Giriş
GAMMA KNIFE RADYOCERRAHİSİ
Radyocerrahi terimi tıbba İsveçli beyin cerrahı Lars Leksell tarafından kazandırılmıştır. Çok sayıda düşük enerjili (dolayısı ile geçtiği beyin dokusunda bir hasara yol açmayan) ışın demetlerinin kafatası içinde hastalıklı bölgeye yönlendirilmesi ve hastalıklı noktada odaklanıp, sadece bu noktada yüksek enerji sağlayarak dokuda değişiklik yaratılması anlamına gelmektedir.
Gamma Knife cihazı ilk kez 1968 yılında kullanıma girmiştir. İlk yıllarda dünyada çok az merkezde kullanılırken tedavide yararlarını ispat etmesi ile daha sonra yaygın kullanım alanı bulmuştur. Günümüzde tüm dünyada 300’ün üzerinde merkezde kullanılmaktadır. 2009 yılı rakamlarına göre çeşitli beyin hastalıkları olan 500.000 den fazla sayıda hasta Gamma Knife cihazı ile tedavi edilmişlerdir. Her ne kadar X-knife, Cyberknife gibi LİNAC sistemleri de beyin patolojilerinin ışınlanmasında kullanılıyorlarsa da, Gamma Knife’ın hassasiyetine ulaşabilmiş bir cihaz henüz yoktur. Ayrıca bu büyüklükte bir hasta sayısı başka cihazlarda yoktur.
Gamma Knife cerrahisinde temel, stereotaktik çerçeve ile sabit hale getirilen kafatasındaki hastalıklı alanın bilgisayarlarla belirlenmesi ve bu alanın 201 adet Kobalt kaynağından çıkan gamma ışınları ile ışınlanmasıdır. Her bir kaynaktan çıkan gücü düşük ışınlar normal beyne zarar vermemekte, 201 adet ışının odaklanmış olduğu noktada ise yüksek miktarda radyasyon etkisi görülmektedir.
Gamma Knife AVM, beyin tümörleri, fonksiyonel hastalıklarda kullanılabilmektedir. Hastalara kansız ve bıçaksız tedavi imkanı sunmaktadır. Yoğun bakım gereksinimini ortadan kaldıran, sadece bir kaç saat süren bir tedavi şeklidir. Tedavi sonrası ertesi gün hastaların çoğu normal günlük yaşantısına dönebilmektedir.
İnsanlar günümüzde hastalıklarından görece basit yöntemlerle kurtulmak istemektedirler. Bunu sağlamak için yoğun tıbbi araştırmalar yapılmaktadır. Gamma Knife radyocerrahisi invaziv olmayan bir yöntem olması nedeni ile bu ihtiyacı karşılamaktadır.
Gamma Knife nasıl etki ediyor?
Stereotaktik radyocerrahi dokuda diğer radyoterapi yötemleri gibi etki etmektedir. Gamma Knife ile tümör veya hastalıklı doku çıkartılmamakta, bunun yerine hücrelerin DNA’sında hasar oluşturulmaktadır. Bu nedenle tümör hücreleri normal özelliklerini kaybetmekte, bölünme ve beslenme fonksiyonları bozulduğu için ölmektedirler. Tümördeki küçülmenin hızı yaklaşık olarak büyüme hızına eşittir. AVM ismi verilen damar yumaklarının tedavisi ile Gamma Knife damarların duvarlarının kalınlaşmasına ve giderek tıkanmasına yolaçmaktadır. Tümörde küçülme veya AVM yumağının kapanması zaman içinde gelişmektedir. İyi huylu tümörlerde ve AVM’lerde bu süre 18 ay ila 2 yıl arasındadır. Kötü huylu tümörlerde ve metastazlar ise hızlı büyüdüğünden Gamma Knife’a cevap birkaç ay içinde ortaya çıkabilmektedir
GAMMA KNIFE TEDAVİSİNİN AŞAMALARI
Stereotaktik çerçevenin takılması:
Tedavinin en başında Leksell stereotaktik çerçevenin hastanın başına takılması gerekir. Bu işlem lokal anestezi altında yapılır. 10 yaşından küçük hastalarda işlem sedasyon altında yapılmaktadır.
Nöroradyolojik görüntüleme:
Çerçeve takıldıktan sonra hastanın patolojisine uygun görüntüleme yöntemi uygulanır. Günümüzde hastaların tümüne MR yapılmaktadır. AVM olgularında stereotaktik çerçeve ile anjiografi yapılır. Bazen kafa kaidesi tümörlerinde veya MR’a girmesi mümkün olmayan hastalarda bilgisayarlı tomografi de tedavi planlamasında kullanılmaktadır.
Tedavi planlaması:
Özel bilgisayar programları sayesinde tedavi edilecek hedef doku keskin bir hassaslıkta sınırlanarak uygulanacak olan radyasyon dozu tespit edilir. Hassas yapılara komşu tümörlerde “plugging” uygulaması ile ışınların bazı yönlerden tümöre ulaşması engellenebilmektedir. Planlama için kullanılan bilgisayar programlarının gelişmesi bu konuda önemli yararlar sağlamaktadır. Bu işlemler sırasında hasta yatağında sohbet ederek, TV seyrederek vakit geçirebilmektedir.
Işının uygulanması:
Bilgisayarda tedavi planı yapıldıktan sonra ayrı bir kısım olan tedavi ünitesinde tedavi uygulanır. Bunun süresi 30 dk ile 3-4 saat arasında değişir. Belirleyici olan lezyonun hacmi ve uygulanacak olan radyasyon dozunun miktarıdır.
Gamma Knife radyocerrahisinin kullanım yerleri
Gamma Knife 1968’den bu yana tüm dünyada değişik endikasyonlarla giderek artan sayıda hastada kullanılmaktadır.Gamma Knife stereotaktik radyocerrahide “altın standart” dır. 2012 yılına kadar tüm dünyada 500.000 den fazla hasta tedavi edilmiştir.Acibadem Sağlık Grubu Kozyatağı Hastanesinde aşağıdaki endikasyonlarla Gamma Knife kullanılmaktadır.
Damarsal bozuklukları olan hastalar:
Arteriovenöz malformasyon (AVM-Doğuştan beyinde damar yumağı)
Kavernomlar
İyi huylu tümörü olan hastalar:
Vestibular schwannoma (İşitme-denge siniri tümörü)
Hemangioblastom
Meningiom
Kordoma
Hipofiz tümörü
Trigeminal schwannoma
Pineal bölge tümörleri
Kraniofaringiom
Kötü huylu tümörü olan hastalar:
Metastaz
Oküler melanom
Astrositom
Nazofarinks karsinomu
Glioblastom
Hemanjioperisitom
Hareket hastalığı olan hastalar:
Parkinson hastalığı
Esansiyel tremor (Titreme)
Multipl skleroz tremoru
Fonksiyonel hastalığı olan hastalar:
Trigeminal nevralji
Epilepsi(Sara hastalığı)
Kronik ağrı
Ayrıca, beyinde ulaşılması güç ve derin bölgelerinde yerleşmiş tümörler, yaş, tıbbi durum, genel sağlık durumu gibi nedenlerle cerrahi girişimi tolere edemeyecek durumda olan hastalar ve açık cerrahiyi reddeden hastalarda da bazı durumlarda gamma knife radyocerrahisi kullanılabilmektedir.
Gamma Knife tedavisinin avantajları
Birçok beyin tümöründe açık cerrahiye gereksinimi ortadan kaldırabilmesi
İşlem sonrası yan etkilerin az olması
Genel anesteziye gerek olmaması
Tedavinin yapıldığı gün hastanın evine dönebilmesi
Nekahat döneminin olmaması
Saçlı deri ve kafada yara olmaması
Saçların kesilmemesi ve dökülmemesi
Çok az rahatsızlık ile büyük oranda yarar elde edilmesi
Kısa zamanda işbaşı yapabilmesi
Bazı cerrahi girişimlere göre daha ucuz olması
Sık sorulan sorular
Gamma Knife nedir?
Gamma Knife (Gamma Bıçağı) gerçekte bir bıçak değildir. Bıçak yerine sofistike teknolojinin kullanıldığı ve çok hassas olarak tek seansta gamma ışınlarının kafatası için hedef alana yönlendirildiği bir tedavi yöntemidir. Cerrahi işlemde kullanılan neşter gibi, gamma ışınları da hastalıklı alanı güvenli ve etkili bir şekilde yok etmektedir. Ancak burada cerrahiye bağlı ortaya çıkan kanama, enfeksiyon ve yoğun bakımda kalma gibi problemler olmamaktadır. Gamma Knife radyocerrahisinde ileri görüntüleme ve planlama teknikleri sayesinde çok ince gamma ışını huzmeleri kafatası içindeki küçük alanlara yönlendirilebilmektedir. 201 adet gamma ışını kaynağından çıkan ışın demetleri hastalıklı bölgede odaklanmakta ve bu şekilde çevredeki normal beyin dokusu ihmal edilebilir derecede radyasyon alırken, hastalıklı doku yüksek doz radyasyonla etkilenebilmektedir. Tüm bu işlemler birkaç saat içinde tamamlanmakta ve hasta işlem günü evine dönebilmektedir.
Yaşlı ve sistemik problemleri olan hastalar için de uygulanabilir mi?
Gamma Knife radyocerrahisi bu şekilde problemleri olan veya yaşı nedeniyle cerrahiye bağlı yan etkilerin yüksek olabileceği hastalarda bilhassa önerilen bir tedavi yöntemidir. Genel anestezi almasında sakınca olan hastalarda Gamma Knife tedavisi çok büyük avantaj sağlamaktadır.
Gamma Knife tedavisi sırasında ne hissedeceğim?
Başınıza stereotaktik çerçevenin takılması sırasında bir miktar hafif ağrı hissedebilirsiniz. Bu rahatsızlığı en aza indirmek için lokal anestezikler kullanılmaktadır. Çerçeve takılmasına bağlı ortaya çıkan baskı hissi birkaç dakika içinde geçmektedir. Tedavi sırasında hasta ağrı hissetmemektedir. Radyasyonu görmesi veya hissetmesi de söz konusu değildir.
Tedavi sırasında hasta uyanık mıdır?
Evet uyanıktır. Ancak heyecanlanan hastalarda yatıştırıcı ilaç kullanılabilir. Tedavi sırasında doktorunuz sizinle hoparlör ve mikrofon yardımı ile konuşabilmektedir.
Saçlar traş edilir mi?
Hayır, bu işlem için saçların traş edilmesine gerek yoktur.
Gamma Knife tedavisi güvenli midir?
Gamma knife hastalıklı dokunun çok hassas olarak gamma ışınları ile etkilenmesini sağlayan invasiv olmayan bir beyin cerrahisi yöntemidir. Açık cerrahi girişimlerde ortaya çıkabilecek olan kanama, enfeksiyon gibi komplikasyonlar görülmemektedir. Hastanede yatışı gerektirmediği için buna bağlı ortaya çıkabilecek olan problemler görülmemektedir. Kullanılan radyasyon enerjisine bağlı normal dokuda reaksiyon gelişme olasılığı %1-2 kadardır. Bunların çoğu da geçicidir.
Tedavi ne kadar zamanda etki eder?
Gamma Knife radyocerrahisinin etkisi birkaç ay ile birkaç yıl arasında değişen sürelerde ortaya çıkmaktadır. Bu her hastalıkta farklıdır. Hastaların izleminde doktorun önermiş olduğu sıklıkta MR, Anjiografi gibi tetkiklerle inceleme yapmak gerekmektedir. Gamma Knife radyocerrahisinde amaç tümör büyüme kontrolüdür ki bu da tümör boyutlarının artmaması veya tümörün küçülmesidir.
Normal günlük yaşantıma ne zaman dönebilirim?
Hemen tedaviden sonra dönebilirsiniz. Eğer varsa tedavi öncesi uyduğunuz kısıtlamalar aynen geçerlidir. Gamma Knife tedavisi nedeniyle özel bir kısıtlamaya gerek yoktur.
Vestibuler schwannoma (İşitme-denge siniri tümörü)
Vestibular schwannom ismi verilen tümör, işitme-denge sinirinden kaynaklanır. Kulak çınlaması, ilerleyici işitme kaybı ve dengesizlik gibi belirtiler verir.
Tedavisinde cerrahi girişim uygulanabilir. Ancak cerrahi sonrası işitme kaybında artma, yüz felci gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Gamma Knife tedavisinde ise bu sorunların görülme olasılığı cerrahiye göre çok daha düşüktür.
Gamma Knife tedavisi ile tümörün büyümesini durdurma ve uzun dönemde küçültme olasılığı %98’dir.
|
