 Osteoartrit
(kireçlenme) ağırlık taşıyan eklemlerin yaşlanmaya bağlı olarak
yozlaşmasıdır. Kireçlenme kıkırdaktan başlar, kıkırdak altındaki
kemiği, eklem kapsülünü ve eklem çevresindeki bağları etkiler. Hatta
ağrıdan dolayı kullanılamayan kaslarda incelmeler ve sertleşmeler olur.
Diz
vücudun en fazla ağırlık taşıyan ve dolayısıyla kireçlenmeden en fazla
etkilenen eklemlerinden biridir. Diz ekleminde üç adet kemiğin eklem
yüzeyi vardır. Femur (baldır kemiği), tibia (kaval kemiği) ve patella
(diz kapağı kemiği). Tibia femurla, femur patella ile eklem yapar.
Tibia ve femur arasında iç ve dış eklemler vardır. Kireçlenme daha çok
iç femorotibial eklemlerden başlar ve diğer eklemleri etkiler. Ancak
genellikle dizdeki üç eklem birlikte etkilenir.
Diz
eklemlerinin içinde iki adet bağ vardır (ön ve arka çapraz bağlar ).
Ayrıca eklemin iç yanında ve dış yanında kuvvetli bağlar vardır. Eklem
yüzlerinin uyumunu sağlamak için iki adet menisküs vardır. Diz
hareketlerini başlıca iki kas grubu sağlar, dizi doğrultan ekstansör
kaslar ( quadriseps ) ve büken fleksör kaslar ( harmstringler).
Gonartroz (diz kireçlenmesi ) kimlerde görülür? Gonartroz orta ve ileri
yaşlarda görülür. 50 yaşın üzerinde kadınlarda daha sık görülür.
Hastalık daha erken yaşlarda da görülebilir. Hastalar genellikle
kiloludurlar. Daha önce geçirilen eklem operasyonları, travmalar, spor
yaralanmaları, iltihaplı romatizmalar, doğuştan gelen bazı bozukluklar
en önemli sebepleridir.
Gonartozlu bir dizde neler olur?
Gonartrozda
en erken değişiklik eklem kıkırdağında olur. Kıkırdakta incelme sonucu
eklem aralığı daralır. Kıkırdak altındaki kemiklerde de incelmeler ve
yıpranmalar olur. Ayrıca eklem kenarlarında kemiksi çıkıntılar
(osteofit ) oluşur. Eklem kalınlaşmış olarak görülür. Eklem çevresi
kaslarında ağrı sebebiyle kullanılmamaya bağlı atrofiler (incelmeler)
olur. Ayrıca eklemin iç yanında pannikülit adı verilen yağ lobülleri
vardır. Bunlar çoğu zaman ağrılıdır. Ayrıca zaman zaman eklemlerde
iltihaplanma olabilir (sıvı toplanması ).
Hastanın şikayetleri nelerdir ?
Eklemlerde
ağrı ve tutukluk hastalığın ilk belirtisidir. Hastalık bazen hiçbir
belirti vermeden ilerleyebilir. Bazen de hastalık belirtileri olduğu
halde röntgen filmleri normal olabilir. Hastalık ilerledikçe eklem
hareketleri kısıtlanır yürümek ve merdiven inmek-çıkmak zorlaşır. Bazen
topallama olabilir. Eklemin düzeni bozulur, bacaklarda eğilmeler
olabilir. Eklem içinde, dizin arkasında ve eklemin ön tarafında
bursalarda iltihaplı şişkinlikler olabilir. İlerlemiş ve rehabilite
edilmemiş dizlerde dizi doğrultmak, ya da bükmek zor ve ağrılı
olabilir.
Muayenede neler bulunur ?
Eklemde
sürtünme sesi, şişlik, kaslarda erime, pannikülit, eklem hareket kaybı,
en sık rastlanan muayene bulgularıdır. Ayrıca değişik derecelerde
deformiteler olabilir
Nasıl teşhis edilir ?
Hastanın
ifadesi, muayene ve röntgen filmleri genellikle yeterlidir. Bağlar ve
menisküslerin durumunu değerlendirmek için MR gerekebilir. Tedavide neler yapılmalıdır? Hekimin
görevi hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, ağrıyı dindirmek ve hastayı
fonksiyonel halde tutmaktır. Ağrı kesiciler, kas gevşeticiler
kullanılabilir. Topikal ilaçlar diz kireçlenmesinde faydalıdır.
Kireçlenmenin
fazla ilerlemediği ve kıkırdağın kısmen korunduğu hastalarda kıkırdak
besleyici eklem içi enjeksiyonlar yapılabilir (viskosüplemantasyon).
Deformiteleri ( şekil bozuklukları ) gidermek için diz korseleri
kullanılabilir. Artroza bağlı oluşan şişkinliklerde (sinovit) bu sıvı
boşaltılır ve soğuk (buz) uygulaması yapılır. Eklem içi kortizon
enjeksiyonu gerekebilir. Tedavide
önemli unsurlardan biri de diz koruma prensiplerinin uygulanmasını ve
günde en az iki defa 10’ar dakika hekim ve fizyoterapist kontrolünde
yapılan egzersizlerdir. Bütün bu tedavi metodlarına rağmen hastanın
şikayetleri devam ediyorsa cerrahi tedavi metodları uygulanır.
Diz koruma prensipleri:
- Hareket ediniz
- Fazla kilolarınızı veriniz.
- Çömelirken ve doğrulurken, bir yere otururken ve kalkarken kollarınızı kullanın dizlerinizi fazla kırmamaya çalışın.
- Ağır yük taşımayın.
- Uzun süre yürümek ve ayakta durmaktan kaçının.
- Yumuşak tabanlı ve düz topuklu ayakkabı giyin.
- Bacak kaslarınızı düzenli olarak çalıştırın.
- Diz egzersizlerini mutlaka yapın.
- Dizlerinizi sert zeminler üzerine koymayın.
 Diz egzersizleri  Egzersiz 1: Ayak
bileklerinize ve parmaklarınıza bir ağırlık bağlayın ve yavaşça bir
yere oturun ve ayaklarınızı sallayın. 5-15 dakika bu şekilde kalın,
günde üç defa tekrarlayın.
Egzersiz 2:
Bir
sandalyede oturun ayağınızı bir tabela üzerinde dinlendirin. Dizinizi
hafifçe kaldırarak tabelaya bastırın 5-10 saniye bastırın günde 3 defa
10’ar defa tekrarlayın
Egzersiz 3 :
Sandalyede
oturun bir şerit haline getirilmiş çarşafı topuğunuzdan iki elinizle
birlikte dizlerinize yukarı çekin bu hareketi günde 3 defa tekrarlayın
Egzersiz 4 :
Bir
sandalyede yada daha iyisi ayaklarınız değmeyecek şekilde yüksek bir
yere oturun, ayağınızı dizleriniz düzleşinceye kadar kaldırın aynı
hareketi önce hafif zamanla orta ağırlıklarla tekrarlayın. Günde 5-10
defa tekrarlayın
Egzersiz 5 :
Ayaklarınız
arasına bir kitap veya rulo havlu koyun. Dizlerinizi bükmeden kitabı
kaldırın, 5 e kadar sayın 3x5-10 kez tekrarlayın
Egzersiz 6 :
Dizleriniz arasına bir havlu veya lastik top yerleştirin, baldırınızı ve dizlerinizi sıkın. 3x5 - 10 tekrar yapın
Egzersiz 7 :
Bir sandalyede oturun sırayla ayak uçlarınızı ve topuğunuzu yükseltin 3x 5 - 10 tekrar yapın
Egzersiz 8 :
Sırt üstü yatın, dizinizi ve bacağınızı bükün. Topuklarınızdan güç alarak kalçanızı olabildiğince yukarı kaldırınız.
|
