Diğer isimleri: Benign intrahepatik gebelik kolestazı, Benign intrahepatic cholestasis of pregnancy

Gebelerde kaşıntı sık görülen bir bulgudur. Bunun ciltteki bazı değişikliklere bağlı olarak olabileceği düşünülür idi. Ancak basit bir kaşıntı dışında da gebelik kolestazı dediğimiz daha ciddi ve yaygın kaşıntılar gebelerde görülebilir. Gebelik kolestazına bağlı kaşıntılar genellikle 3. trimester dediğimiz gebeliğin son üç ayında görülmekle beraber herhangi bir döneminde de görülebilir.

Gebeliklerin %0,5 ile %1’inde gebelik kolestazı görülmektedir. Gebelik kolestazı gebelerde görülen en sık 2.sarılık sebebidir. İsveç ve Fransa’da %0,5 sıklıkta görülürken Şili’de bu oran %11 ile %27’lere kadar çıkabilmektedir. Gebelik kolestazında %10-15 vakada sarılık gelişir. Bunlarda genellikle kaşıntı başladıktan 2 ile 4 hafta sonra görülür. Gebelik kolestazı geçiren bayanlarda daha sonraki gebeliklerinde de %40-50 oranında yine aynı hastalık tekrarlar. Gebelik kolestazının gelişiminde genetik faktörler önemlidir. Kızkardeşinde  veya annesinde gebelik kolestazı olan bayanlarda risk daha yüksektir. Bu hastalar östrojen ve progestrona karşı daha duyarlıdırlar. Östrojen safra tuzlarının karaciğerden atılımını engelleyebilir. Progesteronda estrojenin karaciğerden atılımını engelleyerek her ikisi birden sonuçta bazı bayanlarda safra atılımını bozabilmektedir. Buda genetik olarak belirlenen bir durumdur. Bazen bu tip hastalarda gebelik dışı zamanlarda oral kontraseptif ilaç kullanıldığındada aynı kaşıntı atakları olabilmektedir.

Anne karnında fetüs safra temizliği anne karaciğeri aracılığıyla yapılmaktadır. Gebelik kolestazı olan bir anne ne kendini nede fetüsün safra temizliği yeterli yapamaz.  Annede gebelik kolestazı olduğu takdirde kanda artan safra tuzları ve bilirubin çocuğu aynı şekilde strese sokmaktadır. Buda çocuğun erken doğumuna, anne karnında ölümüne ve doğum esnasında mekonyumla boyanmasına sebep olabilmektedir. Bu yüzden gebelik kolestazı olan annelerde çocuğun akciğer gelişimi,  matürasyonu tamamlanır tamamlanmaz gebeliğin sonlandırılması bu yüzden  tedavide kritik öneme sahiptir.

Gebelik kolestazında temel sebep plasenta tarafından yapılan aşırı miktardaki gebelik hormonlarından östrojen ve progesterondur.

Avuç içi ve tabanlarda olan kaşınmalar, kaşınmaların gece görülmesi, idrarda koyulaşma, dışkının açık renk alması, pıhtılaşma zamanının uzaması, halsizlik, yorgunluk, iştah azalması, erken doğum eylemi başlangıcı ve sarılık. Bu bulguların tümü görünmek zorunda değil, bunların bir kısmı yada sadece kaşıntı ile beraber görülebilir. Doğumdan sonra hem kaşıntı hemde sarılık kendiliğinden geçebilir.

Çocuk için olan sıkıntılar;

• Erken doğum,
• Mekonyum aspirasyon sendromu,
• Ölü doğum sözkonusu olabilmektedir.

Anne için olan sıkıntılar;

• Kontrol edilemeyen bir kaşıntı,
• Erken doğum eylem başlangıcı,
• vitamin K emiliminin bozulması nedeniyle kolay kanamalar sözkonusu olabilir.

Öykü

Laboratuvar:

• Öykü
• ALT,AST, ALP ve GGT
• Kanda safra tuzları ölçümü

Avuç içlerinde ve ayak tabanlarında döküntü olmadığı halde kaşıntı olması ve gebeliğin 3.trimesterde olması nedeniyle gebelik kolestazı düşünülebilir. Bu hastalarda karaciğer fonksiyon testleri bakıldığında ALT bir miktar yükselebilir Bu hastalarda daha kesin bir yol ise kanda safra tuzlarının ölçülebilmesidir. Bu test her yerde yapılamamaktadır.

• Preeklemsi
• HELLP sendromu
• Gebeliğin akut yağlı karaciğeri
• Viral hepatitler
• İlaca bağlı hepatitler

Bu hastalıklar gözönünde tutulmalıdır. Bunlara yönelik trombosit sayımı, Hepatit testleri gibi temel testler yapılmış olmalıdır.

1. Ursodeoksikolik asit; karaciğer enzimleri toparlar kaşıntı azalır.
2. Kolesteramin; sadece kaşıntıyı azaltmakta faydası olabilir.
3. Vitamin K; doğum esnasında kanama riskini azaltmak için kanama testleri bakılarak bir eksiklik var ise yerine mutlaka konmalıdır.
4. Gebeliğin sonlandırılması 38. haftanın ötesine geçirilmemelidir. Yani 38.haftadan önce gebelik sonlandırılmalıdır.  Bu haftada pratik olarak fetüsün akciğer dokusu gelişmiş kabul edilir.
5. Tedavide kaşıntı için bazı losyanlar, antihistaminik ilaçlar kullanılabilir.
6. S-adenozil-metionin de kaşıntıyı ve safra tuzlarını düşürmekte etkili olabilmektedir.
7. Yüksek doz oral steroidlerde gebelik kolestazında kullanılabilen diğer tedavi seçeneklerindendir.