Tedavinin parçaları ilaçlar, besinler, cerrahi ve bunların kombinasyonlarıdır. Tedavide amaç inflamasyonu durdurmak, beslenme bozukluklarını gidermek, karın ağrısı, ishal ve rektal kanama gibi yakınmalara durdurmaktır.
Günümüzde tedavi ancak hastalık ataklarını azaltmaktadır tam bir tedavi henüz yoktur. Tedavi seçeneklerini belirleme de hastalığın tutulum yeri ve ciddiyeti, var olan komplikasyonlar ve hastanın daha önce aldığı tedavilere verdiği cevaplar etkilidir. Tedavi ile remisyona giren hastalar yıllarca remisyon da kalabilir ancak hastalığın doğası gereği Crohn hastalığı sık tekrarlayabilir.
İlaçtedavisi
Antiinflamatuvarilaçlar:
Mesalamin içeren ilaçlar- sülfasalazin bu grup ilaçların ilkidir. 5-ASA artı antibiyotikten oluşur. Yan etkileri biraz daha fazla olduğundan günümüzde daha az kullanılmaktadır. Crohn hastalığıyla beraber artrit de olan vakalarda ancak yinede ilk tercih olabilmektedir. Crohn hastalığında esas iki etkili olan komponentin 5-ASA olduğunun anlaşılması üzerine, sadece 5-ASA içeren yeni ilaçlar üretilmiştir. Asacol, pentasa ve salofalk bu ilaçlardandır. Bu ilaçların muhtemel yan etkileri, bulantı, kusma, substernal yanma, ishal ve baş ağrısıdır.
Steroidler:
Steroidler oldukça etkilidir. Başlangıçta hastalık şiddetli olduğunda 1 mg/kg dozda prednisone verilmesi mutaddır. Yakınmalar kontrole altına alındığında ilacın dozu yavaşça azaltılır. Bu ilaçlar yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanılamazlar. Enfeksiyona meyil, kilo artışı, ay dede yüzü, hipertansiyon, deride çatlaklar, bufalo hörgücü, tuz tulumu artışına bağlı vücutta ödem, glukoz intoleransı, kemik erimesi (osteoporoz) ve katarakt gibi yan etkiler görülebilir.
İmmun sistem baskılayıcılar:
Azothiopurin, 6-MP en çok kullanan ilaçlardır. Crohn hastalığının temelinde vücudun kendi savunma sisteminin, kendi bağırsak yüzeyine aşırı bir reaksiyon olduğundan, bu ilaçlar immun sistemi baskılayarak bu inflamasyonu geriletir. Bu ilaçlarda steroidler gibi enfeksiyonlara karşı meyil oluştururlar. Bu yüzden yakın takip edilmelidirler. Diğer yan etkileri bulantı, kusma ve ishaldir. Bu grup ilaçların Crohn hastalığındaki etkisi yaklaşık 3 ay içerisinde görüleceğinden, ilk üç ay içerisinde steroidlerle kombine edilmesi mutad bir uygulamadır.
Infliximab (Remicade):
İmmun medyatörlerden TNF-alfa ya karşı oluşturulan bir antikordur. Yukardaki tedavilere cevap vermeyen Crohn hastalarında ve açık akıntılı fistülleri olan hastalarda FDA tarafından onaylanmıştır. Kalp yetmezliği olan ve tüberküloz öyküsü olan kişilerde verilmesi kontraendikedir.
Antibiyotikler:
Antibiyotikler ince barsak daralmalarında, fistülleri olanlarda ve cerrahi öncesinde bakteriyel aşırı çoğalmasına karşı verilir. Bu amaçla kullanan antibiyotikler arasında, ampicillin, sulfonamide, cephalosporin, tetracycline, siprofloksasisn veya metronidazole sayılabilir. Fistül tedavisinde siprofloksasisn ve metronidazole üç ay kadar kullanılabilir.
Anti ishal ilaçları ve sıvı replasmanı:
İnflamasyon baskılandığında krampla beraber gelen karın ağrılar geçmektedir. Buna rağmen inflamasyon yatıştığı halde ishal ve ağrıları devam ediyor ise diphenoxylate, loperamide, ve codeine kullanılabilir. Sıva kaybından dolayı dehidratasyon gelişen hastalarda sıvı replasmanı yapılmalıdır.
Besin desteği:
Özellikle gelişme geriliği olan çocuklarda besleme desteği önemlidir. Özel yüksek kalorili sıvı diyetler bu amaçla kullanılır. Şiddetli vakalarda bazen hastalar geçici bir süre damardan beslenmek zorunda kalabilir. Yiyeceklerin kendisi Crohn hastalığına yol açmaz. Bununla beraber hastalığında alevlenme yaşayan kişiler, ishal ve ağrılı kramplar geçirmemek için lifli tahıllar, açılı baharatlar, alkol ve süt ürünlerinden uzak durmalıdırlar.
Cerrahi:
Şu an hastalarının üçte ikisi hayatlarının belli bir döneminde cerrahi geçirmektedirler. İlaçlar yakınmaları kontrol etmediği taktirde cerrahi gereklidir. İlaçlarla kontrolsüz hastalık yanında, tıkanıklık, perforasyon, apseler ve intestinal kanamalar cerrahi sebebi olabilir. Hastalıklı barsak segmentini alınması on anki yakınmaları azaltır ancak hastalığı tamamen tedavi etmez. Sıklıkla ameliyat olan segmentin hemen yanından hastalık tekrarlar. Bu yüzden ameliyat sonrası ilaç tedavisi tekrar önem arz eder.
Kalın bağırsağı tutulan hastalarda, nadiren kalın bağırsağa an tümü alınmak zorunda kalabilir. Buna kolektomi denir. ince barsağın son kısmı karın duvarına açılır. Açıklığa kolostomi denir.
Bazen tutulmuş barsak segmenti sadece hastalık bölgesi çıkarılabilir (rezeksiyon) ve ucu uca dikilebilir bunun dışında bazen dar segmentler strikturoplasti denilen metotla diklemesine kesilip yanlamasına dikilerek dar segment açılmaya çalışılır.
Crohn hastalığında diyet tedavisi
Hastalığı iyileştirdiği kabul edilen herhangi bir diyet yoktur. Bununla birlikte hastalığın bazı dönemlerinde kişi oldukça iştahsız kalabilir. İnce barsak iç yüzeyine tutulması nedeniyle emilim sorunu yaşayabilir. Bu dönemlerde besin takviyesi gerekebilir. Besin takviyesi damar yoluyla olabileceği gibi ağız yoluyla sıvı ancak kaliteli besleyicilerle sağlanabilir. Vitamin takviyelerini doktorlarının önerisiyle alabilirler.
Kron hastalığında cerrahi sonrası rekürensi nedenlerini belirleyen faktörler nelerdir
Sigara içilmesi
Hastalığın davranışı - duvardan taşan hastalık
Daha önceki rezeksiyon sayısı
Aile öyküsü
Anastomoz tipi
İlk cerrahi olduğu zaman
Bunlardan en belirgin olan prediktörler hastalığın davranış tipi ve sigara içilmesidir. ileokolonoskopi mukozal rekürensi göstermede etkili bir metottur.. Bununla birlikte, dışkı da laktoferrin ve calprotectin ve ince bağırsakların kontrastlı ultrasonu umut verici tetkiklerdir. Azotiyopurin, nitroimidazol antibiyotikler ve infliximab medikal tedavi şanslarını bu hastaların arttırmıştır.
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı cerrahisi, postop komplikasyon,crohn hastalığı
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Fistilüzan crohn hastalığında steroid tedavisinin yeri yoktur. ister internal isterse eksterna olsun fistül hastalarında fistül iyileşmesi başarılı olmadığı gibi hastalarda intraabdminal abse gelişim ve buna bağlı cerrahi gerekebilmektedir.
Şiddetli Crohn hastalarının yatırarak tedavi edilmesi gerekir. Hastalara ağızdan verilmeyerek paranteral nütrisyonla beslenirler. IV glukokortikoidler uygulanır. buna cevap vermeyen hastalarda biyolojik tedavilere geçilir. Her ne kadar paranteral nütrisyonun remisyon indüksiyonunda kanatlanmış bir faydası olmasa da hastalar zaten ağızdan beslenme konusunda bitkinliklerinden dolayı yetersiz kalırlar.
Refrakter Crohn Hastalığı
Hastalar şu durumlarda refrakter kabul edilir.
Birinci basamak ilaçlarında remisyona girdikten sonra sıklıkla tekrarlayan relapslar gösterenler.
Yeterli dozda glukokortikoid, 5 ASA, ve antibiyotikler alınmasına rağmen hala semptomatik kalanlar.
Glukokortikoidler azaltıldığında veya durdurulduğunda alevlenme gösterenler.
Bu tip hastalarda tedavi seçenekleri azothiopurine (imuran), 6 MP, metotreksat ve biyolojik tedavilerdir. Bazı otörler bu tip hastalarda biyolojik tedavilerin daha önce başlanmasını önermektedirler ancak bu herkes tarafından benimsenmemiştir. Bu tedaviye top-down tedavisi, üstten-aşağı doğru tedavi denmektedir. Önceki kabul edilen tedavi şekli step-up, yukarı adımla yani altan hafif ilaçlardan başlayarak kuvvetli ilaçları doğru gidilmesi şeklindedir.
Azothiopurine veya 6 MP
Bu ilaçlara cevap %60 ile 70 orandadır. Hem ince barsak hemde kalın barsak tedavisinde bu oranlar söz konusudur. Her iki ilaçta da tedaviye 50 mg gün dozuyla başlanır gerektirdiğinde 6- MP günlük maksimum 2 mg / kg a kadar yükseltilebilir. Azothiopurine ise 2.5 mg / kg a kadar yükseltebilir. Bu durumda kemik iliği supresyonu olup olmadığına dikkat etmek gerekir. Bu ilaçlara klinik cevap üç ile altı ay içerisinde görülür. Bu dönemde bir yada iki ay steroid verildikten sonra azaltılarak bu ilaçlara eşlik edilir. Mümkünse TPMT testi ile bu ilaçların metabolitleri veya bunlara bağlı toksisite gelişip gelişmeyeceği açısından TPMT testi yapılması FDA tarafından önerilmektedir. Bu ilaçlar kemik iliği supresyonu yanında düşük oranda da olsa malignensi riski taşımaktadır. Fayda zarar oranı göz önüne alınmalıdır.
Metotreksat
Azothiopurine veya 6 MP tedavisini tolere edemeyen veya cevap vermeyen hastalarda tercih edilebilir. Özellikle Crohn Hastalığı ile ilişkili artropati olan hastalarda tercih edilebilir. İlacın biyoyararlanımını garanti altına almak için tedavi intramusküler olarak haftada 25 mg dozunda başlanmalıdır. Tedaviye cevap 3 ay içerisinde görülmelidir. Aynı şekilde steroid tedavisi metotreksat kullanımında da ilk üç ay boyunca tedaviye eşlik etmelidir. Sonlarına doğru giderek azalacak şekilde azaltılmalıdır. İntra müsküler metotreksat tedavisine cevap alındıktan sonra oral metotreksat tedavisine geçilmeli ve bu tedaviye bir kaç hafta içerisinde haftalık 15 mg dozuna düşülmelidir. Metotreksatın yan etkilerini azaltmak için beraberinde folik asit 1 mg gün dozuyla verilmelidir. Metotreksatın uzun süreli kullanımında kullanımında karaciğer toksisitesi sözkonusu olabilir. Kümülatif dozu 1000- 1500 miligrama ulaştığında karaciğer biopsisi düşünülmelidir öte yandan bu doz olasılığında tarama amaçlı karaciğer biyopsisi yapılması konusunda yeni verilere göre mutlak gerekli denememektedir.
Ayrıca , steroid bağımlı veya steroid dirençli orta ve ileri şiddetle Crohn Hastalığı hastalarında IV metotreksat 25 mg haftalık dozlarla remisyon indüksiyonu sağlar. Oral metotreksat ise etkili değildir.
Biyolojik tedaviler Anti TNF tedavileri
Crohn hastalığının tedavisinde üç tane anti TNF tedavisi FDA tarafından onaylanmıştır. Bunlar infliximab, bunlar bunlar yiğitlik sınav tanımlamadan Musa sıfır bunlar infak ilk sınavda adalimumab ve sertolizumab-pegol dür. Sonuncusu Avrupa’da onaylanmamıştır. Fibrostenotik Crohn hastalıklarında aktif inflamasyonun olmadığı dönemde bu hastalar anti TNF tedavisinden fayda görmezler. antik renni efe tedavisinden fayda görmezler. Bir anti TNF ajanına intoleransı olan hastalar başka bir anti TNF ajanını tolere edebilirler.
Anti TNF ilaçlarını seçerken dikkate alınması gereken notlar şunlardır.
İlacın verilme yolu
Adalimumab ve sertolizumab subkütan olarak verilir. İnfliximab ise IV verilir. Adalimumab iki haftada bir verilirken sertolizumab dört haftada bir verilir. Bu ajanların hastanın kendisi tarafından yapılıyor olması uyumluluk sorunu doğurmaktadır .
Tedavide amaç
İnfliximab ve adalimumab hem remisyon indüksiyonunda hemde remisyonun idamesinde kullanılabilirken, sertolizumab sadece indüksiyon için önerilmektedir. idame için önerilmemektedir.
İlaçlarla ilgili deneyim
İnfliximab ilk çıkan ilaçtır. Buna cevap vermeyen veya yan etki görülen kişilerde adalimumab ikinci ilaç olarak sertolizumaba göre daha çok kullanılmıştır. Ancak sertolizumab da bu tür hastalarda kullanılabilir. Sertolizumab deneyimi üçünün arasında şimdilik süre bakımından en az olandır.
Güvenirlik ve yan etkiler
Adalimumab, sertolizumaba göre daha yüksek oranda enjeksiyon bölgesinde reaksiyonlar ve ağrı yapar önceki her ikisi direk olarak karşılaştırılmamıştır.
İnfliximab
İnfliximab 1990lı yıllardan biyolojik ilaçların gündeme girmesinden önce Crohn hastalarında şiddetli vakalarda veya püsküllü Crohn hastalarında cerrahi dışı seçenekler oldukça azdı. İlk bulunan infliximab şimerik fare-insan monoklonal antikorudur. Bu antikor, TNF-alfa ya karşıdır. Şiddetli Crohn Hastalığı vakalarında veya konvansiyonel tedaviye refrakter vakalarda etkili bir tedavidir. Bu tedavi fistüllü veya fistülsüz vakalarda etkilidir bunlara internal fistüllerde dahildir
Klinik çalışmalarda orta şiddette Crohn Hastalığı veya steroide refrakter vakalarda 54 hafta süreyle kullanımının faydalı olduğu gösterilmiştir. İlacın kullanımı aynı zamanda hayat kalitesini artırmaktadır. Şu an için infliximab standart tedavilere dirençli vakalarda veya steroid dirençli vakalarda steroidin azaltılması ve uzun sürede infliximaba geçilmesi şeklinde uygulama önerilmektedir. Bazı otörler tarafından direk infliximab ile tedaviye başlaması gibi bir uygulama mevcutsa da henüz bu çoğunluk tarafından kabul edilen bir uygulama değildir.
Adalimumab ve sertolizumab-pegol
Bunlarda infliximab gibi Crohn hastalarında reflektör hastalarda veya steroid bağımlı hastalarda kullanılmaya devam etmektedir. Ayrıca infliximaba karşı istenmeyen etkiler oluştuğunda , bu yeni anti TNF ajanlarıkullanılabilmektedir .
Anti TNF ilaçlarının kullanımı esnasında bakteriyel, viral ve fungal enfeksiyonlar yanında, mikobakteri enfeksiyonları açısından dikkatli olunmalıdır. Yine anti TNF ajanlarıyla ilgili malignensi riski akılda tutulmalıdır.
Anti tnf ilaçları ile ilgili klinik çalışmalar sırasında ve market sonrası dönemde görülen yan etkileri arasında şunlar sayılabilir .
Yan etkileri
Malignensi
Enjeksiyon bölgesi reaksiyonları
İnfüzyon reaksiyonları
Demyelinize edeci hastalık
Kalp yetmezliği
Otoimmün hastalıkların indüksiyonu
Enfeksiyonlar
Natalizumab
Anti TNF ajanlarına bir alternatiftir. Natalizumab insan monoklonal antikorudur. Burada hedef antijen alfa-4-integrindir. Bu ajan lökosit migrasyonunu bloke ederek çalışır. İnflamasyon bölgesine lökosit migrasyon engellenir. Natalizumab kullanımının en büyük kısıtlayıcısı progresif multifokal lökoensefalopatidir.
Biyolojik tedaviler de dahil tüm tedavilere cevap vermeyen kronik şiddetli Crohn hastalığı
Bu vakalarda iki yaklaşım sözkonusu olabilir. Kronik düşük doz steroid tedavisi ve total paranteral nütrisyon. Ayrıca gerektiğinde konservatif bir şekilde kısıtlı bir cerrahi yapılabilir. Düşük doz steroid tedavisi ile ancak kısmen kontrol altına alınabilen vakalarda steroid toksisitesini minimize edebilmek için günaşırı tedavisi denenmelidir. Düşük doz steroid tedavisi sadece immün modülatör ve biyolojik tedavilere cevap vermeyen hastalarda düşünülmelidir. Çünkü uzun süreli steroid tedavisinin relapsları engellemediği bilinmektedir. Ayrıca birçok yan etkisi mevcuttur. Steroid dirençli Crohn hastalığında diğer bir alternatifi ise total paranteral nütrisyon veya enteral beslemedir. Enteral beslemede elementer veya polimerik diyetler kullanılır. Toplam yüz vaka ile yapılan bir çalışmada total paranteral nütrisyon ve bağırsak istirahati ile 77 vakada klinik remisyona ulaşmıştır. Remisyon oranı subakut barsak tıkanıklığı olanlarda, inflamatuar kitleleri olanlarda nonkomplike şiddetli aktif hastalığı olanlarda bir yıl içerisinde %60 remisyon oranı, 1 yıl sonunda %36lık vakada remisyonda kalma oranı vardır. Fistüllü hastalarda ise aynı tedavi ile remisyon oranı %36dır. Tekrar oral beslenme başladığında hastalık relaps göstermekte birçok hasta oral beslenmeyi tolere edememektedir. bu nedenle daha uzun süreli total paranteral nütrisyon kullanımında ise sepsis ve tromboflebit riski mevcuttur. bununla birlikte kısa barsak sendromunun cerrahilerle gelişmesi sonucunda uzun süreli TPN risklerine rağmen hayat kurtarıcı olacaktır.
Azothiopurine tedavisinde "yavaş başla, yavaş ilerle" Yaklaşımı önceden uygulanan bir yaklaşımdı. Bunun sebebi lökopeni gelişme riskidir. Hastalara 50 mg azothiopurine başlanır ve tolere ettikçe doz maksimum doz olan 2.5 mg / kg dozuna kadar yükseltilir. Bu yaklaşımın dezavantajı hastalar 50 mg gibi düşük bir dozda da ciddi lökopeni geliştirebilirler. Ayrıca tedavi edici seviyelere daha geç ulaşılır. Öte yandan maksimum dozda tedaviye başlamak ve daha sonra gerektiğinde dozu düşürmek ise yine fazlasıyla risklidir. Lökopeni bu ilacı alan kişilerde %10 civarında ciddi olarak görülebilir.
Azothiopurine kullanım ile ilgili tedaviye başlarken takip edilmesi gereken optimal yol şudur;
Thiopurin metil transferaz (TPMT) enzim aktivitesi düzeyini kontrol ettirmek ve dozları buna göre ayarlamaktır. Azothiopurine karaciğerden ilk geçişte 6- MP ye dönüştürülür, daha sonra 6- MP üç farklı enzim yolağında kullanılır. 6- MP xanthne oksidaz tarafından 6 - TG (thiouric acid) e çevrilerek inaktif edilebilir. Azothiopurine, allopurinol gibi xanthine oksidaz inhibitörü bir ajanla birlikte verildiğinde 6- TG ye çevrilme olayı olamayacağından dolayısiyle inaktif olamayacağından toksik metabolitler yüksek seviyelere çıkabilir. Dolayısıyla azothiopurine allopurinol ile birlikte verilmemelidir. 6- MP için ikinci metabolik yolak bir seri enzimle hipoksiksantin fosforibozil transferaz dan 6- TG ye kadar ilerleyen yolaktır. 6- TG ise aktif bir metabolittir ve lökopeni ile eşlik eder.
Üçüncü yolak ise 6- MP nin TPMT enzimiyle inaktif bir metabolit olan 6- MMP ye dönüştürülmesi yoludur. Bu yolda ise hepato toksisite sözkonusu olabilir.
TPMT aktivitesi normal ise hastada direkt olarak 2.5 mg / kg dozunda azothiopurine başlanabilir. Hastaların %10 u orta seviyede TPMT enzim aktivitesine sahiptir. Bunlarda başlangıç dozu 1.25 mg / kg/ gün olmalıdır. öte yandan 1 / 300 vaka düşük TPMT enzim aktivitesine sahiptir. Bunlarda azothiopurine verilmemelidir. Bu kişilerde çok küçük dozlarda dahi ciddi, kalıcı lökopeni riskleri mevcuttur.
İlgili Kelimeler Listesi: tpmt testi, tpmt enzim aktivasyon testi, crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, infiliximab, azothiopurin, ülseratif kolit, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Metotreksat da Crohn Hastalığında Azatiopürin ve 6- MP gibi kullanılabilecek ilaçlardandır. 25 mg veya haftada 15 mg remisyon indüksiyonundan kullanılabilir. Haftalık kullanımda metotreksat için kümülatif dozun yükselmesi ve buna bağlı hepato toksisite gelişmesi endişesinin duyulmasına gerek olmadığı gösterilmiştir. Tedaviye bulantıyı kesmek için Folbiol eklenmelidir. Metotreksat için haftalık kullanımda hepato toksisite gözardı edilebilir. Haftalık kullanımda yapılan bir çalışmada 100 aylık bir takipte ALT nin > 2 kattan daha fazla yükselmesi vakaların sadece % 0,9 unda görülmüştür.
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, crohn hastalığında cerrahi tedavi, infiliximab, biyolojik ilaçlar, azothiopurin, kortizon tedavisi, ibd, inflamtuvar barsak hastalıkları, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, crohn hastalığında cerrahi tedavi, infiliximab, biyolojik ilaçlar, azothiopurin, kortizon tedavisi, ibd, inflamtuvar barsak hastalıkları, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Crohn hastalığında 1- 2 hafta içerisinde prednizona cevap beklenir. İnflamatuar bir kitle ve içinde küçük apseleri dahi olsa prednizon verilebilir. Prednizon fistüller için ve apseler için faydalı değildir. remisyon indüksiyonu için kullanılır, ancak idame de yan etkiler nedeni ile tercih edilmez. tiyopürinler veya metotraksat ile desteklenerek kesilirler.
Meselamin
Crohn Hastalığı için FDA onaylı değildir. Ancak yan etki profili az olması nedeniyle hekimler tarafından çok sık kullanmaktadır. Özellikle kalın barsak tutulumunda faydalı olabilir. Sulfasalazine tek ilaç olarak Crohn Hastalığı kolitinde faydalı olduğu Avrupa çalışmaların da gösterilmiştir.
Metronidazol sadece apse varlığı ve perianal fistülde faydalı olabilir.
tiyoprünler - Azatiopürin, 6- MP, steroid arındırıcı olarak kullanılır.
Metotreksat - 15- veya 25 mg/ hafta dozlarında
Biyolojik ajanlar
Anti tnf antikorları (infiximab, adalimumab, sertolizumab)
Anti integrin antikorları (Natalizumab)
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, crohn hastalığında cerrahi tedavi, infiliximab, biyolojik ilaçlar, azothiopurin, kortizon tedavisi, ibd, inflamtuvar barsak hastalıkları, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Azatiopürin ve 6 MP Crohn Hastalığında önemli terapötik seçeneklerden birisidir. Etkisinin geç başlaması nedeniyle remisyonun indüksiyonunda faydalı değildir. Bununla birlikte steroid ihtiyacını ortadan kaldırmak için mükemmel bir araçtır. Fistüllü hastalarda faydalıdır ve ayrıca biyolojik ajanlara karşı antikor gelişimini minimize eder. Azatiopürin ve 6 MP Biyolojik ajanlara karşı antikor gelişimini minimize eder. Böylece infüzyon reaksiyonlarını azaltır ve cevap süresini arttırır.
Azatiopürin ve infiximab naive hastalarda kombine olarak verildiğinde tek başına verilmelerine göre daha etkili bulunmuşlardır. 169 hastalı bir randomize klinik çalışmada steroidsiz remisyon sağlanması 26. Haftada kombine tedavide %57 iken, Azatiopürin ve infiximab ile ilgili olan monoterapilerde , bu oran %30 ve %44 olarak bulunmuştur.
6- MP, azothiopurine alternatif olarak kullanılacak olduğu zaman dozaj yarı yarıya az tutulmalıdır. Bunu sebebi azothiopurine moleküler ağırlığının 6- MP nin iki kat olmasıdır. TPMT enzim aktivitesinin yanında 6- TG ki bu terapötik bir metabolittir. 6-MMP ise toksik bir metabolittir. Bunlarda ticari olarak elde edilebilir durumdadır. Bu moleküllerin özellikle Azatiopürin ve 6- MP tedavisinde uygun dozlara rağmen cevap vermeyen vakalarda kontrol edilmesi klinik olarak ve maliyet olarak uygun olabilir. 6- TG ve 6- MMP orta dereceli olarak düşükse dozaj artırılabilir. Ancak bunlar çok çok düşükse bu hastalarda tedaviye uyum sorunu olduğu akılda tutulmalıdır. 6- TG terapötik seviyede ise ve hasta klinik olarak cevap vermiyor ise bu durumda ise alternatif tedavilere yönelmek gerekir. 6- TG düşük ve 6-MMP yüksek ise ve karaciğer fonksiyon testleri normal ise TPMT aktivitesini meselamin ile indüklemek bu durumda düşünülebilir. Eğer 6-MMP yüksek ise ve karaciğer fonksiyon testleri anormal ise yine tedavinin değiştirilmesi gerekecektir. Çünkü 6-MMP karaciğere toksik bir ajandır.
Azothiopurine tedavisinde, tedavi süresinin en az altı ay olduğundan emin olmadan tedaviye yanıtsızlık olduğunu düşünmemek gerekir.
Tiyopürinlere bağlı olarak görülebilecek yan etki arasında %3 oranında pankreatit görülebilir, ayrıca alerjiyi döküntüleri karın ağrısı ve ateş %1 vakada görülebilmektedir. lökopeni %10 vakada görülebilir ve bu doza bağımlıdır. Dozun düşürülmesinden fayda görülebilir. düşünüldüğü takdirde durum düzelebilir. Kan sayımı sıklıkla kontrol edilmelidir zira lökopeni geç bir komplikasyon da olabilir. Öte yandan pankreatit ve alerjik döküntüler, abdominal ağrı gibi yan etkiler, tedavinin ilk bir ayın da daha çok görülürler ve ilaç kesildiği zaman geçerler.
Crohn Hastalığında ince barsak lenfoması tiyopürin kullananlarda veya daha düşük seviyede da olsa biyolojik ajanlar alanlarda mevcuttur. Rölatif risk dört kat artmış görünse de mutlak risk çok düşüktür. İlacın faydaları göz önüne alındığı zaman bu küçük diskler kabul edilebilir seviyededir.
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, crohn hastalığında cerrahi tedavi, infiliximab, biyolojik ilaçlar, azothiopurin, kortizon tedavisi, ibd, inflamtuvar barsak hastalıkları, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
36 yaşında erkek hasta , 5 mg / kg dozunda infiximab ve beraberinde 6- MP alıyor daha önce iki kere rezeksiyon geçirmiş. Crohn hastası bir vakada bu tedaviler ile iki haftada yakınmalar düzelmiş, dışkılama sayısı 3 e düşmüştür. Hasta bu tedaviye 12 ay devam ettikten sonra 12. Ayda yakınmaları tekrar karın ağrıları, abdominal kramplar ve ishal sayısında artma şeklinde değişmiştir. Bu durumda aşağıdaki ihtimaller akılda tutulmalıdır.
İnfliximab a karşı antikorlar gelişmiş olabilir. Ancak daha ileri testlere geçmeden önce BT enterografi çekilerek hastalığın son durumu hakkında fikir sahibi olunmalıdır.
Cerrahi sonrası takiplerde yapılan endoskopilerde bir klasifikasyon mevcuttur. Bu sınıflandırmaya göre i3 ve i4 olanlarda semptomatik rekürrens ve cerrahi ne rezeksiyon ihtiyacı çok olacağından dolayı bu hastalar da postoperatif olarak idame tedavisi yapılmalıdır. İdame tedavisinde tiyopürin, biyolojik tedaviler veya her ikisi birden kullanılmalıdır.
İlk defa 1998 yılında chimerik fare-insan anti TNF antikoru olan infliximab ın keşfedilmesi Crohn hastalığında biyolojik tedaviler açısından bir devrim olmuştur. İnfliximab yanında diğer anti tnf ajanları da geliştirilmiştir.
Bunlardan adalimumab tamamen insan anti tnf antikorudur.
Sertolizumab anti tnf antikorunun Fab kısmına karşı geliştirilmiş ve pegylated edilmiş bir antikordur.
Bunların dışında anti integrin antikorları da biyolojik tedavi olarak kullanılmaktadır. Bunlardan Natalizumab Crohn Hastalığı açısından onaylanmıştır.
Biyolojik tedaviler özellikle fistülü Crohn Hastalığı olanlarda remisyon indüksiyonu ve idamesinde kendilerine yer bulmuş tedaviler olmuşlardır.
Hastaların %70 i başlangıçta tedaviye iyi cevap verirlerken zaman geçtikçe biyolojik tedavilere olan cevap azalmaktadır. Bunu sebebi Crohn hastalığında ileri ki dönemlerde inflamasyondan ziyade fibroz ve fistüllerin öne çıkmasıdır.
Biyolojik tedaviler ise anti inflammatuar olarak daha etkilidirler. Anti tnf antikorlarının tedavideki etkinlikleri açısından aralarında önemli bir fark yoktur.
Bu yüzden klinik olarak cevap alınamadığı durumlarda alternatif olarak diğer anti tnf ilaçlarına geçilmesi pek akıllıca durmamaktadır.
Biyolojik ajanlardan tedaviye cevap alınamamasının üç temel sebebi vardır.
Biyolojik ajanlara karşı antikor gelişmesi,
Biyolojik ajanların klirensinin artması,
Cevapsızlığın asıl nedenin non inflamatuar bir komplikasyon olması
İnfiximaba karşı antikor gelişmesi beraberinde Azatiopürin veya altı- MP kullanarak azaltılabilir. Bu çalışmalarda gösterilmiştir. Biyolojik ajan tedavisi alan kişilerde cevapsızlık görüldüğünde bu ajanları değiştirmek veya dozunu artırmak gibi seçeneklerden önce klinik cevapsızlığın altta yatan non inflamatuar bir sebebe bağlı olmadığından emin olmak gerekir.
Olabilecek diğer nedenler arasında şunlar sayılabilir.
Enterik enfeksiyonlar,
Diyete bağlı bağırsak bozuklukları,
Darlıklar
Fonksiyonel sebepler, irritabl barsak sendromu
İnflamatuar olmayan komplikasyonlar dışlanmalıdır. Bunun için
BT enterografi,
ince barsak X -R,
fekal calprotectin, veya laktoferrin,
serum CRP yeterli olabilir.
inflamatuar olmayan bir barsak hastalığı komplikasyonu darlık veya irritabl barsak sendromu gibi bir durum tespit edilirse öncelikle bu tedavi edilmedir.
Crohn Hastalığı başlangıç davranış şekli inflamatuar tipte bir hastalıktır. Zaman ilerledikçe bu daraltıcı ve fistülize edici tiplere dönmektedir. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde daraltıcı ve fistülize edici komplikasyonlara döndüğü zaman biyolojik ajanlar ve diğer anti inflamatuar ajanlar daha az etkili olmaktadır. Dolayısiyle Crohn hastalığını tedavi ederken hastalığın bu doğal seyiri akılda tutulmalıdır. Dolayısıyla anti tnf antikor tedavileri hastalığın daha erken devrelerinde kullanılmalı geç evrelerde ise daha az etkili olacağı bilinmelidir.
Örnek vakada anlatıldığı üzere 12. Ayda hastada yakınmalar çıktıktan sonra kontrol enterografi çekildiğinde neoterminal ileumda aftöz ülserasyonlar görülüyor, fistül yok, striktür yok. Bu vakada tedavinin 12. Ayında tedaviye cevap vermemesinin sebebi olarak non inflamatuar nedenler ekarte edildiği için yapılması gereken adımları şunlardan hangisi olmalıdır.
infliximab dozu arttırılır aradaki interval süre altı haftaya indirilebilir.
adalimumab veya certolizumab a geçirebilir.
İnfliximab antikorları ve infliximab düzeyi kontrol edilir.
Cerrahi tedavi önerilir.
Doğru cevap infliximab antikorları ve infliximab düzeylerinin kontrol edilmesidir.
İnfiximab için Ticari olarak bu mümkündür. Ancak, adalimumab, sertolizumab ve Natalizumab gibi biyolojik ajanlar için antikor testi henüz mevcut değildir.
İnfiximab antikorları tipik olarak son infüzyondan bir ay sonra ölçülmelidir.
İnfiximab seviyesi normal iken ve antikor yok iken
hastada inflamasyon dökümente ediliyor ise bu durumda bu infiximab a karşı cevap olmadığı anlamına gelir. Dolayısıyla doz arttırmanın veya süreyi kısaltmanın veya aynı şekilde başka bir anti tnf antikoruna geçmenin bir katkısı olmayacaktır.
Bunun yerine biyolojik tedavilerin diğer gruplarına, örneğin anti integrin grubuna ismen Natalizumab gibi bir ajana geçmek düşünülmelidir.
İnfiximab seviyesi düşük veya yok antikor var ise
başka bir anti tnf antikoruna adalimumab veya sertolizumab a geçirebilir çünkü infiximaba karşı antikorlar, diğer anti tnf ajanlarına karşı kros reaksiyon vermezler.
İnfiximab a karşı antikor yok ancak infiximab seviyesi 12 mikrogram/ml altında ise
dozun artırması gerekir veya sürenin kısaltılması gerekir.
Natalizumab
anti integrin antikorudur. İntegrinler, lökositlerin vasküler endotelyal yüzeye bağlanması için ve buradan lamina propriya içerisine geçiş açısından gerekli olan moleküllerdir. Gastrointestinal traktus da inflamasyonu azaltırlar ancak aynı zamanda enfeksiyonla mücadeleyi de azaltacaklardır. Natalizumab sadece gastrointestinal sisteme yönelik değildir. Aynı şekilde santral sinir sisteminde lökosit migrasyonunu da bloke etmektedir. Bu özelliği nedeniyle Crohn Hastalığı hastalığında olduğu kadar multipl skleroz hastalığında tedavide etkilidir. Ancak bununla birlikte progresif multifokal lokal ensefalopati (PML) gelişimine sebep olabilmektedir. PML nedeni ile ilacın kullanımı sınırlı kalmıştır, ilk çıktıktan bir süre sonra bu yan etki nedeniyle marketten kaldırıldıktan bir süre sonra tekrar etkinliği nedeniyle yeniden kullanılmaya başlanmıştır. 2008 yılında Crohn Hastalığı açısından onaylanmıştır.
Crohn Hastalığı hastalığında monoterapi olarak anti tnf naive hastalarda veya anti tnf başarısız kalan hastalarda kullanılabilmektedir.
Natalizumab kullanılmadan önce dikkat edilmesi gereken husus şudur.
JC virüsü antikoru olan kişilerde beyinde PML gelişimine neden olmaktadır. JC virüsü antikoru pozitif olanlarda 11/1000 oranında oluşur , antikor negatif olanlarda bu oran 0,9/1000 oranında görülmektedir.
Dolayısıyla JC virüs antikoru negatif olanlarda tedavi önerilir pozitif olanlarda ise önerilmez.
Biyolojik tedavilerin kesilmesi, tedavinin sonlandırılması nasıl olmalıdır?
Tedavi sırasında steroide ihtiyaç duymaksızın endoskopik olarak mukozanın ve aftöz ülserlerin tamamen iyileşmesi gösterildiği takdirde biyolojik ajanlar kesilebilir. Bu duruma gelen hastalarda, dört yıllık takiplerde tekrarlamanın olmadığı veya çok az olduğu gösterilmiştir.
Dolayısıyla karar verdirici nokta olarak, mukozada iyileşmesinin ve steroide ihtiyacın kalkması söylenebilir.
Biyolojik tedavileri kullanırken nelere dikkat etmek gerekir? Yan etki ve komplikasyonları var mıdır?
Crohn hastalarında biyolojik tedaviye başlamadan önce latent tüberküloz ve kronik Hepatit B enfeksiyonu olmadığının gösterilmesi gerekir. Diğer bir deyişle hastalarda latent tüberküloz olanlar ve kronik Hepatit B hastalığı olan kişilere bu biyolojik tedaviler verilmemelidir. Biyolojik tedavilerde uyarılar göz önüne aldığında enfeksiyonlar Hepatit B reaktivasyonu, lenfoma, PML ensefalopati gelişmesi ilacın kesilmesini gerektirir.
Rölatif kontra endikasyonlar arasında hiper sensitivite reaksiyonları, tedavi edilmemiş latent tüberküloz, daha öncesinde demyeline edeci hastalık olması, orta ve ileri konjestif kalp yetmezliği olması sayılabilir.
Biyolojik tedavi başlanan hastaların % 0,5 inde latent tüberküloz reaktivasyonu olabilmektedir. Çoğunluğu ekstra pulmoner ve %24 ü dissemine şekilde tüberküloz gelişimi olabilmektedir.
Hastalardan pozitif PPD testi olanlarında ideal olarak tedaviden önce 9 ay veya enazından biyolojik tedaviye başlamadan önce iki ay öncesinden INH (isoniazid) tedavisi verilmelidir.
Kronik aktif Hepatit B ye bağlı hepatik yetmezlik bildirildiğinden dolayı bu tip hastalarda da biyolojik tedavi başlamadan önce nükleotid ve nükleozid analoglarıyla Hepatit B nin tedavi edilmesi ve kontrol altına alınması gerekir.
HBs antijen negatif ve anti HBs negatif olan kişilerde ise biyolojik tedavi öncesinde aşılama yapılması uygun olur.
Biyolojik tedavi alan kişilerde yılda 100 Pnömosistis pnömonisi vakası geliştiği rapor edilmektedir. Bunlar da profilaksisi önerilir ancak gerekli değildir.
Epstein - Barr (EBV) virüsüne bağlı lenfomalar tiyopürin veya biyolojik ajan kullananlarda görülebilmektedir ve bunlar da risk artışı söz konusudur. Kombinasyon tedavilerinde bu durum hepatosplenik T-cell lenfoması şeklinde karşımıza çıkabilmektedir. Genç hastalarda ortama 22 yaş düzeyinde görülebilmektedir. Median yaşam süresi sekiz aydır.
Crohn Hastalığı açısından kombinasyon tedavileri daha etkin olmakla birlikte yan etki riskinin daha yüksek olduğu da bilinir. Bu nedenle biyolojik tedaviler başladığında tiyopürinlerin kesilmesi değerlendirilebilir ancak gerekli değildir.
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn hastalığı tanısı, crohn hastalığı ilaçları, crohn hastalığı tedavisi, crohn hastalığında cerrahi tedavi, infiliximab, biyolojik ilaçlar, azothiopurin, kortizon tedavisi, ibd, inflamtuvar barsak hastalıkları, kolonoskopi videoları
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Crohn Hastalığı hastalığında striktürlerde darlıklarda balon veya çıkartabilen stentlerle yapılan endoskopik tedavi
Endoscopic treatment with self-expanding metal stents for Crohn’s disease strictures.
İspanya’dan yapılan bu çalışmada 17 vakada 25 tane stent takılmış bu vakaların sadece üç tanesinde ilk defasında direk stent takılmış diğerlerinde ise önce balon tedavisi dilatasyon tedavisi yapılmış başarısız kalanlarda bu stent tedavisi uygulanmış. Stent uygulanan bölgenin 8 cmden daha uzun olduğunda çalışma dışında bırakılmıştır. Ortalama dört hafta boyunca stentler yerine durmuş (1-112 gün). Stentler çıkarıldıktan sonraki takip süreleri (5-266 hafta aralığında) ortalama 60 haftadır. takip süresi boyunca boyunca başarı yani cerrahi gerektirmeme durumu %64 olarak tespit edilmiş.
17 vakanın dördünde stent impaksiyonu nedeniyle çıkartılamamış bir tanesinde migrasyon olmuş, geç dönemde cerrahi uygulama zorunda kalmış.
Sonuç olarak balon dilatasyonu ve steroid enjeksiyon tedavisi yapılan vakalarda başarısızlık durumunda stent uygulaması yapılabileceği söyleniyor. Kaynak : Aliment Pharmacol Ther. 2012 Sep 11;36(9):833-839.
Diğer kaynaklardan ek bilgi :
Crohn Hastalığı hastalığına bağlı darlıklarda diğer yapılan çalışmalardan elde edilen bilgilere göre balon genişliği 25 mm ye kadar kullanılmış. Darlığın uzunluğu 5 ila 8 cmlik olanlar tedaviye alınmış. 25 mm ye kadar yapılan genişletmelerde %8 perforasyon riski var iken çapı 18 milimetreyi geçmeyen dilatasyonlarda perforasyon oranı %2 yi aşmamıştır. Balonun şişirme süresi bir ila dört dakika kadar tutulmuştur.
Takip süreleri bir buçuk ile altı yıla kadar olmuş. Çalışmalarda bu sürede cerrahi gerektirmeme durumu başarı sayılmış. Başarı oranı %30 ila %70 yetmiş arasında yayınlarda değişmektedir.
Anostomoz darlıklarında başarının daha iyi, iyi olduğu görülmüştür.
Darlıkla beraber fistül olan vakalarda dilatasyon yerine direkt cerrahiye verilmesi önerilmiştir.
Balonu sonrası enjeksiyon tedavisi olarak 5 mg betametazon veya 40 mg triamcinolone kullanılmıştır .
İnfliximab, adalimumab , certolizumab pegol üçü de crohn hastalığında remisyon indüksiyonunda ve idamesinde etkili olan ajanlardır. Anti - TNF ajanları Crohn Hastalığı tedavisinde en etkili ajanlardır ancak ilaç prospektüsünde ilacını steroid veya tiyopürin ajanlarına cevap vermediği durumlarda kullanılması gerektiği şekilinde uyarı mevcuttur. İnfliximab perianal Crohn Hastalığı tedavisinde randomize kontrolü çalışmalarda etkinliğe gösterilen tek ajandır. Yapılan çalışmalarda infliximab monoterapi olarak veya Azatiopürin ile birlikte kullanıldığında tek başına azothiopurine kıyaslandığında steroid fast food remisyonda kalma ve altı aydaki mukozal iyileşme oranlarında daha etkili olduğu gösterilmiştir. Adalimumab monoterapi olarak veya azothiopurine ile birlikte kombine tedavi verilerek yapılan karşılaştırmalı çalışmalarda klinik olarak fark olmasa da endoskopik olarak, kombinasyon tedavisinin daha iyi olduğu görülmüştür.
Anti - TNF ajanlarının kullanım esnasında immünojenik olarak bu ajanlara karşı reaksiyon gelişebilir. Gelişen bu reaksiyon sonucunda ilaçların etkinliği azalabilir veya kaybolabilir. Bu nedenle kombinasyon tedavilerinde Azatiopürin varlığı bu immünojenik reaksiyona azaltıcı yönde etki edebilir. Bu açıdan kombine tedaviler tercih nedeni olabilir. genel olarak Anti - TNF ajanları iyi tolere edilebilmekle birlikte oportinistik enfeksiyon riskini iki kat artırmaktadır. Ayrıca cilt melanomu kanseri riskinin artırabileceği ile ilgili kaygılar vardır. Azatiopürin ile kombinasyon tedavisi yapıldığında oportinistik enfeksiyon riski daha fazla artmamaktadır ancak azothiopurine nedeniyle lenfoma riski daha fazla olacağı söylenebilir.
İBH patogenezinde lökositlerin yüzeyindeki alfa-4-beta-7 integrin önemle yer almaktadır. Vedolizumab bu integrinlere karşı monoklonal bir antikordur. Bu integrin bloklandığında lökositlerin MAdCAM-1 ile ilişkiye geçmesi engellenmektedir bu sayede lökositlerin endotelyal yüzeye bağlanması ve etkilenmiş doku içerisine sızması engellenmektedir. Refrakter ve terminal ileum kurun hastalığında remisyon indüksiyon ve idame tedavisinde etkilidir. Anti - TNF ajanlarına ve immunosüpresif tedaviye cevabı vermeyen, Anti - TNF ajanlarına karşı cevabı kaybolan veya steroide bağımlı olan orta ve ileri aktif Crohn Hastalığı olan vakalarda onay almıştır. Vedolizumab etkinliği daha önce Anti - TNF alan ve tedaviye cevap vermemiş olanlarda daha düşüktür.
Medikal tedaviye cevap vermeyen hastalar, medikal tedaviyi tolere edemeyen hastalar abse, obstrüksiyon veya kanser gibi komplikasyon geliştiren hastalar cerrahi adayıdırlar.
Striktür obstrüksiyon gösteren hastalarda inflamasyon göstergesi yok ise bu hastalar anti inflammatuar medikal tedavilerden cevap alamayacaklarından dolayı cerrahiye daha yakındırlar.
Nadiren şiddetli Crohn Hastalığı ve perianal sepsisi olan hastalarda Anti - TNF tedavisinin güvenli bir şekilde kullanılabilmesi amaçlı geçici olarak kolun diversiyon operasyonu yapılabilir, yani geçici kolostomi açılabilir.
Cerrahi yapılmasına karar verilen hastalarda multidisipliner bir yaklaşım uygulanmalıdır. Operasyon öncesi ki görüntüleme mektuplara en uygun şekilde yapılmalı, hastanın beslenmesi optimize edilmeli, ayrıca tromboembolik olaylar açısından proflaksi uygulanmalıdır.
Bu hastalarda sigaranın bırakılması aktif olarak teşvik edilmelidir. Zira postoperatif dönemde hastalığın rekürensini ve cerrahi ihtiyacının tekrarını etkileyen en önemli faktör tanesi sigaradır. Bu hastaların aşıları, osteoporoz yönüyle taranması, kanser ve displazi taramaları uygun şekilde yapılmalıdır.
Crohn Hastalığı tedavisinde yeni ilaçlar ve gelişmeler
Mongersen
ağızdan kullanılan bir antisense oligonucleotide ajandır. Bu ajan SMAD7mRNA üretimini engeller. Bu durum TGFß1 sinyallemesini düzeltir bu ise proinflamatuar sitokinleri süprese eder
Janus kinase (JAK) inhibitörleri,
ağız yoluyla kullanılırlar. Bu ajanlar JAK- sinyal dönüştürücülerini ve transkripsiyon yolaklarının aktivatörlerini inhibe eder. Bunun sonucunda birden fazla sitokin sinyalleri etkilenir bu değişiklikler adaptif ve doğuştan olan immün cevapların değişik yönlerini modifiye edilmesine neden olur. Tofacitinib (a JAK1/JAK3 inhibitor) ve filgotinib (a JAK1 inhibitor) crohn hastalığında araştırma aşamasında olan ilaçlardır.
anti adezyon molekülleri
Yeni anti adezyon molekülleri etrolizumab (rhuMAb ß7) ve anti-MAdCAM1 antikorları da crohn hastalığında araştırma altındadır.
fistüllerde kök hücre tedavisi
allogeneic, expanded, yağ dokusunu çıkışlı kök hücreler aktif kompleks perianal hastalıkta lezyon içersine enjeksiyon metoduyla uygulanmış 2016 yılında yapılan randomize plasebo kontrollü bu çalışmada 24. Haftada herhangi bir koleksiyon olmaksızın fistüllerin kapandığı görülmüştür
