Günümüzün anne adayları artık çok şanslı. Çünkü artık epidural anestezi
veya halk arasında "ağrısız doğum" adıyla bilinen yöntem çok güvenli ve
yaygın bir şekilde kullanılıyor.
Epidural anestezi ile ilgili yeterince bilgi alabilmek için öncelikle doğum ağrıları hakkında gerekli bilgiyi almak uygundur.
Doğum Ağrılarının Nedenleri Nelerdir?
Doğum sırasındaki ağrıların iki temel nedeni vardır; duygusal ve fonksiyonel nedenler.
Duygusal
ağrıların nedeni korku ve bilgisizliktir. Bu faktörler doğum
sancılarının şiddetini olumlu ya da olumsuz şekilde etkileyebilir.
Doğum
ile ilgili eğitim, ağrıyı ortadan kaldırmasa da onunla başetmeyi bize
öğretir. Kendisini nelerin beklediğini bilen bilinçli bir anne adayı
ağrıya çok daha kolaylıkla direnebilmektedir.
Doğum
ağrılarının ana nedeni ise fonksiyonel ağrılardır. Rahim kasılmaları,
rahim kanalının açılması, bebeğin aşağıya doğru inişi ve doğum
sırasındaki tıbbi girişimler fonksiyonel ağrıların diğer nedenleridir.
Bu bölgedeki sinirsel uyaranların beyine iletilmesi sonrasında ağrı
hissi oluşuyor.
Epidural Anestezi Nedir?
Epidural
anestezi vücudun belirli bir bölgesindeki ağrı iletimini durduran
bölgesel ya da lokal bir anestezi çeşididir. Yöntem, bir anestezi
uzmanı tarafından uygulanır. Doğum ağrısını kontrol altına almanın en
etkili yöntemi olmakla birlikte sadece bu amaçla kullanılmaz.
Sezaryen gibi bel seviyesi altında yapılan pek çok ana cerrahi girişim epidural anestezi altında yapılabilir.
Uygulamadaki
prensip, omuriliği çevreleyen ve “dura” adı verilen zarın etrafına
lokal anestezik madde verilerek ağrı uyarılarının beyine ulaşmasının
engellenmesi sonucunda ağrı hissinin ortadan kalkmasıdır.
Eğer
bu bölgedeki motor işlevi sağlayan sinirler de baskılanırsa tam bir
anestezi meydana gelir ve uygulama yapılan bölgenin altında kalan
kısımda his ile birlikte hareket kabiliyeti de ortadan kalkar. Kişi bu
durumda geçici süreyle bacaklarını ne hissedebilir ne de oynatabilir.
Bu sezaryen ameliyatlarında uygulanan epidural anestezidir.
Epidural
anestezinin normal doğumda uygulanmasındaki amaç sadece ağrıyı gidermek
olduğundan, epidural aralığa sezaryen ameliyatlarına göre daha az
dozlarda lokal anestezik ile birlikte güçlü ağrı kesiciler de verilir.
Bu sayede motor kayıp olmayacağından anne adayı ağrı duymadığı halde
dokunmaları hissedebilir ve bacaklarını oynatabilir. Lokal anesteziğin
miktarı çok düşük tutularak anne adayının normal doğum eylemi sırasında
yürüyebilmesi dahi sağlanabilir.
Epidural Anestezi Nasıl Uygulanır?
Normal
doğumda rahim kasılmaları düzenli hale geldikten sonra ya da rahim
açıklığı yaklaşık 4 cm.ye ulaştığında (bu dönem ağrıların hissedilmeye
başladığı ‘aktif faz’ olarak adlandırılır) epidural anestezi
yapılabilir.
Anne adayı yan yatar ya da oturur
pozisyondayken kateterin (ince boru) takılacağı bel bölgesindeki alan
önce antiseptik solüsyonlar ile temizlenir, sonra bölgeye steril
örtüler örtülür.
Daha
sonra kateterin gireceği bölüm iğneyle uyuşturulur, ardından kateter
ciltten bel bölgesindeki omurların arasına kadar itilerek dura zarı
çevresindeki epidural aralığa yerleştirilir.
Kateterin dışarıda kalan ucu flasterler ile hastanın sırtı boyunca sabitlenerek kayması engellenir.
Böylelikle dışarıda kalan uçtan gereksinim halinde enjektör yardımıyla istenilen miktarda lokal anestezik ilaç yapılabilir.
Normal
doğumda, kateter yerleştirilip ilaç verildikten yaklaşık 15 dakika
sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı duymamaya başlar.
Doğum uzadığında veya ilacın etkisi azalıp hasta ağrı duymaya
başladığında ise ek dozlar verilebilir. Bu şekilde doğum
gerçekleştirildikten sonra epizyotomide de ek bir anesteziye gerek
kalmaz.
Vajinal doğumu takiben hemen, sezaryeni takiben ise
genellikle 24-36 saat sonra uygulamaya son verilerek kateter çekilip
çıkartılır.
Anestezi amaçlı epidural kateter takılması işlemi
hastalar açısından son derecede kolay tolere edilebilir, acısız ve
rahat bir uygulamadır.
Kateterin epidural boşluğu girdiği anda
bacakta elektrik çarpmasına benzer bir his oluşması dışında hastada
rahatsızlık oluşmaz. İşlemin uygulamasında en önemli nokta ise işlemi
yapan anestezi uzmanının deneyimidir.
Epidural Anestezinin Avantajları Nelerdir?
Doğum ağrılarının giderilmesinde en etkili yoldur. Genel anesteziye göre riski daha azdır. Annenin
bilinci açık olduğu için sezaryen sırasında doğuma katılabilir, hatta
ameliyat devam ederken bebeğini kucağına bile alabilir. Uygun zamanda uygulanırsa normal doğumun ilerlemesini hızlandırır.
Epidural anestezide risk sanılanın aksine deneyimli uzmanlar tarafından yapıldığında son derece azdır.
En
sık görülen yan etki ani tansiyon düşmesidir (hipotansiyon). Bu
problemi önlemek için, işlemden hemen önce damar yolundan yaklaşık bir
litre kadar sıvı hızlı bir şekilde verilerek damar yolunun dolması
sağlanır.
Ayrıca, işlem sonrası baş ağrıları, yetersiz
anestezik madde uygulanmasına bağlı tek taraflı anestezi oluşması,
kullanılan ilaçlara bağlı hafif derecede alerji ve cilt döküntüleri,
enfeksiyon, nadiren ıkınma hissini ortadan kaldırarak doğum süresinin
uzaması, işlem sonrası idrar yapmada geçici zorluklar ve yine çok çok
nadiren felç gelişimi gibi problemler sayılabilir.
İşlem deneyimli ellerde uygulandığında, bu tür problemlerin gelişmesi son derecede nadirdir.
Epidural
anestezi hem vajinal hem de sezaryen ile doğumların son derece konforlu
geçmesini sağlayan ve 25 yıldır modern tıpta yeri olan bir yaklaşımdır.
Her anne adayı bu uygulamadan yararlanması için teşvik edilmelidir.
Genel anestezinin risklerinin epidural anesteziye göre daha fazladır.
Epidural Anestezi Kimlere Uygulanmaz?
Kanama bozukluğu olanlarda Antikoagülan (pıhtılaşmayı önleyici) tedavi alanlarda Uygulama bölgesinde enfeksiyon-yanık varlığında Anne adayının uygulamayı reddetmesi durumlarında epidural anestezi uygulanmaz.
KAYNAK :HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Normal
doğumda rahim kasılmaları düzenli hale geldikten sonra ya da rahim
açıklığı yaklaşık 4 cm.ye ulaştığında (bu dönem ağrıların hissedilmeye
başladığı ‘aktif faz’ olarak adlandırılır) epidural anestezi
yapılabilir. 
Kateterin dışarıda kalan ucu flasterler ile hastanın sırtı boyunca sabitlenerek kayması engellenir. 
Doğum ağrılarının giderilmesinde en etkili yoldur.
