Kadın
yaşının 37’den büyük olması, bazal FSH değerinin yüksek olması, daha
önceki tüp bebek ya da mikroenjeksiyon uygulamalarında embriyo
transferine rağmen gebelik olmaması, yumurtanın dış çeperinin kalın
olması ve embriyoların bölünme hızının yavaş olması gibi durumların
varlığında embriyoları çevreleyen zar (zona pellucida) üzerinde asitle
ya da mekanik yöntemlerle delik açılmakta veya zar inceltilmektedir
(zona thinning). Bu işleme "assisted hatching" adı verilir.
Bu teknikteki amaç embriyoların rahime tutunma oranlarını arttırmaktır.
Transfer
öncesinde embriyolar değerlendirilerek işlem ya 2. gün aşamasında
embriyo zarının inceltilmesi şeklinde veya 3. gün aşamasında mekanik
yolla, "asit tyrode" solüsyonuyla ya da lazer kullanılarak zonada delik
açılması şeklinde uygulanır.
Asit kullanılması ile lazer kullanılması arasında bilimsel açıdan gösterilmiş bir fark yoktur.
Transfer
günü embriyolog, embriyoları, hastanın yaşını ve öyküsünü
değerlendirerek bu işlemin uygulanıp uygulanmayacağına karar verir. Bu
işlem dondurularak saklanmış embriyoların transferinde de
kullanılabilir.
Bu işlemin embriyoların rahim iç duvarına tutunma şansını artırarak gebelik oranını arttırdığı düşünülmektedir. Bu
uygulamanın yukarıda belirtilen gruptaki şansı düşük kişilerde
yapılması gereklidir. Her kişiye yapılması doğru değildir ve başarıyı
arttırmaz. BLASTOKİST TRANSFERİ
Embriyoların 2 ya da 3. gün aşamasında transfer edilmeyerek laboratuar ortamında daha ileri bir safha olan blastokist aşamasına kadar gelişimlerinin izlenmesi ile daha sağlıklı olan embriyoların seçilebilmesi mümkün olduğu gibi, blastokistlerin rahim duvarına tutunma olasılıkları çok daha yüksek olduğu için daha az sayıda blastokistin transferi ile çoğul gebelik riski artırılmadan daha yüksek gebelik oranı elde edilebilmektedir.
Balastokist transferleri genellikle yumurta toplamadan (OPU işlemi) 5-6 gün sonra yapılmaktadır.
Blastokistlerin çevresindeki tabakanın (zona) yine özel yöntemlerle eritilmesi ile rahim duvarına tutunma şansı belirgin derecede artmış olan embriyoların transferi de mümkün olabilmektedir.
SPERMATİD ENJEKSİYONU
TESE işlemi ile eğer testislerde hiç olgun sperm bulunamazsa olgunlaşmamış hücrelerin (spermatidlerin) var olup olmadığı araştırılmakta ve eğer spermatidler varsa alınarak mikroenjeksiyon işlemi yapılabilmektedir.
Uzun ve daha çok olgunlaşmış spermatidlerin enjeksiyonu ile gebelik şansı mevcuttur. Ancak henüz tam olgunlaşmamış yuvarlak (round) spermatidlerin enjeksiyonu ile elde edilen sonuçlar son derece başarısızdır.
Tüm dünyada henüz deneme aşamasında kabul edilen bu işlemle elde edilen gebelik sayısı birkaç taneyi geçmemektedir.
FAZLA EMBRİYOLARIN DONDURULMASI (EMBRYO FREEZING)
Embriyoların dondurulması işlemi, tüp bebek için başvuran çiftlere güvenilir bir şekilde yeni gebelik şansı tanır.
Embriyo
dondurulması işlemi transfer sonrasında artan uygun kalitedeki
embriyolara uygulanır. Çünkü her transferde ortalama olarak ancak 2-4
embriyo transfer edilir.
Bazen de şiddetli OHSS riskinin yüksek
olduğu durumlarda siklüs iptal edilerek tüm yumurtalar toplanır,
spermlerle laboratuarda döllenmesi sağlanarak elde edilen embriyolar
dondurulur ve daha sonra transfer için saklanılır.
Dondurulmuş
embriyosu olan çiftlerde bir tedavilerindeki siklüslerde yumurtaların
geliştirilmesi (ovulasyon indüksiyonu) ve yumurta toplanması (OPU)
işlemlerine gerek yoktur.
Dondurulacak embriyolar genellikle
yumurta toplanmasından sonraki üç gün içinde seçilir. Programlanabilen
bir araç içinde dondurulan embriyolar sıvı azot içeren tanklarda
saklanırlar. Bu şekilde saklanan embriyoların hayatta kalmaları garanti
değildir. Bu durum ancak çözüldükleri zaman anlaşılır. Embriyolar
yaşamıyorsa transfer edilmezler.
Bu zamana kadar dondurulmuş
embriyolardan elde edilen gebeliklerde düşük ve doğumsal anormallik
oranlarında bir artış saptanmamıştır.
Embriyo dondurulması
ileri teknolojik bir yöntem olmakla beraber bazı yasal ve etik
sorunları beraberinde getirmektedir. Embriyoların yasal hakları halen
tartışma konusudur.
Embriyoların ne kadar süre saklanması
gerektiği, çiftin boşanması vb durumda ne yapılacağı konusunda
çelişkiler sürmektedir. Ancak bu yöntemin bir çok çiftin gebeliğe
ulaşma umudunu sağladığı düşünüldüğünde bu etik sorunların da
sağduyuyla aşılabileceği açıktır.
PGD (PREIMPLANTASYON GENETİK TANI)
10
yıldan fazla bir süredir insan embriyolarının bir blastomeri (hücresi)
alınarak biyopsi yapılabilmekte ve anne rahmine yerleştirilmeden önce
embriyonun cinsiyeti, kromozom yapısı ve bazı gen defektleri
belirlenebilmektedir.
Son yıllarda gen teknolojilerindeki
gelişmeye paralel olarak daha önce sadece araştırma merkezlerinde çok
kısıtlı olarak kullanılan bu teknikler şimdi daha yaygın ve pratik
olarak kullanılabilmektedir.
FISH (flöresan in situ
hibridizasyon), PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) gibi tekniklerle
yumurtaların kutup cisimciğinden (polar body), embriyo aşamasında
blastomerden ve blastokist aşamasında trofoektoderm hücrelerinden
biyopsi yapılmakta ve gen defektleri, cinsiyet tayini ve kromozomların
sayısal ve yapısal bütünlükleri çalışılabilmektedir.
Konu son
derece hızla gelişmekle birlikte klinikte yine de sınırlı bir grup
hastanın kullanımına uygun durumdadır (cinsiyete bağlı geçişli hastalık
riski (kas distrofileri, hemofili vb.), translokasyonlar, kromozom sayı
bozuklukları, bazı bilinen gen defektleri gibi).
Tüm bu
teknikler hiç bir zaman % 100 sağlam çocuk iddiasında değildir. Hatta
çoğu tecrübeli merkez bu teknikleri kullandıktan sonra elde edilen
gebeliklerde yine de klasik antenatal tanı yöntemleri olan amniyosentez
ve koryon villus biopsisini önermektedirler. EMBRİYO TUTKALI (EMBRIO GLUE)
Anne
rahmine verilen embriyoların tutunmasını artırmaya yönelik olarak
kullanılan destekli yuvalanma ve blastokist aşamasında transfer gibi
yeniliklerin yanında, özellikle yakın zamanda embriyoları rahim içine
yerleştirirken kullanılan kültür ortamlarına eklenen bazı maddelerin
(Hyaluronan) anne rahmine tutunmayı arttırdığı bildirilmektedir.
Kullanıma
yeni giren bu yeni jenerasyon embriyo kültür sıvıları Embriyo Tutkalı
gibi iddialı bir isimle piyasaya olup başarı oranlarını görmek için
biraz daha zamana gerek vardır.
İN VİTRO MATURASYON (IVM)
Kelime
anlamı olarak İn Vitro Maturasyon (İVM) “yumurtaların laboratuarda
olgunlaştırılması” anlamına gelmekte olup 1990’lı yılların sonlarından
itibaren kullanılmaya başlanmıştır.
IVM’de kısa süreli ilaç
kullanımı sonrasında veya hiç ilaç kullanılmaksızın toplanan
olgunlaşmamış yumurtalar laboratuar ortamında olgunlaştırılır ve daha
sonra döllenerek rahim içine transfer edilir.
Bu tedavi ilk olarak; tüp bebekte ilaç tedavilerine aşırı cevap veren polikistik over sendromlu (PCOS) kadınlarda hiç ilaç kullanılmadan işlemin yapılabilmesi amacı ile ortaya atılmıştır.
PCOS’lu kadınlar tüp bebek tedavilerinde yumurtalıkları uyarıcı ilaç tedavilerine aşırı hassas olduklarından “ovarian hiperstimülasyon sendromu (OHSS)” adı verilen bir komplikasyon açısından risk altındadırlar. In vitro maturasyon ile yumurtalıklar ilaçlarla aşırı uyarılmadan tüp bebek yapıldığında OHSS riskinin ortadan kalkması önemli bir avantajdır.
IVM dünyada halen az sayıda merkezde yapılmaktadır ve etkinlik açısından ilaç ile yapılan tüp bebek tedavilerine (IVF, İn Vitro Fertilizasyon) göre tek üstünlüğü ilaç kullanımının olmamasıdır. Buna karşın IVM ile gebelik oranları, ilaç ile yapılan tüp bebek tedavilerine göre daha düşüktür.
IVM uygulamasının, önceden başarısız tüp bebek uygulaması olan kadınlar ile yumurtalıkları ilaçlara zayıf cevap veren kadınlarda kullanımı ile ilgili henüz bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Sonuç olarak in vitro maturasyonun (IVM) bazı avantajlarına rağmen günümüzde halen yaygınlaşmamasının nedeni başarı oranlarının istenen düzeyde olmamasıdır. Ancak, gelecekte yeni ve daha gelişmiş IVM kültür ortamlarının ortaya çıkışı ile bu tekniğin yaygınlaşması da kaçınılmaz olacaktır.
KAYNAK:HERA KADIN SAĞLIK MERKEZİ
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
Embriyoların dondurulması işlemi, tüp bebek için başvuran çiftlere güvenilir bir şekilde yeni gebelik şansı tanır.
