Çocuğum Okula Başlıyor

Okula başlamak, çocuklar için de, anne-baba için de önemli bir dönüm noktasıdır. Artık yaşamda yeni ve heyecanlı bir dönem başlıyor.  Heyecanlı, çünkü okul sadece bir öğrenim ortamı değil, çocukların sosyalleştikleri, toplumsal kuralları, akranlarıyla iletişimi, en önemlisi, hem kendilerinin hem de çevresindekilerin sınırlarını öğrendikleri, yaşamlarının önemli bir bölümünü kaplayan bir sistemdir. Çocuklar okulda sorumluluk alır, guruplara katılır, öğretmenleri ve diğer otorite figürleriyle ilişkilerini ayarlamayı öğrenir. Başarının keyfini tadar, başarısızlığın kırgınlığıyla baş edebilmeyi öğrenir.

Yaşamının bu kadar büyük bir parçasını kaplayan okul yılları, çocukların kişilik gelişimini de elbette etkileyecektir.  Yeni bir ortama uyum sağlamak her yaşta zordur. Okula yeni başlayan çocukların gerginliği ise sadece yeni bir ortama girmekle sınırlı değildir. Anneden ayrılış, evdeki özgürlük ortamından sınırların belirli olduğu bir disiplin ortamına geçiş,  bunca yıl evin tek hakimi olduktan sonra sınıftaki öğrencilerden biri olmak, pek çok çocukta ruhsal gerginlik yaratabilir. (Herkes kendi evinin kralıydı bugüne kadar nede olsaJ) Bu gerginlikler ise, zaman zaman (çoğunlukla geçici) yanlış davranışlara yol açabilir. Bazı çocuklarda okula gitme zamanına doğru, şiddetli bir endişe başlar. Okul saati yaklaştıkça sıkıntısı artar, ağlama, sinirlilik, uykusuzluk, saldırganlık gibi davranışsal, ya da baş ağrısı, mide bulantısı, iştahsızlık gibi bedensel şikayetler ortaya çıkar.  Bu çocuklar genellikle evde rahat ve huzurluyken okulda aşırı kaygılı ve huzursuzdur. Okul tatile girdiğinde ya da çocuğun okula gitmemesine karar verildiğinde bu sıkıntılar birden yok olur.

Bu şiddetli endişeye okul fobisi diyoruz. Okul fobisi yaşayan çocukların genellikle zekaları normal, ders başarıları iyidir. Ödevlerini düzenli olarak yapabilirler. Çocuk okula gitmeme isteğine kendince açıklamalar getirir. Örneğin kendisine iyi davranmayan bir arkadaşı vardır, arkadaşları tarafından dışlanıyordur, öğretmeni onu sevmiyordur, gibi… Ya da okulla ilgisi olmayan, tamamen aileyle ilgili kaygılarını dile getirir. “Ben okuldayken evde annemle babam (ve kardeşim) çok ilginç ve eğlenceli bir şeyler yapar da ben bunu kaçırırsam…” ,  “ben okuldayken ya annemin - babamın-kardeşimin başına kötü bir şeyler gelirse…”, “ben okuldayken annemle babam kardeşimle daha çok ilgilenip onu daha çok severse…” …   Danışanlarımdan biri okula her geldiğinde, annesiyle babasının, kendi fikrini almadan ev eşyalarını yenileriyle değiştireceklerinden endişeleniyordu…

 Çocuklar açısından bakıldığında, durum böyle… Peki aileler açısından bakıldığında durum nasıl?

Bu çocuklarının anne- babalarının aşırı koruyucu, kollayıcı, kaygılı, bazen depresif mizaçlı olduğu,çocuğunun her dediğini yapan, net tavırlar sergileyemeyen, çocuklarının bireyselleşmesine,özgüven kazanmasına izin verecek ortamlar yaratamayan kişiler olduğu gözlemlenmekte.

Çocuğunu kendine bağımlı yetiştiren ailelerin ortak özelliklerinden birisi de, çocuklarının bedensel sağlığına abartılı ilgi göstermeleri. Okul açıldıktan sonra haftalarca işine gitmeyip her gün okula gelen, her yakaladığı yerde sırtına ter bezi, ağzına çikolata sıkıştıran, koşuyor mu, düşecek mi, arkadaşları ona zarar mı verecek diye teneffüslerde sütunların arkasına saklanıp çocuğunu gözetleyen, öğleyin yemeğini yemeyip aç perişan mı kalacak diye endişelenen anne- babaları her okulda görebilirsiniz… Yani okula uyum sorununun temelinde, anne yada babaya aşırı bağlılık yatıyor. Okul fobisi yada aileye bağımlılık, başka bir patolojik neden yoksa, sıklıkla, yanlış anne-baba tutumu sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Fobi düzeyinde olmasa bile, okula gitmek istemeyen, anne -babalarından ayrılmak istemeyen çocukların bu duygularının üzerinde ciddiyetle durmak gerekir. Anne – babanın, bu konuda öğretmenle işbirliği çok önemlidir.  Okula başlamadan önce, çocuğu okula gitme fikrine alıştırıp, okula gitmenin keyifli yönlerini anlamasını sağlamak çok işe yarayacaktır. Gideceği okulu önceden gezmesi, o okulda katılabileceği ya da izleyebileceği bazı aktiviteler, okulla ilgili özendirici konuşmalar, anne-babanın keyifli okul anılarının ya da çocuğun arkadaşlarının hoş deneyimlerinin paylaşılması gibi ön alıştırmalar, çocuğumuzun okula gitmeyi dört gözle beklemesini sağlayabilir. Tüm bunlar, ilk gün kaygısını çok azaltacaktır.

Çocuğun anne-babasından ayrılmak istememesi, bundan dolayı da okula gitmek istememesi durumunda, çocuğun çevresindeki herkes, öğretmenle birlikte net ve kararlı bir tavır sergilemeli, çocuğu okula özendirmeli ve onu desteklemelidir.

Okula gitmek istemediği için çocuğunuzu suçlamayın, ama okula mutlaka gidileceğini bilmesini sağlayın.  Okula gitmek neden gerekiyor, onun anlayacağı bir dille açıklayın. Bu konuda sert olmayan ama kararlı davranışınız, çocuğunuzu ikna edecektir. Okul ya da sınıf kapısında yapılan uzun vedalaşmalar, çocuğun uzun süreli bir ayrılık kaygısını tetikleyecektir. Vedalaşma faslı uzadıkça gerginlik artar. 

Bu durumdan endişe duyan annenin, farkına varmadan verdiği mesaj nedir?

Buralarda çok korkunç bir şeyler oluyor, ama anne çocuğuna yine de “okulda kalmalısın” diyor.

Annenin endişeli olduğu bir ortamda çocuğun sakin olması mümkün değil. Anne çocuğunu bir türlü bırakıp gidemiyorsa çocuk sınıfa girmeye, derse katılmaya nasıl ikna olacak…

Tüm bu nedenlerden dolayı, vedalaşmayı en baştan kısa tutmak çocuğunuz için de sizin için de işleri çok kolaylaştıracaktır. Küçük yaşlarda, çocuğun sınıfa katılımı aşamalı olarak gerçekleştirilebilir, ancak çocuk okula mutlaka düzenli olarak getirilmelidir.

Çocuklarımızın, okul ve öğrenimle ilgili duygularının temeli, ilkokula başladığında atılır.

Bu duygular olumluysa, çocuğumuzun bundan sonraki eğitim hayatını olumlu duygularla sürdürmesi kolaylaşacaktır.

 Çocuklarımıza ömür boyu sürecek öğrenme macerasında keyifli yolculuklar diliyorum.

 

Ayşegül Neftçi