Bebeklerde beslenme nasıl olmalıdır?

Sıfır-1 YAŞ

Bebekler için ideal beslenme, yaşamın ilk dört-altı ayında sadece anne sütü almalarıdır.

Emzirme

Doğa insanların doğumdan sonraki beslenmeleri için anne sütünü olusturmuştur. Anne sütü bebeğin ihtiyaçlarına özgüdür ve tüm diger beslenme biçimlerine üstünlükleri vardır. Anne sütünde en gerekli besin maddeleri bebeğin sindirimine en uygun biçimde bulunmaktadır. Anne sütü bebeği mikroplardan koruyucu özelliktedir: anne sütü alan bebekler ishal, kulak iltihabı (otit) gibi enfeksiyonlara daha az yakalanırlar.

Emzirme işlemi ve sütün yapısı bebeğin yaşıyla birlikte, bebek büyüdükçe içerisindeki besin oranları bebeğin ihtiyacına cevap verecek şekilde değişir. Yenidoğan bir bebekle 6 aylık bir bebeğin emzirilmesi birbirinden farklıdır. Sütün enfeksiyona karşı koruyucu özelliği de anne ve bebek yeni bakteri ve virüslerle karşılaştıkça değişkenlik gösterir.

Erken dönemde emzirme

Emzirmenin ilk haftaları siz ve bebeğiniz için öğrenme dönemi olarak kabul edilmelidir. Bebeğinizle birbirinize hemen uyum sağlamayı beklemeyin. Kendinize ve bebeğinize zaman tanıyın, günlük alışkanlıklarınızı yavaş yavaş oluşturun.

İlk başta emzirme ve bez değişimi için bebeğin ihtiyaçlarına göre hareket edin. Bir-iki ay içinde bir düzen kurulacaktır.

1.gün
Zamanında doğan pek çok yenidoğan doğum sonrasındaki ilk yarım saat ile 2 saat içinde emmek için sabırsız ve hazırdır. Sonraki 20 saatte bebek günün büyük bölümünü uykuda geçirir ve emmeye ilgisi azalabilir. Ama bebek ilk gün aralıklı olarak emzirilmelidir. İlk gün içinde birkaç kez idrar yapabilir.

 2-4. gün
Meme ucunu yakalama ve emme işlemleri için biraz alışkanlık kazanmaya ihtiyaç duysa da bebeğiniz artık her bir ila 3 saatte bir uyanarak emmek isteyecektir. Sık emzirme, kolostrum adı verilen, koruyucu maddelerden zengin, ve yeni doğmuş bebeğe en uygun olan ilk sütü bebeğinize vermenizi ve sizin de daha çok süt salgılamanızı sağlayacaktır. Bebeğiniz en az 10 dakika emmelidir,  30 dakika aynı göğüste emebilir. Diğer gögsünüzü vermeden önce bebeğinizi dik olarak omuzunuzda tutarak sırtına hafif hafif vurup gazını çıkarabilirsiniz. 

İlk gün olduğu gibi ikinci ve üçüncü günlerde de birkaç kez bez değiştirebilirsiniz. Eğer bebeğiniz bu dönemde kilo kaybederse şaşırmayın. Hem bir gün içinde kirlettiği bez sayısı hem de bebeğinizin kilosu zamanla artacaktır.

Bu dönemde özellikle eğer ikinci ya da üçüncü bebeğinizse; emzirme sırasına karnınızda kasılma hissedebilirsiniz. Bu bebeğinizin emmesinin süt-salınımı refleksine yol açtığını, ayrıca doğum sonrasında rahim kaslarının kasıldığını gösterir. Bu da kanamayı azaltır. Gerekirse ağrınızı azaltmak için doktorunuzun önereceği bir ilaç kullanabilirsiniz. Bazı anneler de bebek emerken sütün akımı nedeniyle göğüslerde yanma ve dolgunluk hissedebilirler.

Bebeğiniz henüz emmeyi yeni öğrendiği için göğüs uçlarında aşırı duyarlılık ve ağrı olabilir. Fakat bu genelde ilk haftanın sonunda kaybolacaktır. Eğer ağrınız devam eder ve göğüs ucunda çatlamalar olursa doktorunuza başvurun.

3-5.gün
3 ve 4. günden sonra süt miktarı farkedilir biçimde artacaktır. Bebeğiniz günde 8-12 kez, 10-30 dakika sürelerle emecektir ve sonrasında daha uzun uyuyacaktır. Gün içerisinde daha sık alt değiştirecek, kakasının renginin ve miktarının değiştiğini göreceksiniz. Koyu renk ve kıvamlı, mekonyum adı verilen ilk kakadan sonra daha yumuşak kahverengi, koyu sarı bir renk alacaktır. Kilo alımı süt miktarının artmasıyla birlikte hızlanacaktır. Bebeğiniz günde 15 gram kadar alacaktır.

Göğüslerinizde süt miktarı arttıkça dolgunluk ve sıcaklık artışı hissedebilirsiniz. Bazı annelerde süt birikimi ve doku ödemi nedeniyle ağrı olabilir. Gögüs sertleşir, gerilen cilt nedeniyle gögüs ucu bebeğinizin emmesi için uygun olmayan bir biçim alır. Dikkat edilmesi gereken, göğüslerde ilk dolgunluk hissedildiğinde bebeğinizi emzirerek göğsün boşaltılmasıdır.

Emme bitince göğüs ucunda bir miktar süt bırakarak yumuşamasını sağlayın.

Her 1-2 saatte bir emzirerek ya da sağarak göğüslerinizi boşaltın.

Emzirme sonrasında 20-30 dakika göğüslerinize soğuk uygulayın. Soğuk uygulama şişkinliği azaltacaktır. Bazı anneler emzirme öncesinde sıcak uygulamanın hem süt miktarını arttırdığını hem de göğsün boşalmasını hızlandırdığını belirtmektedir. Ama bu konuda kesin bir bilgi yoktur. Sıcak uygulama şişliği de arttırabilir. 

5-28. gün
Bebeğiniz gün içerisinde 8-12 kez emmeye devam edecektir. 10-30 dakika ilk göğsünüzü emzirdikten sonra gazını çıkarıp diğer göğsünüzü verin. Bebeğiniz ilk göğsü daha uzun süre emecektir. Bir dahaki emzirmeye, diğer göğüsten başlayın. Bebeğiniz bu dönemde;

günde 6 ya da daha fazla bez ıslatacaktır

üç kez ya da daha sık sarı- yeşil renkte kaka yapacaktır

günde 15 gram, haftada 120-150 gram, ayda 500 gram kadar alacak ve 2 hafta içinde doğum kilosunu tekrar yakalayacaktır.

Büyüme hep aynı hızda gitmeyebilir: 2-4 gün süren büyüme dönemleri yaşadığını göreceksiniz. Bazı bebekler 2-3. haftada, 4-6. haftada ve tekrar 3. ayda bir büyüme atağı yaşarlar. Bu dönemlerde bebeğinizi her istediğinde emzirmeniz gerekmektedir.  Bebeğinizin kendi beslenme alışkanlığına uyum sağlamaya çalışın. Her bebeğin emme zamanı, süresi farklı olabilir. Bebeğinizle uyum göstermeniz kilo alımını sağlayacaktır.

DİĞER BESİNLER

Bebeğiniz 1 yaşını doldurana kadar anne sütü ya da mama veriniz. Ancak 1 yaşından sonra inek sütüne geçebilirsiniz. İki yaş altındaki çocuklar yağa gereksinimleri olduğu için az yağlı süt tüketmemelidir.

İnek sütüne dayanan mamalar

Pek çok bebek; standard, inek sütü temelinde hazırlanmış, demir içeren kutu mamalarını rahat alabilirler.  Bu mamaların içerikleri olabildiğince anne sütüne uygun hazırlanmaya çalışılmıştır. Şeker olarak laktoz içerir. Toz ya da sıvı halinde bulunurlar.

İnek sütü allerjisi

Belirtileri

• Deride:
  • Ekzema
  • Ürtiker
• Solunum yollarında: öksürük, hışıltı
• Sindirim sisteminde: ishal
• Burun akıntısı, tıkanıklığı

şeklinde olabilir. Bu belirtilerin inek sütünden kaynaklanabileceği düşünüldüğünde hekim önerisi ile bu tür besinlere ara verilerek belirtilerin azalıp azalmadığı izlenebilir.

Diğer mamalar

Soyaya dayanan mamalar
Bunlar bebeğe yeterli besin içerebilirler. Süt şekerini (laktoz) alamayan bebeklerde kullanılabilirler çünkü laktoz içermezler. Bazen, inek sütünü alamayan bebeklerde de kullanılırlar. Ancak, inek sütüne alerjik olan bebekler soya mamalarına da alerjik olabilir. Bebeğinizin mamasını değiştirmeden önce doktorunuzla konuşunuz.

Protein hidrolizatları
Genellikle inek sütü alerjisi olan ya da standard mamaları sindiremeyen bebeklerde kullanılmaktadırlar. Daha pahalıdırlar. Bu tür mamaları kullanmadan önce doktorunuzla konuşmalısınız.

Düşük demirli mamalar
Standard mamaların düşük demir içeren şekilleri de vardır. Demir bebeğinizin büyüme ve gelişmesi için çok önemli bir mineraldir. Demir eksikliği kansızlığa yol açabilir. Pek çok insan demir içeren mamaların kabızlik yaptığını düşünmektedir. Ancak bu doğru değildir. Doktorunuz önermedikçe düşük demir içeren mamalar kullanmayınız.

Vitamin:

Yeterli miktarda demir içeren mamalar ile beslenen bebekler ek vitamin ve mineral desteğine ihtiyaç duymazlar. Eğer içme suyunuzda yeterli flor yoksa bebeğinize 6. aydan sonra ek olarak vermeniz gerekebilir. Doktorunuza flor tabletlerini danışmalısınız.

İLK 1 YILDA EK BESİNLER

Bebeğinize sofra besinleri sunarken; aldığı miktar ve çeşit için endişelenmeyin. Bebek besin ihtiyacının çoğunu hala anne sütünden ya da mamadan karşılayacaktır.

Ek besinleri bebek açken, çok az miktarda başlayın. Haftada bir çeşitten daha sık denemeyin. Besinleri kaşıkla verin.

• 4-6 ayda: meyve suyu, püresi, yoğurt
• 7 –8 ayda: sebze çorbaları, yumurta sarısı, et, balık
• 9 ayda: nişastalı besinler, pilav, ekmek, yumurta beyazı
• 10-12 ayda: baharatsız ev yemekleri

Hazırlayanlar: 

• Dr.İnci Yıldırım, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
• Prof Dr. Banu Anlar,  Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü banlar@hacettepe.edu.tr
• Prof. Dr. Ferhunde Öktem, Hacettepe Ü. Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı Anabilim Dalı                
• Çocuk Gelişim-Eğitimi Uz. Birgül Ural Bayoğlu, Hacettepe Ü. İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi
• Dr.Göknur Haliloğlu, Hacettepe Ü.Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Bölümü

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneği izni ile http://www.cnd.org.tr adresinden alınmıştır.

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)