Çocuklarda beslenme nasıl olmalıdır?

1-3 YAŞ BESLENME

Bu dönemde büyüme hızı ve iştahı azalacaktır. Yemek saatlerinde sıkıntılı anlar yaşayabilirsiniz. Ailesi ile birlikte sofraya oturarak yiyen ve elleriyle, kaşıkla yemesine izin verilen bir bebekte genellikle yeme sorunları görülmez. 

Yeme alışkanlığı oluşturmak için şunlara dikkat edilmelidir:

Çocuğunuzla yemek ve öğün üzerinde çatışmayın.

Düzenli yemek saatleri koyun ve abur-cubur almasını engelleyin.

Yeni şeyler bu dönemde çocuğunuzu ürkütebilir. Bu yüzden yeni besinlere alışması için zaman tanıyın.

Yiyecek miktarları hakkında gerçekçi olun. Çocuğunuzun bir porsiyonu sizinkinin dörtte biridir.

Tatlılar ödül olarak kullanılmamalı ve yemeğin sonunda sunulmalıdır.

Yemesi kolay ve eğlenceli, çekici biçimler bulun:

Küçük parçalara bölün.

Hazırlarken coşku ve özeninizi onunla paylaşın.

Yumuşak besinler hazırlayın.

Oda sıcaklığında sunun.

Çocuk çatal ve kaşıkları kullanın. Bir-iki yaşlarındaki çocuk düzgün çatal-kaşık kullanamaz. Pek çok çocuk için kaşık, çataldan daha kolaydır.

Uygun yükseklikte ve rahat bir sandalye ayarlayın.

Solunum yollarına besin kaçmaması için:

Çiğnemesi zor besinleri teker teker ekleyin.

Yutması zor besinler vermeyin; fındık, bütün havuç; sakız parçaları, jöleli şekerler; fıstık; vb.

Riskli besinleri  yutması kolay hala getirin; havuçları haşlayın; üzüm tanelerini parçalara bölün;vb.

Yemek yerken mutlaka yanında olun ve kontrol edin.

Yemek yerken mutlaka oturmasını sağlayın.

Yaklaşık bir yaşındayken; bebeğiniz artık aile sofrasına oturup sizinle birlikte günde üç öğün yiyebilir. Günlük enerji ve besin ihtiyacının yarısını ya da üçte birini anne sütü veya mamalardan almaktayken, düzenli sofra yemekleriyle tanışması gerekmektedir. Bu hem sizin hem de ailenizin beslenme alışkanlıklarını düzenlemek ve gözden geçirmek için bir şanstır. Taze meyve ve sebzeyi bol tüketmeli; aldığınız tuz, şeker ve yağları sınırlamalısınız. Kırmızı et ve doymuş yağ kullanmamaya çalışın. Bebeğinize sunduğunuz besin türlerini kendiniz de benimseyin.

Zaman geçtikçe çocuğunuz daha düzenli  öğünler alacak; mama yerine inek sütü tüketecektir (Anne sütüne iki yaşına kadar devam edebilirsiniz). Çocukların büyümek için yağa ihtiyacı olduğundan iki yaşına kadar mutlaka tam yağlı süt  almalıdırlar, daha sonra yarım yağlı ya da yağsız süte geçebilirsiniz.

Bu dönemde bebeğinizin büyüme hızı yavaşlayacaktır. Günde üç küçük ana ve iki ara öğün ona yetecektir. Ona en çok ihtiyacı olan besinleri sunun ve her oturduğunda tam bir öğün almasını beklemeyin. Abur-cubur yemesine engel olun. Yemek istemediği zaman onu zorlamayın.

Yemek yerken mutlaka gözetiminiz altında olmasına ve solunum yollarına besin kaçırmamasına özen gösterin.

Kaşık kullanmaya başladığında yetişkin porsiyonunun dörtte biri kadar bir porsiyon sunun ve kendi yemesi için bırakın. Doyduğunu göstren başını sağa sola çevirme, yemeği itme, ilgisiz görünme,vb. hareketlere dikkat edin ve yemesi için zorlamayın.

Bu dönemde sürekli olarak belirli bir besini isteyebilir; örneğin her kahvaltıda sadece peynir yemek isteyebilir. Sevdiği besinler her gün değişebilir; bir gün yumurtayı çok severken ertesi gün asla yemek istemeyebilir. Bu durumda sakin olun. Sağlıklı besinler sunmaya devam edin: unutmayın,  bu tavırları bir gün sona erecektir. Ayrıca bazı çocuklar öğünlerine sizin yeterli gördüğünüz kadar yemek yemeyebilir; fakat zamanla ihtiyacı olanı yemeye başlayacaktır.

Bir yaşında biberon yerine bardak kullanmaya ve bebeğinzi buna özendirmeye başlayabilirsiniz. İki büyük tutma sapı olanları tercih edin. Ona suyu nasıl içebileceğini gösterin.  Bebeğinizin biberonla uyumasına kesinlikle izin vermeyin; bu hem diş çürüklerini hem de kulak enfeksiyonlarını arttırmaktadır.

Bazı sorular:

§          Çocuğunuz yemeyi reddederse..  iştahsız mıdır?

Eğer geçici sürelerle oluyorsa iştahsızlık dönemleri yaşıyor olabilir, ve bu normaldir. Ancak yemeyi sürekli olarak reddediyorsa kendisindeki bir rahatsızlığa, hoşnutsuzluğa, veya sizin tutumunuza bağlı olabilir. Doktorunuza danışın.

§          Eğer yemek şeçiyorsa?

Sağlıklı besinler seçtiği sürece onun kendi tercihini yapmasına izin verin. Bazen bir besini sürekli isteyebilir ve sonra da artık sevmediğini söyleyebilir. Yeni besinler keşfetmesine izin verin. Onu yeni besinlere zorlamak işe yaramayacaktır. Bunun yerine bu besinleri çekici  biçimlerde sunun, yemeğe özendirin.

Bazen dengeli beslenme için özel servis biçimleri hazırlamanız gerekebilr. Örneğin; et haşlaması hazırlayacaksanız çocuğunuz sadece içindeki patates ve havuçları yiyecek, eti alamayacaktır. Bu sebzeleri ayrıca sunmalısınız.

Çocuğunuzun yediklerinin bir listesini yaparsanız dengeli beslenmesini daha kolay kontrol edebilirsiniz. Çocuk beslenmesi konusunda pek çok yardımcı kitap bulabilirsiniz.

Çocuğumun yemesini nasıl sağlarım?

Çocuğunuza iştah açıcı, güzel görünen ve doğru miktarda yemek sunun. Şöyle bir ölçek kullanabilirsiniz: çocuğun her yaşı için bir çorba kaşığı yemek sunabilirsiniz. Eğer hala açsa biraz daha verebilirsiniz. Onu tabağını temizlemesi için zorlamayın. Doyduğunda masayı terketme özgürlüğü olmalıdır.

Onu yeme konusunda zorlamayın. Ceza ya da uyarılar işe yaramazlar. Yemek istemiyorsa ona saygı gösterin. Bu konuya dikkat ettiğinizi, yemesiyle ilgilendiğinizi fazla vurgulamayın. Çünkü; ilgi istediğinde ya da dikkat çekmek için bunu kullanacaktır.

§          Yemek saatlerini nasıl kolaylaştırırım?

Yemek saatlerini daha kolay ve zevkli geçirmek için şunlara dikkat etmelisiniz:

Yemekten önce 10-15 dakika içinde sofranın hazır olacağını ona haber verin. Çocuğunuz oyundan yorgun olabilir ve yemek istemeyebilir. Haber vermeniz ona dinlenmek için bir fırsat verecektir.

Mümkün olduğunca düzenli yemek saatleri oluşturun.

Yemek esnasında oyuncaklarıyla oynamasına izin vermeyin. Kitap okumak ya da televizyon seyretmek de uygun değildir.

Yemek saatlerinden hoşlandıkça çocuğunuz ailenin tümünün birlikte olacağı bir sonraki öğünü beklemeye başlayacaktır. Ona hep birlikte yemek yemenin keyfinden söz edin. Herkes yemeğini bitirmeden sofradan kalkmamasını isteyin, ancak buna zorlamayın. Herkesin her zaman aynı sandalyelerde oturması düzen konusunda yardımcı olabilir. Çocuğunuzun yapamayacağı şeyleri ondan beklemeyin: gerginlik bulaşıcıdır, gergin, sinirli bir sofra ortamı çocuğunuzun yemekle tüm ilişkisini etkileyebilir.

§          Hangi sıklıkla yemek yemeli?

Bebeğiniz 2 yaşına yaklaştıkça büyüme hızı yavaşlar; bu nedenle enerji ihtiyacı ve yeme sıklığı azalacaktır. Her çocuğun yeme sıklığı birbirinden ayrı olabilir. Eğer çocuğunuz diğer yaşıtlarından daha az yiyorsa endişelenmeyin. Çocuklar kaçırdıkları öğünü bir sonraki öğünde telafi ederler.

Çocuğunuzun boy ve kilosu yaşına uygun gidiyorsa yeterli yemek yediğine inanabilirsiniz.

§          Ara öğünler?

Yemek saatine çok yakın bir zamanda birşeyler yemek isterse, ona ailece yemek yemenin keyfini anlatın, yine de küçük bir ara öğün sunun.

Eğer sofrada sizinle yemezse; birkaç saat sonra besleyici bir seçenek sunun; örneğin meyve, sebze gibi. Eğer bunu almazsa bir dahaki öğüne kadar yemek sunmayın. Genellikle bu ikinci öğünü alacaktır.  İzleyen günlerde yemekten önce arada bir şeyler sunmayın. Ancak yemek saatlerinizi bir kez daha gözden geçirin. Belki ana öğün saatinizi biraz daha öne çekmeniz gerekecektir.

4-6 YAŞTA BESLENME:

Düzenli ana ve ara öğünler hazırlayın, abur-cuburdan uzak durmasını sağlayın.

Yemek esnasında yemek dışındaki şeylerle ilgilenmesine izin vermeyin.

Değişik seçenekler sunun.

Öğünleri keyifli hala getirin. Çocuğun üzerinde yemeğini bitirmesi ya da tabağını temizlemesi için baskı oluşturmayın. Unutmayın; fazla yemek az yemek kadar sağlıksızdır. Abur-cuburu kestiğiniz zaman öğün zamanı çocuğunuz aç olacaktır.

Çocuğunuza yeme konusunda örnek olun! Çocuğunuz sizi taklit edecektir.

OKUL ÇAĞINDA BESLENME:

Tutarlı ama yavaş bir hızla büyümeye devam edecek ve günde ortalama 4 öğün alacaktır (ara öğünler dahil). Yeme alışkanlığını sevdiği, sevmediği besinler belirleyecektir.  Aile, arkadaşlar, televizyon da seçimlerini etkileyecektir. Okul çağında değişik besinler yemek isteyecektir. Okulda alınan abur-cuburlardan sonra evde dengeli beslenmesi önemlidir. Bu dönemde sofrada düzgün yemek yiyebilir ve masanın hazırlanmasına yardımcı olabilirler.

Her zaman kahvaltı yapmalıdır. Yataktan geç kalkmış olsa bile!! Sağlıklı ve pratik kahvaltı için öneriler:

• Süt
• Peynirli tost ya da sandviç
• Kahvaltı gevreği
• Meyve
• Okul dönüşünde iştahlı olacaktır. Bu dönemi iyi değerlendirin ve besleyici yiyecekler sunun:
  
• meyve
• sebze: havuç, salatalık,domates
• yoğurt
• peynir - ekmek
• süt ve bisküvi
• Ona beslenme konusunda iyi bir örnek olun.
• Onun yemek seçimi konusunda fikir sahibi olmasını sağlayın ve önerilerini dikkate alın.
• Öğünleri masada sunun, televizyon karşısında yemesine izin vermeyin.

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)