akraba evliliği ve sakıncaları, doğumsal anomaliler

 
AKRABA EVLİLİĞİ VE SAKINCALARI

Prof. Dr. İdris Koçak             
OMÜ Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD

 

Ülkemizin önemli sorunlarından biri olan akraba evliliği, aralarında kan bağı olan  kişiler arasındaki evlenmeler biçiminde tanımlanıyor. Toplumumuzda akraba evliliği denince kardeş çocuklarının ve kardeş torunlarının evlilikleri anlaşılıyor. Kardeş çocuklarının evliliği birinci derecede, kardeş torunlarının evliliği ikinci derecede akraba evliliği olarak tanımlanır. Ülkemizde akraba evliliklerinin önemli bir kısmı birinci derece evliliklerinden oluşuyor.Eski devirlerden beri toplum ve dini topluluklar akrabalar arası evlilikler için bazı yasaklar getirmişlerdir. Bu sınırlamalar kökenini olasılıkla biyolojik bilgi ve deneyimlerden değil, sosyal gereklilikten almıştır. İslam dininde kuzen evlilikleri kabul görürken, kardeşle, amca, teyze, dayı, hala gibi akrabalarla evlenmek yasaklanmıştır. Hıristiyanlarda ise halen birinci derece kuzen evlilikleri kabul edilmemekte ve böyle evlilikler için katolik kilisesinden özel izin almak gerekmektedir. İnsanlar birçok kalıtsal hastalığın genini taşır. Her ikisi de bir bozuk gen taşıyan anne babadan doğan çocuklar sağlam geni alırsa sağlıklı olur. Anne veya babadan bir sağlam bir hastalıklı gen alırsa taşıyıcı olur. Kendileri hasta olmasa bile hastalığı bir sonraki kuşağa taşırlar. Evlendiğinde hastalıklı çocuk sahibi olma ihtimali vardır. Anne ve babanın her ikisinden de hastalıklı gen alan çocuk hasta olur. Akraba dışı evliliklerde hasta çocuk sahibi olma ihtimali düşüktür.Akraba Evliliklerinde  sık rastlanan hastalıklar Kan Hastalıkları , vücut yapısındaki bozukluklar, kistik fibrozis,göz, kulak, kalp ve şeker hastalıkları, zeka geriliği, fenilketonüri, sayılabilir. Akraba evliliklerinde gebelik takibi yapılsa bile bebek hasta olarak doğabilir, yani akraba evliliği sonucu ortaya çıkabilecek hastalıkların hepsinin çocuk doğmadan önce anne karnındayken taranması teknik olarak mümkün değildir. Ancak ailede tanısı bilinen bir hastalık varsa veya çiftin hasta çocukları varsa anne karnındaki bebek bu hastalık açısından incelenebiliyor. Akraba evliliği genetik hastalıkların epidemiyolojisini etkileyen önemli durumlardan biridir ve dünya toplumunun %20’si belki de daha fazlası tarafından yapılmaktadır. Özürlü doğan çocukların en azından %9 ‘u akraba evliliklerinden doğmaktadır. Akraba evliliği Mısır, Türkiye ve Hindistan’da çok yaygındır. Akraba evliliği yapan toplumlarda özürlü çocuk doğma riski diğer toplumlara  göre iki kat artarak %9-10 olmaktadır.Genetik danışmanlıkta irdelenmesi  gereken üç önemli nokta vardır:
1. Eşler  arasındaki akrabalığın doğru olarak belirlenmesi ve soyağacının çıkarılması,
2. Evlilik de  kalıtsal bir hastalık riskinin nasıl etkileneceği,
3. Hastalıklı bir genin, çiftin her ikisi tarafından çocuğa aktarılma riski ne kadar yüksektir
    Sonuç olarak, ülkemizde yüksek oranda görülen  yaklaşık %25-29 oranında olan  akraba evlilikleri için, genetik danışma hizmetinin önemi ve çiftlerin akraba evliliğinin sakıncaları hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir.