketlerden hoşlandığı
bilinmektedir. Kısa süreler için dikkatini toplayamama, bir işe tamamen
konsantre olamama, beslenme problemleri, idrar ve dışkısını tutamama da
sıklıkla görülür. Eve bir misafir gelmesi, odanın farklı bir düzene
sokulması, sürekli kullandığı çarşafın değiştirilmesi gibi durumlar,
otistik çocuğun huzursuz olmasına, saatlerce ağlamasına, öfke nöbetleri
geçirmesine neden olabilir. Uzmanlar, çocuğun yapılan her değişiklikten
dolayı kendini güvensiz hisettiğini, ancak çevresindeki aynılığı
koruyarak rahatladığı görüşünü paylaşmaktadırlar. Otistik çocukların
genellikle çevrelerindeki tehlikelerin farkında olmamaları, anne
babaları en çok endişelendiren özelliklerdendir. Çocuğun ince yüksek bir
duvar üzerinde korkusuzca yürümesi, yoğun trafik olan bir caddeye
fırlayabilmesi, sıcak sobaya yaklaşması gibi davranışlar örnek olarak
verilebilir. Çevrelerindeki nesnelerin, kişilerin tamamı yerine
ayrıntılarına, küçük parçalarına dikkat ederler. Annenin yalnızca
küpesi, oyuncak arabanın yalnızca tekerlekleri çocuğun dikkatini
çekebilir. Otistik çocuklarda hayal gücünün yetersizliğine bağlı olarak
yaratıcı oyun oynama becerisinin bulunmaması yaygın olarak gözlenir. Bir
oyuncakla gerçek amacına uygun olarak oynamaz, farklı bir şekilde
oynar. Çoğu çeşitli nesnelere tutkun olabilirler ve onları kullanmakta
mükemmel bir ustalık gösterebilir. Bu yeteneğin bir kısmı, şüphesiz bu
işlere fazla zaman ayırmaktan kaynaklanmaktadır. Normal bir çocuk bir
şeyi çevirmek için saatler harcamaz. Konuşmanın olmaması veya çok az
olması ve olgunlaşmamış sosyal davranışlar nedeniyle diğer çocukların
oyunlarına katılamazlar. Özel korkular, sebepsiz gülme ve ağlamalar gibi
bazı duygusal tepkiler, otistik çocuklarda sıklıkla gözlenen
özelliklerdendir. Bir ayakkabı ayağını sıktığı için ayakkabı giymeyi
reddeden çocuk, elini küvetteki sıcak suya sokarak yaktığı için küvette
yıkanmaktan korkan küçük kız, özel korkuları olan çocuklara örnektir.
Zaman zaman bu korkuların sebebini bulmak oldukça güç olabilir.
Çevresindekilerle iletişim kuramayan, bu nedenle de çevreden korkusu ile
ilgili hiçbir yardım alamayan otistik çocukta bu korkular oldukça uzun
sürebilir.
Motor Davranış
Fiziksel gelişimleri yaşıtlarından
farklı değildir. Otistik bebeklerin büyük bir çoğunluğunun özel bir
görünümü yoktur. Çoğu sevimli ve çekicidir. Fiziksel olarak birçok motor
beceriyi olağan yaşlarda kazanmaya hazırdırlar, ancak bazı otistik
bebeklerin çevrelerine karşı ilgisizlikleri nedeniyle geç yaşlarda
oturdukları, yürüdükleri gözlenmiştir.
Özel Beceriler
Bazı
otistiklerin çeşitli problemlerin yanısıra bazı özel becerileri vardır.
Bu beceriler genellikle konuşmayı gerektirmeyen alanlardadır. Örneğin;
bu çocukların çoğu müziği sever ve çok güzel şarkı söyleyebilir.
Şekillere yönelik yap-boz (puzzle) ve konstrüksiyon gerektiren
oyuncaklarda başarılıdırlar. Bazıları mekanik ve elektronik konularında
yeteneklidirler. Ender olarak bazı otistik çocuklar olağanüstü
becerilere sahiptirler. Bunlar büyük ve karışık rakamları zihinsel
olarak büyük bir hız ve kesinlikle hesaplayabilirler. Bazıları müzik
aleti çalabilir ve hatta melodi besteleyebilirler.
Diğerleri
Otistik
bebeklerin bu gelişimsel özellikleri yanı sıra, çok yaygın görülen
beslenme ve uyku problemleri vardır. Bunlardan çoğunun ilk altı ayda
emmesi zayıftır, altıncı aydan itibaren beslenme problemleri artar.
Birçok bebek, süt dışında tüm yiyecekleri reddeder, bazıları ise
normalin üzerinde ve hemen her şeyi yiyebilir. Uyku problemi genellikle
sürekli ağlayan, susturulması kolay olmayan bebeklerde gözlenmektedir.
Ağlamaların, bağırmaların gece gündüz aralıksız tekrarlanması, anne
babayı çaresiz bırakmaktadır. Süt çocukluğu döneminde görülen bu otizm
belirtilerinin toplu değerlendirilmesi için aşağıdaki form
önerilmektedir : Erken çocukluk çağı otizminde birinci yaştaki
belirtilerin değerlendirme formu
Algılama
Belirli sesli uyarılara hiç reaksiyon vermez, kulaklarının duymadığı zannedilir.
Belirli bazı diğer seslere özel ilgisi vardır.
Yedinci ay sonunda bir ses kaynağına veya bir temasa doğru dönmez, yönelmez.
Sık olarak ve uzun süre bazı satıhları elleriyle kazır, tırmalar.
Uzun süre ve sık sık belirli bazı görüntülere sabit bir şekilde bakar. Diğer bazı görsel uyarılara hiç reaksiyon göstermez.
Konuşma
5. ay sonunda henüz daha hiç hece yapamaz.
7. ay sonunda daha kendisini fark ettirecek konuşma seslerini çıkarmaz (örneğin; ba-ba).
9. ayın sonunda heceleri tekrarlama yoktur.
12. ayın sonunda henüz hiçbir kelime söyleyemez.
Sosyal davranış
Genellikle 3. ayın sonunda gülme yoktur, anne seslendiğinde, yüzünü yaklaştırdığında tanıma belirtisi göstermez.
6. ayın sonunda kucaklayan kişiye kollarını uzatmaz.
6. ayın sonunda kucağa alınmak veya ilgilenilmek istendiğine ait
belirti yoktur, kendi kendine olmaktan memnundur “rahat bebek”.
10. ay sonunda yapabileceği halde taklit yapmaz.
12. ay sonunda çevredeki cisimlere az ilgi gösterir, eliyle işaret etmez.
Diğer çocuklar gibi oynamaz, daha ziyade kendi kendine oyalanır, aynı türdeki hareketleri yapar.
Motor davranışlar
Güçsüz, gevşek veya sokulgan olmayan, sabit duruş ağırkanlılık.
Ağır hareketler, ellerle yüzü ve gözleri kapama.
Sevdiği bazı cisimleri yüz ve gözler önünde tutma, çevirme.
Dolaşarak çevreyi öğrenmesi yetersizdir.
Diğerleri
Besinlerin alınmasında çeşitli bozukluklar.
Buna bağlı dışkılama bozuklukları.
Uzun süren ve izah edilemeyen ağlama ve bağırmalar.
Uzun süren taşkınlıklar veya ilgisizlik halleri.
Uyku bozuklukları.
Genelde alışılmamış derecede rahat davranış tarzı.
Sağlıklı, çekici fiziksel dış görünüş.
İlgili Kelimeler Listesi: çocuk, çocuk hastalıkları, çocuk rahatsızlıkları, davranış bozuklukları, otizm, zeka geriliği
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
|
|
