BÖBREK TAŞI HASTALIĞINDAN KORUNMA

 

Böbrek ve idrar yollarında oluşan taşlar ve bunların yarattığı rahatsızlık ve hastalıklar  oldukça sık rastlanan klinik durumlardır. Batı ülkelerinde nüfusun yaklaşık %10 unun yaşamlarının bir döneminde taş hastalığı ile karşılaşmaktadır.

 

Taş hastalığı ne yazık ki tekrarlayan bir durumdur. Bir kez taşla karşılaşan bir kişinin yaşamı boyunca bu hastalıkla karşılaşma riski hep vardır. O nedenle bu riski azaltmak için önlemler alınabilir. Taş metabolizmamızın bir aksaklığı nedeniyle ortaya çıktığı için taştan kurtulmuş olunsa bile o metabolik bozukluktan kurtulma anlamına gelmez. İleride tekrar olabileceğinin bilinci ile davranılmalıdır. Bu konuda alınabilecek temel önlemler şunlar olabilir:

1-     Düzenli Tıbbi Kontrol : Bir taş hastası yaşamı boyunca düzenli olarak tıbbi kontrolden geçmelidir. Taş hastalığı birçok ek hastalıkla birlikte olabilir. Bunların ortaya çıkarılarak tedavi edilmesi taşın tedavisi açısından da önemlidir. Hiç yakınması olmasa bile taşı olan bir kimse hiç olmazsa yılda bir kez muayene olmalı, tetkikleri, böbrek idrar yolları ve mesanesinin görüntülemesi, en basitinden ultrasonografisi ve idrar tetkikleri yapılmalıdır. Eski tetkik ve kayıtları düzenli olarak saklanmalıdır.

2-     Taş analizi : Kendiliğinden düşerek, kırılma sonucu parçalanarak veya cerrahi yöntemlerle alınan taşlar veya parçaları analiz edilmeli ve taşın cinsi belirlenmelidir. Doğadaki taş çeşitleri gibi vücudumuzda oluşan taşların da değişik kristal yapıları vardır ve bunlar değişik metabolik anormallikler sonucu oluşmaktadır. Cinsini bildiğimiz zaman o metabolik duruma göre önlem almamız olasıdır.

3-     Metabolik inceleme : Taşın oluşum mekanizmaları birçok teori ve bilgiye rağmen tam detayı ile bilinmemektedir. Yukarıda da sözünü ettiğimiz gibi metabolik bozukluğun yani yaşamımızı devam ettiren bütün hücresel etkinliklerin sonucu olarak ortaya çıkan mekanizmaların bazılarında oluşan aksaklık ile ilgili oldukları kesindir. O nedenle taş analizinin ardından detaylı bir metabolik incelenme yapılarak problemin ortaya çıkarılması taşın tekrarını önlemede yararlı olacaktır. Bu nedenle bir  uzman kontrolünde bu muayene ve tetkikler gerçekleştirilmelidir. Bunların neler olduğu ve detayları teknik tıp bilgileri içinde kalır.

4-     Bol sıvı tüketimi: Sadece taş hastalarının değil, herkesin genel sağlık kuralı olarak bol sıvı alması yararlıdır. Taş hastaları günlük 1.5 -2 litre kadar idrar oluşturacak şekilde su tüketmelidirler. Bu miktar elbette iklim veya başka koşullarla vücuttan atılan sıvı miktarı ile uyumlu olmalıdır. O nedenle yaz ayları ile kış ayları sırasında alınması gereken sıvı elbette aynı olmayacaktır. Yeterli sıvı alıp almadığımızın en iyi göstergesi belki de idrarımızın rengidir. Devamlı açık renkli olduğunu gözleyecek kadar sıvı alınmalı, tuvalette renk koyulaşınca hemen su içilmelidir. Geceleri uykuda geçen uzun saatler boyunca vücut yeterince sıvı almayacağı için yatmadan önce iki bardak su içmek bu açığı karşılayacaktır. Özellikle taş hastalarının buna uyması gerekir.

5-     Diyet: Diyetin taş oluşumu ile ilişkisi en çok merak edilen konuların başında gelir. Her hasta mutlaka taşı önlemek için ne yiyip ne yememesi gerektiğini merak eder. Taş oluşumu ile diyetsel etmenlerin ilişkili olduğu bilinmektedir ancak tam detaylı bilgiler için araştırmalar sürmektedir. Yüksek proteinli diyet risk faktörlerinin başında gelmektedir. Fazla protein tüketilmesi idrarın asitleşmesi bunu sonucunda da kalsiyum tuzlarının idrarla fazla atılması ve kalsiyum içerikli taş oluşma olasılığının artması sonucunu doğurur.  Aynı durum oksalat kristali için de geçerlidir ve taşların yaklaşık %60 ı kalsiyum oksalat kristallerinden oluşmaktadır. Hayvansal proteinlerin fazlaca alımı ürik asit miktarını da artıracak ve bunu da kalsiyum taşlarının oluşmasına katkısı olacaktır. Özetle yüksek proteinli diyetlerden kaçınmak bol sıvı alımından sonraki ikinci önemli önlemdir. Bunu yanında yüksek lifli besinler alınmalıdır. Fazla tuz alımı da kalsiyum ve ürik asitin idrarla atılımını arttıracağı için önlenmeli damak zevki giderek az tuzlu olacak şekilde alıştırılmalıdır. Çok sorulan bir soru da süt, yoğurt, peynir gibi kalsiyum içeren besinlerden kaçınılıp kaçınılmayacağıdır. Çalışmalar normal kalsiyum alımının olması gerektiğini, tam tersine az kalsiyum alındığında taş oluşma riskinin daha da arttığını göstermektedir.