Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozuklukluğu’nun bir problem olarak en sık karşımıza çıkması çocuğun okula başladığı zamandır. Şiddetli durumlarda ilkokul öncesi dönemde başvuru olsa da, çocuğun kurallı bir ortama girmesiyle sorunlar belirginleşir.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan hiperaktif öğrencilerde en sık ortaya çıkan yakınmalar şunlardır;
Sınıfta dolaşma
Garip sesler çıkarm
Kalem ve silgisiyle oynama
Derste dalıp gitme
Yazı yazmak istememe
Ödev yapmama / baştan savma yapma/ ödev yapma süresinin uzun olması
Sırasını beklemekte güçlük çekme
Çok konuşma
Söz kesme
Hareketlilik veya kıpırtılı bir görünüm
Kurallara uymakta gönülsüzlük
Arkadaşlarıyla geçimsizlik
Yönergeleri takip etmede zorlanma
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan hiperaktif öğrencide bu yakınmaların hepsi bir arada bulunmayabilir, dikkatsizlik veya hareketlilik belirtilerinden biri daha ön planda bulunabilir.
Hiperaktif öğrenciler bu sebeplerden dolayı öğretmenlerinden bolca uyarı almaları, arkadaşları tarafından dışlanmaları, ders başarısında düşüş yaşarlarsa sınıfın tembel çocuğu durumuna düşmeleri çocukta zamanla kendine güveni azaltmakta, çocuğun da kendisini problemli, başarısız ve takdire layık olmayan biri olarak algılamasına sebep olmaktadır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrenci zamanla bu durumla baş edemeyebilir ve durumu kabullenme eğilimine girer. Bu zamanla çocuğun daha saldırgan olmasına, motivasyonunun azalmasına ve okuldan soğumasına neden olmaktadır.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite sorunu olan hiperaktif öğrenci okula her gittiğinde, öğretmen bu sefer ne diyecek kaygısıyla yaşayan anne babalar, olumsuzlukları en aza indirgeyebilmek amacıyla evde çocuğu sürekli uyarmakta, özellikle ders yapma saatleri bir kabusa dönüşebilmektedir.
Günümüzde "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu"nun nörokimyasal temelleri olan bir rahatsızlık olduğu bilinmektedir. Yani hiperaktif çocuk bu davranışları şımarıklığından veya anne babanın evde disiplin vermemesi nedeniyle yapmamaktadır. Bu nedenle öğretmenler çocuğu veya anne babayı suçlar tarzda bir yaklaşım sergilememeye özen göstermeli, aksine tedavi konusunda destekleyici ve motive edici bir tavır göstermelidirler.
Hiperaktif çocuğu ve ailesini anlayabilmek ve onlara en doğru şekilde yardımcı olabilmek için öncelikle bozukluğu tanımak çok önemlidir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite soununda temel belirtiler, hareketlilik, dikkat eksikliği ve dürtüselliktir. Bozuklukta her 3 belirti bir arada görülebileceği gibi, özellikle dikkatsizliği ön planda olduğu ve hiperaktivite+dürtüselliğin ön planda olduğu alt tipler şeklinde de kendini gösterebilir. Bir çocukta bu bozukluğun varlığından söz edebilmek için, belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması, birden fazla ortamda görülüyor olması ve kişinin günlük yaşamını etkileyecek boyutta olması gerekir.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan Hiperaktif Öğrencilerin Öğretmenlerine düşen görevler:
Öğretmenler öncelikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu hakkında doğru bilgi sahibi olmaya özen göstermelidir. Çünkü bu öğrencilerin erken fark edilmesi tedaviyi çok olumlu yönde etkilemektedir. Şüphelendikleri durumlarda mutlaka aileyi bilgilendirmeli ve yardım alması için yönlendirmelidir.
Öğrencinin sınıf içinde ön sıralara oturtulması, çocuğun çevresindeki dikkat dağıtıcı uyaranları azaltacak , çocuğun dersten daha fazla verim almasına yardımcı olacaktır.
Öğrencinin sahip olduğu dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna bağlı olarak dikkatinin çabuk dağıldığı göz önünde bulundurularak, sınıf içinde hareketli görevler vermek ona kendisini toparlaması için zaman kazandıracaktır.
Derste etrafla ilgilendiği veya dalıp gittiği fark edildiğinde, öğrencinin dikkatini konuya çekmek üzere sözel uyaran verilebilir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrencide sürekli olumsuz davranışlarına odaklanmak yerine, olumlu davranışlarını ön plana çıkarmak olumlu davranışların artmasını sağlayacaktır.
Görevlerini düzgün yaptığı zamanlar gözden kaçırılmamalı, olumlu mesajlar vererek ödüllendirilmelidir.
Okulun rehberlik bölümü tarafından öğrencinin kendini programlayabilmesi, zamanı doğru kullanabilmesi gibi konularda anne, baba ve öğrenciye destek verilmesi faydalı olacaktır.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olduğu şüphelenilen öğrenciler, tedavinin gecikmemesi açısından mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatristine yönlendirilmelidir.
Öğretmenler hiperaktif çocukların dikkat eksikliği ve hiperaktivite tedavisi öncesi ve tedavi sürecinde çocuğu iyi gözlemlemeli, gelişmelerin sağlıklı bir şekilde takip edilebilmesi için aile ve doktora bilgi akışının doğru olmasına özen göstermelidir.
Uzm. Dr. Gökçe Küçükyazıcı
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
