Hastalık nasıl oluşur?
Hastalığın tarihi insanlığın varoluş tarihiyle aynı olsa gerektir.
Çünkü insanın yaşadığı çevre ile hastalıkların oluşum çevresi onbinlerce
yıldır değişmemiştir. Onbinlerce yıldır aynı güneşle ısınıp, aynı
toprakta yetişen şeylerle besleniyoruz. Şimdilerde her ne kadar hormonal
yöntemlerle yediklerimize bile müdahele ediliyor olsa da..
İnsan kendisine sunulan bu çevrede, zekasının da yardımıyla
hastalıklarla hep uğraşagelmiştir. Bir kısım hastalıkların çaresini
bulup ortadan kaldırırken, diğer bir kısım hastalıkların çaresini
bulamasa da onlarla yaşamayı öğrenmiştir. Ya da onlarla yaşamak
mecburiyetinde oluşunun verdiği bir kanıksama bu durumu kabul edilebilir
hale getirmiştir insan için.
Hastalanıp tedavi olmaya çalışmaktansa hastalıktan korunmanın mümkün
olduğunu fark etmiş, hastalık faktörlerini öğrenmeye çalışmış onlardan
uzaklaşmayı veya korunma yollarını da çözümlemeye çalışmıştır.
Elbette ki hastalıklar durduk yerde meydana gelmezler. Hastalığın gelişimi için uygun zemin ve gerekli faktörler söz konusudur.
Hastalığın oluşumundaki faktörler birden fazladır. Birincil olarak,
genellikle bir dış faktör söz konusudur. Bu dış faktör ise, ya bozucu
bir patojendir, bakteri vb. gibi, ya da soğuk sıcak gibi vücudun genel
dengesini bozan bir etmendir. Dış etmenin şiddeti hastalığın seyrinin
ölümcül olmasıyla yakından ilgilidir. İç dengeler ise dış faktörler
kadar hastalığın oluşumunda ve devamında etkindir.
Eğer vücudun savunma sistemi yeterli, yedek gıda, mineral vitamin vb.
depoları yeter derecede doluysa, hastalık çoğunlukla dışardan destek
almadan atlatılır, ya da küçük bir destek hastalığın şifa ile
sonuçlanması için yeterlidir. Yani, zemin hastalığın gelişmesi için
uygun değildir. Dolayısıyla hastalık zayıf, buna karşılık vücut kuvvetli
olacaktır. Eğer bozucu faktör vücudun dengesini bozamayacak derecede
zayıfsa sonuç değişmeyecektir.
Patojen faktör kuvvetli, vücut kuvvetli ve dengeli, depolar
yeterliyse kısa süren şiddetli bir hastalık gerçekleşecektir. Sonuç
ölümcül dahi olsa sürümcül, yani kronik olmayacaktır. Sonuç ya vücut
lehine tam şifadır, ya da patojenite, yani hastalık lehine ölümdür.
Patojen faktör şiddetli, vücut zayıfsa, kısa süren zayıf bir çarpışma ve tükenişle hastalık hastanın aleyhine sonuçlanacaktır.
Hastalık neden kronikleşir?
Bu
soruyu iki temel sorunun tanımını yaparak açmak gerekir. Eğer temelede
bir enzim defekti varsa, o eksikliği bir şekilde yerine koymadan, ya da
sorun oluşturan maddeye karşı bir engel koymadan hastalığı tedavi etmek
pek mümkün değildir. Örneğin hemofili rahatsızlığında kanın
pıhtılaşmasında rol alan protein yapısındaki maddelerin üretimi
yapılamamaktadır. Bu durumda tedavi ilgili maddenin gerektiğinde
dışardan verilmesiyle yapılabilir. Hemofili rahatsızlığının şimdilik
başka bir tedavi yolu da yoktur.
İkinci bir neden olarak, hastalığın temelinde bir dış etmen söz
konusudur. Bu dış etmen, yani patojen zayıf, vücut zayıfsa, dengeleri
bozulmuş ve / veya yedek depoları yeterli değilse süreç uzayacaktır.
Bazen hastalık hafifçe galip gelecek ve hasta o dönemde rahatsızlığının
alevlendiğini fark edecektir. Bazen de vücut hastalığa hafiften galip
gelecek, hasta o dönemde desteğe çok fazla ihtiyaç duymayacaktır. Süreç
böylece, bir hasta, bir hastalık lehine uzayıp gidecektir. Yani hastalık
kronikleşecektir.
İşte bu uzayan süreçte dış katkı,
destek oldukça önemlidir. Doğru tanımlanmış bir destek sürecin hasta
lehine ilerlemesini sağlayacaktır.
Ya da astımda olduğu gibi hem dış etmen, hem de iç faktörlerdeki
dengesizlikler söz konusudur. Bu durumda hastanın allerjenle temasını
tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmadığına göre, savunma hücrelerindeki
aşırılığı teskin etmek gerekecektir.
Kronik hastalıklarla yaşamak bir zorunluluk mu?
Hastalığın çaresini bulmak demek, hastalığın kökenine inerek onu
varolduğu yerde yenmek, tüketmek demektir. Hastaya o hastalıkla mücadele
ederek yaşamayı öğretmek demek değildir. Örneğin, daha çok üst solunum
yollarında etkin olan streptokok bakterilerine karşı kullanılan
antibiyotikler, bakterilerin üremesini durdurarak, ya da doğrudan
bakterinin yaşamına imkan tanımayarak hastalığı tüketirler. Yani
hastanın, hastalık öncesi sağlığına kavuşmasını sağlarlar. Bir
hastalığın tedavisinde beklenen ve istenen de budur.
Modern tıbbın sunduğu tedavi olanakları bir çok hastalığı ölümcül
olmaktan çıkarmıştır, doğrudur. Örneğin orta çağın en ölümcül hastalığı
olan frenginin tedavisi için bu gün iki doz penisiln yeterlidir.
Hastalıkların tamamı için değil, ama bir kısmı için durum böyledir. Kısa
süreli bir tedavi ile hasta eski sağlığına kavuşuverir. Bu katkıyı
gözardı etmek elbetteki doğru değildir. Ama tedavinin tek adresi, tek
yetkin ismi olarak gösterilebilecek boyutta değildir modern tıbbın bu
katkısı.
Oysa diğer bir çok hastalıkta da, modern yaklaşımlar çözüm sunamaz,
hastalığın belirtilerini azaltma yöntemleri geliştirerek hastaya ilaca
bağımlı bir yaşam modeli sunar. Örneğin hipertansiyon hastalığında yani
yüksek kan basıncı probleminde, hastaların %90’ında neden belli
değildir. Zaten ismin hipertansiyon=yüksek basınc olarak alınması bunun
göstergesidir. Yüksek kan basıncı bir neden değil, bir sonuçtur. Bir
problemin belirtisidir, aynı yüksek ateş gibi. ’Yüksek ateş’ bir
hastalık ismi olamayacağı gibi, yüksek kan basıncı belirtisi de bir
hastalık ismi değildir ve olmamalıdır.
Hastalığın nedeni bazen vücudun denge mekanizmalarının bozulması
sonucudur. Tedavinin bu yönde yapılması gerekir, hipertansiyonda olduğu
gibi. Bazen de savunma mekanizmaları yeterli değildir, dolayısıyla
tedavinin o merkezde olması gerekir, örneğin kronik sinüzitte olduğu
gibi. Bazen de vücudun gereksiz aşırı tepkisi vardır, bastırılması
gerekir, astımda, allerjik hastalıklarda olduğu gibi. Bu durumda ya
hastaya sürekli ilaç vererek hastalığı baskılamak, ya da akupunktur gibi
bir yöntemle savunma sistemini sempatik - parasempatik sistemler
üzerinden rehabilite etmek, yani yeniden düzenlemek gerekir.
Özetle,
’Kronik
hastalık’ olarak tanımlanan hastalıkların büyük bir kısmı, modern
yaklaşımlarla çözümlenemedikleri, modern tıp haricindeki tedavi
yollarının önü kapatıldığı, sesleri kısıldığı ve hastalar başka tedavi
yollarını göremediği için kroniktir. Yoksa, modern tıp için kronik olan
bir hastalığın, başka bir tedavi yöntemi için yalnızca ’hastalık’ olması
kesinlikle şaşırtıcı bir durum değildir.
|
