Sezeryan

Sezaryen bebeğin cerrahi olarak doğurtulmasıdır. Bebek, anne karnına yapılan kesiden çıkarılır. Çoğu sezaryende anne ve bebek sağlıklı olarak operasyondan çıkar ancak sezaryen cerrahi bir işlemdir ve kendine has riskleri bulunmaktadır. Ayrıca iyileşme normal doğuma göre daha çok zaman alır.

Çoğu sağlıklı gebe kadın travay ve doğum esnasında bir problem yoksa vajinal  normal doğum yapmaktadırlar. Fakat tüm dünyada özellikle Amerika’da sezaryen oranları giderek artmaktadır. Hemen hemen 3 kadından biri sezaryen olmaktadır.

Toplum sağlık uzmanları, çoğu yapılan sezaryenin gereksiz olduğunu düşünmektedirler. Bundan dolayı hastalara mutlaka C/S öncesi gerekli uyarılar yapılması önemlidir. Hastaların mutlaka bu cerrahi işlem ve sonrası hakkında yeterli bilgi sahibi olmaları gereklidir.

Doktorunuz bebek ve sizin açısından normal vajinal yolun güvenli olmadığını düşündüğünde sezaryen önermektedir. Bazı sezaryenler planlıyken bazıları acil şartlarda yapılır. Ancak çoğu beklenmedik bir problem yüzünden acil yapılır. 

• Birden fazla fetüs olduğu ve bunların normal vajinal yolla doğmasında engel olduğu zaman

• Annede HIV enfeksiyon varlığı ve ciddi kalp hastalığı

• Annenin kemik yapısı ile ilgili problemler

• Plasenta anomalileri

• Umblikal kord problemleri

• Bebeğin geliş pozisyonundaki anormallikler

• Fetal distres bebeğin kalp atımında yavaşlama 

• Daha önceden geçirilmiş sezaryen öyküsü

Normal doğum milyonlarca yıldır bütün memeli varlıkların soylarını devam ettirmekte kullandıkları yöntemdir. En önemli avantajı normal ve fizyolojik olmasıdır. Normal doğum bebeğin herhangi bir cerrahi müdahale olmaksızın vajinal yolla doğmasıdır. Vakum veya forseps kullanılarak yapılan doğumlara müdahaleli doğum denir. Sezaryen ise karın boşluğunun açılarak bebeğin çıkartılmasına denir. Sezaryen doğum, anne ve bebeğin hayati tehlikelerinin bulunduğu durumlarda yapılması tavsiye edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), herhangi bir ülkede sezaryen oranının % 15’i aşmamasını önermektedir. 2007 verilerine göre 1996 yılından itibaren Amerika’da sezaryen oranı % 48 artmıştır ve % 31.8 seviyesine kadar çıkmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde ise bu oran daha da yüksektir. Örnek olarak Brezilya’da sezaryen oranı % 35, hatta özel hastanelerindeki oran % 80’e kadar çıkmıştır. Son yıllarda özellikle anne adaylarının normal doğumdan korkmaları ve doktorların yönlendirmeleri nedeniyle sezaryen oranları yükselmiştir.

Anne ve bebeğe ait özellikler, gebelik takibi ve doğum eylemi sırasında ortaya çıkan problemler doğum şeklini belirlemekte yardımcı olur. Bebek uygun geliş şekli ile geliyorsa, tahmini doğum  ağırlığı uygunsa, plasenta doğum kanalını kapatacak şekilde aşağı yerleşimli değilse, annenin kemik yapısı uygunsa çoğu zaman normal doğum planlanmaktadır. Annenin istemi, sezaryen için tek başına yeterli bir neden olmamakla beraber, kişiye ait aşırı korku, endişe, panik gibi psikolojik durumların varlığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Sağlık Bakanlığının yayınladığı Doğum Eylemi Yönetim Rehberi’nde de belirtildiği gibi sezaryen ile doğum cerrahi bir girişim olup tıbbi gerekçelerle yapılması esastır ve vajinal doğumun alternatifi değildir. Sezaryen planlanırken, gebeye ve gebeliğe özgü yararları ve riskleri göz önüne alınmalıdır.

Uzamış doğum eylemi ve doğum ilerleyişinde durma, fetal distress, kordon sarkması, uterus rüptürü, plasenta yerleşim anomalileri ( plasenta previa vb.), makat prezentasyon veya transvers duruş, baş pelvis uygunsuzluğu, vakum ya da forceps uygulamada başarısızlık, iri fetüs gibi durumlarda sezaryen doğum şekli olarak seçilebilmektedir. Ayrıca preeklampsi, çoğul gebelik, riskli fetüs, annede HIV enfeksiyon varlığı, geçirilmiş sezaryen öyküsü gibi durumlarda da sezaryen uygun olabilir.

Amerikan Obstetrik ve Jinekoloji Birliği (ACOG)’ de 9 Mayıs 2006’ da yaptığı açıklamada sezaryenlerin isteğe bağlı olarak değil, tıbbi nedenlerle yapılması gerektiğini belirtmiştir. Daha ileri yaşlarda gebe kalınması, tüp bebek gibi tedavi gebeliklerinin artması, sancı çekmek istememe gibi sebepler elektif sezaryene hastaları yönlendirmektedir.  2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasına göre, % 21,2 olan sezaryen oranının son doğum sayılarına bakıldığında yer yer % 40’lara ulaştığı belirtilmektedir.

Normal doğumun avantajlarına bakacak olursak doğum süre uzun ama normal hayata dönme süresi kısadır. Doğum sonrası anne birkaç saat içinde normal yaşamına dönebilmekte, doğum olur olmaz bebeğini emzirmeye başlayabilmektedir. Diğer doğumlarını da normal vajinal yoldan yapma olasılığı yüksektir. Normal doğum sonrası hastanede kalış süresi de son derece kısadır. Oksitosin hormonu bebekle anne arasındaki duygusal bağı güçlendirir ve sütün erken gelmesini sağlar. Bebek doğum kanalından çıkarken akciğerlerindeki sıvıyı boşaltır ve böylece doğum sonrası solunum sıkıntısı gelişme ihtimali daha azdır.

Normal doğum fizyolojik bir olay olmasına rağmen bazı riskleri de mevcuttur. Tamamen normal seyreden bir doğumda bile her an bir problem gelişebilir. Eylem sırasında  fetal distres gelişebilir, kalp atımları yavaşlayabilir. Doğum eyleminin nasıl ilerleyeceği  önceden ön görülemediğinden acil sezaryen gerekebilir. Özellikle iri fetüslerin doğumu esnasında omuz takılmasına sekonder brakial pleksus zedelenmesi sonucu Erb palsisi ve Klumpke paralizisi gelişebilir. Ayrıca annede cinsel yolla bulaşan tedavi edilmemiş enfeksiyonların fetüse bulaşma riski bulunmaktadır. Örnek olarak tedavi edilmemiş sifilizde perinatal mortalite % 40’lara kadar çıkmaktadır. İntrapartum asfiksi doğum esnasında  bebeğin beyin ve hayati organlarına yetersiz oksijen ulaşması durumudur ve böyle bir durumda uzun dönmede mental motor geriliğe yol açabilir. Doğum esnasında vajende yırtıklar oluşabilir. Epizyotomi (doğum kesisi)  açılması bu riski azaltmasına rağmen tamamen ortadan kaldırmaz. Vajinanın genişlemesi, idrar kesesi ve barsağının vajina içine doğru fıtıklaşması sıkça rastlanan olaylardır ve ileride bunların düzeltilebilmesi için ek cerrahi girişimler gerekebilir. En korkulan komplikasyonlardan biri anal sifinkterin zarar görmesidir, çünkü uygun şekilde ve yeterli onarılamaması durumunda istem dışı gaita kaçırma olabilir.  Zorlu doğumlar ileri yaşlarda mesane sarkması ve buna bağlı idrar kaçırma şikâyetlerine yol açabilir.

Sezaryen kararı, her hastanın bulguları bireyselleştirilerek verilmelidir. Sezaryen doğumun da avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Avantajlarını sayacak olursak doğum öncesi ağrı olmaması, istenilen günde doğum eyleminin gerçekleştirilmesi sayılabilir. Sezaryenin olumsuz yönlerini sayacak olursak, bir ameliyattır ve bu yüzden operasyon sonrası özenli bir bakım gerekir. Normal doğumda hastanede kalma süresi 1-2 günle sınırlı iken, sezaryende bu süre 3 güne kadar uzayabilir. Bir sezaryen hastasının tamamen normal hayatına dönmesi en azından 7-8 gün içinde olur. Sezaryenle doğum, normal doğuma göre anne açısından daha risklidir. Birinci risk anestezidir, ama epidural veya spinal anestezi ile (sırttan yapılan iğne ile belden aşağısının uyuşturulması) bu risk azaltılmakta, buna ek olarak iğnenin yapıldığı yerden omur-beyin sıvısı iltihabı riski çok az da olsa gündeme gelmektedir. Ameliyat sonrası hastanın kendine gelmesi ve bebeğini emzirmeye başlaması 2-3 saati almakta, annenin ağzından beslenmeye başlaması ise ortalama 6-8 saat sonra olmaktadır  Genelde ameliyat sonrası 2 ya da 3 gün hastanede yatması gereken annenin ameliyattan 8 saat sonra ayağa kalkıp dolaşmaya başlaması normal doğuma göre biraz daha problemli olmaktadır  Ameliyat sonrası ilk birkaç saat yeterli ağrı önleyici tedbirler alınmazsa oldukça ağrılı geçebilmektedir  Ayrıca yine ameliyattan sonra kişinin en az 6 ay ağır işlerden kaçınması gerekmektedir  Uzun dönemde ise dikiş yerlerinde zaman zaman ağrılar olması ve karın içinde ameliyat bağlı yapışıklıklar olması sezaryenin diğer komplikasyonlarıdır  Obstetrics and Gynecology 2006 sayısında yayımlanan bir  makalede 30,132 sezaryen sonuçlarının verileri değerlendirildiğinde birden fazla sezaryen geçiren hastalarda sonraki gebeliklerinde önemli oranda problem ortaya çıkmaktadır. Özellikle plasenta accreata oranı 2 sezeryandan sonra % 0.13 iken, 4 sezeyan sonrası % 2.13 lere kadar çıkmaktadır. Ayrıca sezaryen öyküsü bulunan hastalarda bir sonraki gebeliğinde malprezentasyon, plasenta previa, antepartum kanama, plasenta akreata, uzamış travay, uterin rüptür, preterm eylem, düşük doğum ağırlıklı fetüs gibi riskler artmaktadır. Bu türlü durumlarda uterusun kaybedilme riski bulunduğundan çok sayıda çocuk isteği olan hastalara sezaryen önerilmemiştir. Fetüs açısından değerlendirecek olursak anestetik maddelere bağlı deprese olması, uterine insizyona bağlı fetal yaralanma gibi riskler bulunmaktadır.

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), 1999’da yayınladığı sezaryen sonrası vajinal doğum ile görüşünü modifiye ederek 2004 yılında yayınlamıştır. Buna göre uterus rüptürü katastrofik sonuçlar doğulabileceğinden, sezaryen sonrası vajinal doğum hastaya acil müdahele etme imkanının bulunduğu merkezlerde yapılması gerektiği önerisinde bulunmuştur.

Her iki doğum şeklinin kendine  ait avantaj  ve dezavantajları vardır. Her iki doğum şeklinin diğerine üstün olduğu durumlar vardır ve doğum şekline karar verirken  bunlar göz önüne alınmalıdır. Sonuç olarak normal fizyolojik olan bir duruma ne kadar müdahale etmek doğru veya doğal süreçte sapmalar olduğuna karar verip müdahale etme gerekliliği halen net bir konu değildir. Sezaryen ile doğumu ancak anne ve fetüsün hayati risklerinin bulunduğu durumlarda tercih etmek yanlış olmayacaktır.