Yenidoğan Dönemi
Gelişim: İLK MUAYENELERDE ÖNEMLİ NOKTALAR: İlk kaka : Bebek ilk kakasını ilk 48 saat saat içinde yapacaktır. Bu normalden daha koyu, yeşilimsi renktedir. Mekonyum adı verilir. Yenidoğanın refleksleri: Moro refleksi bebeğinizin ani ses ya da harekete karşı başını geriye atıp, kollarını ve bacaklarını açıp genelde ağlayarak tepki vermesi, daha sonra kollarını ve bacaklarını tekrar kendisine doğru çekmesidir. Bazen bebeğin kendi ağlaması da bu refleksi başlatabilir. Moro refleksi bebek 5 - 6 aylık olduğunda kaybolacaktır. 
Yakalama refleksi bebeğin el ya da ayak içine dokunulduğunda parmaklarını kapamasıdır. İlk birkaç ayda kaybolur. 
Sarılık: Bebeğinizin cildinde ve gözlerinde sararma fark ettiğinizde mutlaka doktorunuza başvurun. Sünnet Penis ucu dar olan çocuğun sünnetinin daha erken ya da geç yapılması gerekir mi? Fimosis dediğimiz, idrar yolu (üretra) ağzındaki derinin dar olması anlamında gelen ve idrar yolu enfeksiyonları için risk oluşturan bu durumda; eğer enfeksiyon oluyorsa vakit geçirmeden sünnet yapılması gerekir. Göbek bakımı, düşmesi: Bebeğinizin göbeği 10-15 gün içerisinde kendiliğinden düşecektir. Daha uzun sürdüğünde doktorunuza başvurunuz. Göbeği düşmeden banyo yaptırmayınız. Bir parça pamuğu alkol ile ıslatıp göbeğine sürebilirsiniz. Göbekten akıntı, koku olduğunda hemen doktorunuza başvurunuz. Vajinal kanama: Anneden geçen hormanların etkisi ile yenidoğan kız bebeklerde vajinal kanama erken dönemde görülebilir. Fakat uzun sürerse ve başka yerlerden de kanama tesbit edilirse doktorunuza başvurunuz. Göğüsler: Bazı bebekler doğduğunda göğüsleri belirgin olabilir. Bu durumu gebelikte anneden bebeğe geçen hormonlar yaratmaktadır. Hiçbir şey yapmaya gerek olmadan kendiliğinden geçecektir. Ovuşturma, sıkma, orada iltihaba yol açabileceği için tehlikelidir. Tarama testleri: Aşağıda belirtilen, ilk 2 haftada yapılan taramalar yaşam boyu beden ve akıl sağlığı yönünden çok önemlidir: Hipotiroidi: Bir iç salgı bezi olan tiroidin az çalışması sonucu gelişen bir hastalık olup erken tanı ve tedavi gelişme ve zeka geriliklerini önler. Fenilketonüri: Zeka geriliği ile seyreden bir metabolik hastalık olup erken tanı ile tedavi edilebilir. İşitme: Doğuştan olan işitme kayıplarının aile ve hekim tarafından farkedilmesi gecikebileceğinden her yenidoğan bebeğin işitme taramasından geçmesi gerekir. Gelişimsel kalça kusurları: Doğumsal kalça çıkığı bakımından muayenesinin yapıldığına emin olunuz. Aşılama: Özel koşullar hariç ilk 2 haftada aşılama yapılmaz ÖNERİLER Yatış biçimi: Eski bildiklerimizin tersine, bugün bebeklerin sırt üstü yatırılması tavsiye edilmektedir. Daha önce yüzükoyun yatan bebeklere göre ani bebek ölümü sendromuna daha az rastlanması nedeniyle daha güvenli ve sağlıklı bulunmaktadır. Bebekler beslendikten sonra bir miktar kusabilirler, o yüzden gazı çıkarılmadan yatırılmamalı ve uyuma saatinde de yatağına yatırılarak kendi başına uyuması beklenmelidir. Nedeni ne olusa olsun bebeğiniz ağladığında ona sevgiyle dokunup onunla konuşmanız size güvenmesini ve sevginizi hissetmesini sağlayacaktır. Banyo: Bebeğinizin göbeği düştükten sonra sıklıkla banyo yaptırabilirsiniz, ama emzirme öncesinde (açken) yaptırmalısınız. Prematüre (erken doğan) bebekler: Bebeğiniz prematüre ise ağlama ve emmesi daha zayıf olacaktır. Emerken çabuk yorulacaktır. Sarılık daha uzun sürede kaybolacaktır. Deri ince olduğu için vücut sıcaklığını koruyamayabilir: çabuk üşür ve mikroplara karşı direnci daha azdır. Beslenme Bebeğinizin ilk aylar boyunca ihtiyacı olan tek besin kaynağı anne sütüdür. Emzirme bebek için olduğu kadar anne için de vazgeçilmez bir sağlık koruma faktörüdür. Arama refleksi; bebeğin ağız kenarına dokunulduğu ya da okşandığında ortaya çıkar. Bebek dokunulan tarafa başını çevirir ve ağzını açar. Arama refleksi bebeğin anne memesini ya da biberonu bulmasına yardım eder. Prematür bebeklerde emme refleksi daha zayıf olacaktır ve bebek emerken daha çabuk yorulacaktır. Beslenirken arada gazının çıkarılması, emmeye devamı kolaylaştırır. 
Anne süt, yoğurt, yumurta, et, tavuk gibi proteinli besinler ve bol miktarda sıvı gıda almalıdır. Anne beslenmesine dikkat ettiği ve emzirmeye devam ettiği sürece sütü artacaktır. Anne sütünün yetersiz olduğunun düşünülüp hemen ek mamaya başlanması: Yenidoğan bebeklerin fiziksel ve zihinsel gelişmeleri, hastalıklardan korunmaları için anne sütü büyük önem taşır. Hazırlanma ve saklanma sorunlarının olmayışı, ucuzluğu, istenilen her yerde verilebilmesi anne sütünün seçilmesindeki etmenlerden yalnızca bazılarıdır. Anne sütü doğumdan sonraki ilk günlerde fazla miktarda salgılanmamakta, fakat 3. gün ve 3. haftada artmaktadır. Buradaki en önemli etmen, annenin emzirmek istemesi ve bebeğin emmesidir. Eğer bebeğin emmesini engelleyecek bir sorun varsa (dudak, damak yarığı gibi) ya da anne çalıştığı için emziremiyorsa o zaman anne sütü sağılıp buzdolabında saklanabilir. Buzdolabından çıktıktan sonra oda sıcaklığına gelince bebeğe verilebilir. Eğer bebeğin düzenli takiplerinde tartısı artıyor ve günde en az beş kez idrar yapıyorsa anne sütü yetiyor demektir. Ek su ya da mamaya gerek yoktur. Düzenli doktor kontrolünde olan bebeğe gerekirse doktor tarafından uygun mama da alması önerilir. Aylık kontrollerinde iyi tartı alan bebeklerin ilk 4-6 ayda yalnız anne sütü ile beslenmeleri önerilmektedir. Bebekler ne kadar sıklıkla emzirilmeli, gece uyandırılıp emzirilmeli mi? Bebekler doğdukları ilk günlerde daha sık emmek isteyeceklerdir. Her ağladıkça, emmek istedikçe emzirilebilir. Emzirmenin ilk 15 dakikasında bebek açlığının yüzde 70’ini giderecek kadar emer. Geriye kalan 10 dakika içinde hem keyif yapar, hem de kalan açlığını giderir. Bebekler uyuduklarında en geç dört saatte bir emzirilmelidirler. Bunun için de yüzünü ıslak bir mendille silerek, ya da kucağımıza alıp başını ve sırtını destekle kaldırarak uyanmasını sağlayabiliriz.
Bebeklere inek sütü verilmesi nasıl olmalıdır? İnek sütü proteinleri bebeklerin mide-barsak kanalında alerjik etki yaratabileceğinden ilk bir yılda inek sütü önerilmez. GÖRME Bebekler görür mü? Yenidoğan bebek ilk günlerde ışığı, daha sonra insan yüzü gibi açık renkli ve canlı görüntüleri görür. Bir aylık olduktan sonra bunlar hareket edince kısa süre izler; bu süre gitgide artar ve üç ay içinde bir yandan diğerine gözlerini çevirerek izleyebilir. 
Deride lekeler: Bebeklerde sırtta ve kalça bölgesinde gri-mavi lekeler bulunması normaldir. İlk aylarda koyu pembe-kırmızı zeminde toplu iğne ucu büyüklüğünde içi beyaz sıvı dolu sivilceler her zaman bir hastalığa işaret etmemekle birlikte yine de çocuk hekimi tarafından görülmesi uygun olur. İLK 1 YAŞIN ÖZELLİKLERİ VE SIK KARŞILAŞILAN SORUNLARI:  Bıngıldak: 6 ay-18 ay arasında kapanabilir. Daha erken ya da daha geç olursa doktorunuzun görüşünü alınız. Kusma: Beslendikten sonra bir miktar kusma genellikle normaldir. Ancak sık ve fazla olan kusmalar, bir hastalık belirtisi olabilir. Mide içeriğinin yemek borusuna geçebiliyor olduğuna ve küçük miktarlarda akciğerlere kaçabileceğine işaret edebilir. Tekrarlayan öksürüklere yol açabilir. Mutlaka doktorunuza başvurunuz. Konak: Bebeğin başında saçlı deride sarımsı kabuklanmalar şeklinde görülür. Bebek yağı ya da zeytinyağı ile yumuşatılıp ince bir tarakla dikkatle taranarak çıkarılabilirler. Genellikle ilk 6 aydan sonra azalırlar. Pişikler: Bunların bir kısmı bebeğinizin cildinde hazır bezlerin, sabunun ya da bebek kreminin yarattığı bir zedelenmeden kaynaklanabilir. Kullandığınız malzemeyi değiştirerek bunu kolayca deneyebilirsiniz. Ayrıca bebeğin altını sık değiştirmek, günde birkaç kez su ile yıkamak, yine günde birkaç kez açık bırakmak yerinde olur. Bazan pişik bölgelerine mikroplar yerleşerek kızarıklıkta artmaya, iltihaplı ya da pullu görünüme yol açabilir. Bu durumda doktorunuza danışarak tedavi ettiriniz. Pamukçuk:
Bebeğin ağzının içinde ve çevresinde oluşan, süt artıklarına benzeyen ancak onlar gibi kolay temizlenmeyen, ince bir tabakadır. Yanak iç taraflarında, dilde, damakta ve dişetlerinde peynire benzeyen beyaz lekeler şeklinde görülür. Eğer beyaz leke kazınırsa, altında deri yanmış gibi görünür ve kanayabilir. Pamukçuk genellikle sağlıklı yeni doğmuş bebeklerde meydana gelmekle birlikte bazen daha büyük bebeklerde de görülebilir. Özellikle antibiyotik verilen bebeklerde oluşur. Enfeksiyonun etkeni Kandida adı verilen bir mantardır. Bu mantar normalde ağız ve vajinada yaşar ve sorun çıkarmaz. Fakat vücudun dengesi hastalık, antibiyotik kullanımı ve hormonal değişiklikler gibi nedenlerle bozulduğu zaman mantar için uygun olan koşullar oluşur. Pamukçuk sağlam bebek için tehlikeli değildir, ancak ağızda acıya yol açabilir: bu nedenle bebek emzirilirken rahatsızdır ve hatta emzirilmeyi reddedebilir. Eğer bebeğinizde pamukçuk olduğundan kuşkulanıyorsanız doktora başvurun. Teşhis koymak için çoğunlukla muayene yeterli olmaktadır.
Sağlıklı bir yenidoğan genellikle hastalığı kendi başına yenebilmektedir. Fakat özellikle pamukçuk geniş bir alana yayılmışsa bazı mantar ilaçları iyileşme sürecini hızlandırabilir.
Vitamin: Annede bir vitamin eksikliği yoksa anne sütü alan bebekte ilk 6 ay içinde vitamin eksikliği beklenmez, sadece D vitamini için güneşe çıkarılması gerekir. Altı aydan sonra doktorun önereceği bir vitamin verilmelidir. Gaz sancısı: Sağlıklı gözüken, ateşi olmayan, iyi emen bir bebekte genellikle akşama doğru ve gece başlayan fazla ağlama durumunda gaz sancısından şüphelenilir. İlk 3, en fazla 6 ay içinde görülen, sonra düzelen bu durumun teşhisi için bebeğin doktor tarafından görülüp bu ağlamalara yol açabilecek başka bir sorununun olmadığından emin olunması gerekir. Belirli bir ilacı bulunmamakla birlikte bebeğin beslendikten sonra gazının çıkarılmasına özen gösterilmesi, karnına masaj yapılması, ısıtılmış havlu konulması, kucakta dik dolaştırılması ya da anne otururken kucağında öne-arkaya sallanması yararlı olabilir.
Katılma nöbeti: Altı ay-4 yaş arasındaki çocuklarda elinden oyuncağı alınınca ya da herhangi bir başka nedenle ağladığında nefesini tutma, morarma, hatta bayılma olabilir. Genellikle beyindeki bir kusurdan ya da hastalıktan kaynaklanmamaktadır. En sık nedenlerinden biri kansızlıktır. Doktorunuz bu konuda gereken tetkikleri yapacak ve tedaviyi yönlendirecektir. Ağlamaması için bebeğinizin her istediğini yapmaktan kaçınınız: bebeğinizde bu alışkanlığın yerleşmesine yol açabilir. BESLENME İlk 4-6 ay sadece anne sütü vermeye çalışınız (geniş bilgi için tıklayın)  Hazır mamalar: Anne sütünün herhangi bir tıbbi nedenle verilemediği durumlarda hazır kutu mamaları verilebilir. Bebeğinizin yaşına ve özelliklerine göre bunların seçimi konusunda doktorunuz size yardımcı olacaktır. Ek besinler Süt ve benzeri ürünler altı aydan sonra bebeğin ihtiyacı olan besinleri karşılamayabileceğinden ek gıdalara başlamalısınız. Arkadaşlar: Bu dönemde kendi yaşıtlarıyla olmak ilgisini çekecektir. Ancak bu yaş çocukları birlikte oyun kurup katılamazlar. Oyun sırasında birbirlerine zarar vermemelerine dikkat etmelisiniz. Kansızlık (Anemi): Anne sütü dışındaki besinlere geçiş döneminde demir eksikliğine bağlı kansızlık sık görülmektedir. Bu bebeğin iştahsız ve sinirli olmasına, yeterince kilo alamamasına yol açar. Doktorunuzu yapacağı basit tetkiklerle tanı konur ve tedavi edilir. Uyku: Bu yaş çocuğu sabah kahvaltısından sonra tekrar uyumak istemeyebilir ve öğle uykusu ile yetinebilir. Uyku sırasında ağlama, korku ile uyanma gibi bazı uyku sorunları görülebilir. Yürüteç: Ayağın basışında kusurlara ve ayrıca tehlikeli düşmelere yol açabildikleri için yürüteçler tavsiye edilmemektedir. İLK BİR YAŞTA GELİŞİM: YENİDOĞAN BEBEK Sırtüstü yattığında dizlerini karnına çeker, kollarını kıvırır. Yüzüstü konduğu zaman kafasını kendiliğinden yana çevirebilir. 
Emme, arama, yakalama ve Moro refleksi vardır.
Bu dönemin sonunda doğum ağırlığının üzerine en az 600 gr. alır. Baş çevresi, ağırlık, boy ölçümleri kartına işlenecektir. Bu bilgileri saklayıp aylık olarak izleyiniz. Doğum ağırlığı normalse baş çevresi 34-35 cm olacaktır. BİR AYLIK BEBEK Yüzükoyun yatırılınca kafasını havaya kaldırabilir, ellerinden tutup oturtulur duruma getirilirse, kafası geriye düşer, henüz kafasını tutamaz. Ayda alması gereken kilo en az 600 gramdır. 
ÜÇ AYLIK BEBEK Yüzükoyun yatırılınca kolları ile destek alarak kafasını kaldırır, sağa sola çevirir. Ellerinden tutulup oturur duruma getirilirse kafasını dik tutar. Gülümser ve ses çıkarır. Arka bıngıldak kapanır. 
Bebeğinizi her gün 10-15 dakika olarak güneşe çıkararak vücudunda D vitamini oluşmasını sağlayınız. Ayda alması gereken kilo en az 600 gramdır ve bu ayın sonunda baş çevresi yaklaşık 40 cm. olacaktır. DÖRT AYLIK BEBEK Sırt üstü yatarken eline verilen çıngırağı tutar ve sallar. Ellerinden tutulup oturur durum getirilirse başını rahatlıkla tutar, başını sağa sola çevirir. Konuşulunca bir takım seslerle karşılık verir ve güler. Yeterli kilo alıyorsa (ayda en az 600 gram) sadece anne sütü vermeye devam ediniz. Almıyorsa doktorunuza danışınız. Önerirse, ek besinlere başlayabilirsiniz. 
BEŞ AYLIK BEBEK Yattığı yerde yuvarlanıp ters dönebilir. Yakınına konan eşyaları kendiliğinden alabilir. OYUNCAKLARA UZANIRKEN SAĞ ve SOL ELİNİ EŞİT DERECEDE KULLANIR (18-24 AYA KADAR). Gece uykuları 6 saate kadar uzayabilir. Bıngıldak bu aydan itibaren 18 aya kadar kapanabilir. 
ALTI AYLIK BEBEK Destekle oturabilir. Yabancıları tanıdıklarından ayırabilir. Sırt üstü yatarken başına konan örtüyü çekerek alır. Alt çenede ortadaki iki kesici diş çıkar; ancak diş sayısı kalıtsal özelliklere bağlıdır ve birçok sağlıklı bebekte daha geç de çıkabilir. Ayda alması gereken kilo en az 600 gramdır ve bu ayın sonunda baş çevresi 43 cm olmalıdır. 
Bu ay sonunda hafif pütürlü gıdalara başlanması, çiğnemeye kolay alışmasını sağlayacaktır. YEDİ AYLIK BEBEK Bir süre desteksiz oturabilir, oyuncağı bir elinden öteki eline geçirebilir, adıyla çağırılınca dönüp bakar. Herşeyi ağzına götürür. Bebeğinize artık ek besinler başlamalısınız. Ayda en az 500 gram alır. 
SEKİZ AYLIK BEBEK Kollarından tutulunca doğrulup oturur. Sırt üstü yatarken karnı üzerine dönebilir. Eşyaları atarak oynar. Düşen oyuncağı yerde arar.’ Bababa’ benzeri heceler söyleyebilir. Üst çenede ortadaki iki kesici diş çıkar, ancak diş sayısı kalıtsal özelliklere bağlıdır ve vücudun diğer gelişim özellikleri ile paralel gitmeyebilir. Ayda alması gereken kilo en az 500 gramdır. Bebeğiniz gece uykudan uyanarak ağlayabilir. 
DOKUZ AYLIK BEBEK Emekleyebiilir, destekle ayakta durabilir ve adım atma hareketleri yapar. Bazı bebekler arka arka emekleyebilir. 
Bu arada yerden boncuk, düğme vb. şeyleri alabileceği için çok dikkatli olunmalıdır. Ayda alması gereken kilo en az 500 gramdır ve bu ayın sonunda baş çevresi yaklaşık 45 cm. olmalıdır. ON AYLIK BEBEK Yatarken kendi kendine kalkıp oturabilir. Yardımsız ayağa kalkar. İşittiği sözleri tekrarlar. El çırpar, hoşça kal (bay bay) anlamında el sallar. Ayda alması gereken kilo en az 500 gramdır. 
ONBİR-ONİKİ AYLIK BEBEK Elinden tutulunca ayakta durabilir, bazıları yürüyebilir. Ayakta iken yerdeki bir oyuncağı eğilip alabilir. Bir-iki kelime söyleyebilir. 
Bebeğiniz bir yaşında doğum ağırlığının yaklaşık 3 katına ulaşmıştır. Baş çevresi 46-47 cm. olmalıdır. İLK BİR YAŞTA ENFEKSİYONLAR (mikrobik hastalıklar) İshaller: Barsağa yerleşen mikroplarla, bebeğin beslenmesi ile, ya da vücutta o sırada bulunan, örneğin boğaz, kulak enfeksiyonu gibi diğer hastalıklarla da ilgili olabilir. Genellikle ilaç kullanılmadan düzelmesi beklenir. Su, açık çay, 6 ayın üzerindeki bebeklere evde hazırlayacagınız ayran, ve ishali günde 4-5 defayı geçiyorsa eczanelerde satılan karışımdan verebilirsiniz. Ateş varsa, kakada sümüksü kısımlar ya da kan varsa doktora götürünüz. Burun tıkanıklığı- Eczanelerde damla ya da sprey olarak satılan “serum fizyolojik” kullanarak burnunu açabilirsiniz. Nezleye bağlı ise bebeği biraz daha yüksek yastıkta yatırmanız, odasını nemli tutmanız burun tıkanıklığını azaltacaktır. Kulak ağrısı- Orta kulak iltihabı (Otit) sık rastlanan bir enfeksiyondur ve tek belirtisi kulak ağrısı olabilir, bu da bebeğin fazla ağlaması halinde akla gelmelidir. Kulaklarını ovuşturunca susuyor olması kulak iltihabının özel bir belirtisi değildir. Öksürük: Bu yaş grubunda öksürük şuruplarının kullanılması önerilmez. Oda havasını nemli tutma, burun tıkanıklığı varsa serum fizyolojik damlatma, bebeği biraz daha dik yatırma önerilir. Ama günde birkaç kereyi ya da birkaç günü geçen öksürüklerde doktora danışmak gerekir. İLK BİR YAŞTA Ateşlendiğinde yapılması gerekenler: Bebeğinizin üzerini soyunuz. Banyo leğenine ılık (banyosunu yaptırdığınız sudan birkaç derece daha soğuk) su koyup bebeği içinde 10-15 dakika tutunuz. Bu arada ateş düşürücü ilaç da verebilirsiniz. Çocuklarda ve altı aydan büyük bebeklerde parasetamol tercih edilir. Hazırlayanlar: - Dr.İnci Yıldırım, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
- Prof Dr. Banu Anlar, Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
- Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı Anabilim Dalı
- Çocuk Gelişim-Eğitimi Uz. Birgül Ural Bayoğlu, Hacettepe Ü. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi
- Dr.Göknur Haliloğlu, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü
Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneği izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alınmıştır.
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
|
