Bu yazý ‘Cep telefonu, bilgisayar, televizyon kullanýmý epilepsi nöbetlerine yol açar mý, çocuk beynini etkiler mi?’ sorularý üzerine yazýldý.

Yeryüzünde birim yükün çevresinde baþka yükleri çeken (veya iten) bir elektrik alan vardýr; birim yüke etki eden bu elektriksel kuvvete Elektrik Alan (EA) denir.

Mýknatýslýk yalnýzca doðal mýknatýslara özgü deðildir; elektrik yükleri hareket ettikleri zaman çevrelerinde manyetik alan oluþtururlar. Elektrik akýmý taþýyan bir iletkenin çevresinde oluþan manyetik alana Eletromanyetik Alan (EMA), bu olaya ise Elektromanyetizma (EM) denir.

Gezegenimiz, güneþ, biyoelektrikle çalýþan canlý organizmalarý (vücudumuz) doðal elektromanyetik alan kaynaklarýdýr. Doðal olmayan elektromanyetik alan kaynaklarý ise; yüksek gerilim hatlarý, trafolar, elektrikli aletler- makineler (fön makinesi dahil), radyo ve TV vericileri, bilgisayar ekraný, cep telefonu ve baz istasyonlarý, kablosuz internet eriþimi, floresan ve ekonomi lambalarýdýr.

Elektromanyetik dalgalarýn davranýþlarýný-etkilerini belirleyen en önemli özellik bu dalgalarýn frekansý, yani bir saniyedeki titreþim sayýsýdýr. Frekans birimi Hertz (Hz)dir. Dalga boyu ise elektromanyetik dalganýn tam bir titreþim süresince uzayda kat ettiði yoldur. Dalga boyu frekans arttýkça azalýr, taþýnan enerji miktarý ise frekans ile doðru orantýlýdýr; yani frekans arttýkça taþýnan enerji artar.

Elektromanyetik alanlar frekanslarýna göre sýnýflandýrýlýr (Elektromanyetik Spektrum). Radyo dalgalarý en düþük frekanslý ve dalga boyu en uzun dalgalar olup, spektrumun en altýnda yer alýrken, sýrasýyla mikrodalgalar, kýzýl ötesi ýþýnlar, mor ötesi ýþýnlar, X ýþýnlarý ve gama ýþýnlarý dalga boylarý kýsalýp, frekanslarý artarak bu spektrumun daha üst kýsmýnda yer alýrlar.

Cep telefonlarý, baz istasyonlarý denilen sabit antenlerin bir að üzerinden radyo dalgalarý göndermesi ile iletiþim kurar; yani cep telefonlarý elektromanyetik alan yaratan 450-2700 MHz frekansýnda radyofrekans dalgalarý ile çalýþýr.

Radyofrekans dalgalarý, frekansý yüksek X-ýþýnlarý veya gama ýþýnlarý gibi iyonize edici radyasyon deðildir. Yani, vücudumuzda kimyasal bir baðý çözme, ya da iyonlaþtýrma etkisi yoktur. Ancak cep telefonunu kullandýðýmýzda çevrede elektomagnetik alan oluþturmuþ oluruz. Aktif olarak kullanýlan cep telefonu sayýsý ve kullanýmý arttýkça o ortmda yayýlan düþük frekanslý radyofrekans yoðunluðu artar.

X ýþýný ve gama ýþýnlarýnýn insan organizmasýna etkileri iyi bilinmekle beraber, giderek daha yaygýn kullanýlan radyofrekansýnýn ve bunun oluþturduðu elektromanyetik alanýn biyololojik sistemler üzerindeki etkileri araþtýrýlmaktadýr.

Radyofrekans ve mikrodalgalarýn oluþturduðu elektromanyetik alanlarýn insan organizmasýna, özellikle immatur (henüz olgunlaþmamýþ), büyümekte, geliþmekte olan çocuk organizmasýna olasý etkileri araþtýrýlan, merak edilen önemli bir konudur. Araþtýrmalar sürmekle birlikte, þimdiden gebeler için dizüstü bilgisayar kullanýrken karný örtecek örtüler, giysiler piyasaya sunulmuþtur (Cep telefonu, bilgisayar kullanmak için de para harcanmalýdýr, oluþturduklarý elektromanyetik alandan korunmak için de..)

Cep telefonu kullanýcýlarý için radyofrekans maruz kalma sýnýrlarý Özgül Emilim (Soðurma) Oraný (SAR: Spesific Absorbtion Rate: Vücudun birim kütlesinde radyofrekans enerjisini emilme oraný) cinsinden deðerlendirilir.Yani, vücudun her bir kilogramýnda ýsýyý 1ºyükselten elektromanyetik enerji miktarý Özgül Emilim Oranýdýr.

Dünya Saðlýk Örgütü 1996 yýlýnda halkýn maruz kalabileceði SAR oranýný 0.08w/kg olarak belirlemiþtir ve 0.1w/kg ve daha düþük SAR deðerinde cep telefonlarýnýn kullanýlmasý önerilmektedir. Ahizeden uzak kaldýkça maruz kalýnan radyofrekans alaný düþer.

Elektromanyetik alan ile insan vücudu arasýndaki etkileþimin temel mekanizmasý doku ýsýnmasýdýr. Kullanýlan frekanslarda enerjinin çoðu deri ve diðer yüzeysel dokular tarafýndan emilir. Beyinde veya vücudun diðer organlarýnda sýcaklýk artýþý ile sonuçlanýr.

Gönüllülerde biliþsel iþlevler, uyku, kalp hýzý, kan basýncý ve beyin elektriksel aktivitesine radyo frekans alanlarýn etkileri araþtýrýlmýþtýr, araþtýrýlmaktadýr. Bugüne dek araþtýrmalar, düþük seviyelerde doku ýsýnmasýna neden olan radyofrekans alanlara maruz kalmanýn yetiþkinlerde olumsuz saðlýk etkileri olduðunu gösteren bir kanýt ortaya koymamýþtýr, ancak fetüs, bebek, çocuk ve ergen beyninde yoðun elektromanyetik alanýn etkileri henüz bilinmemektedir. Oysa çocuklar yoðun elektomanyetik alana maruz kalmakta, gençlere ve ergenler yönelik cezbedici cep telefonu ve hat reklamlarý hedef kitleyi daha fazla elektromanyetik alana çekmektedir.

Günümüzde bilgi çok hýzlý artarken, teknoloji de yüksek hýzla, henüz etkileri ile ilgili yeterli bilgimiz olmayan ancak kullanmak zorunda kaldýðýmýz gereçleri ve tüketim malzemelerini kullanýmýmýza sunmaktadýr. Sunmakla kalmayýp, edinmemiz için her türlü kolaylýðý saðlamaktadýr. Günümüzde teknoloji ayný zamanda tüketimdir; teknoloji ürünleri giderek ucuzlamakta, sürüm artmaktadýr. Eletromanyetik alan oluþturan kablosuz internet, 3G ve diðer cep telefonlarý, düþük enerjili aydýnlatýcýlar evlerimizde, toplu yaþama alanlarýnda, kapalý binalarda, alýþ-veriþ merkezlerinde yoðun olarak kullanýlmaktadýr. Öte yandan bilgi kirliliði yoðun olarak yaþanýrken, ‘güvenilir ve doðru’ bilgiye ihtiyacýn yüksek olduðu bir dönemdeyiz.

DSÖ (Dünya Saðlýk Örgütü) 1996 yýlýnda elektromanyetik alanlarýn olasý olumsuz saðlýk etkileri konusunda bilimsel kanýtlarý deðerlendirmek için Uluslararasý Elektromanyetik Alanlar (EMF) Projesi oluþturmuþtur.

Elektomanyetik Aþýrý Duyarlýlýk (Electromagnetic Hypersensitivity) terimi, elektromanyetik alanlarýn biyolojik sistemler üzerine olumsuz etkilerini, buna baðlý týbbi belirti ve bulgularý tanýmlamak için kullanýlmaktadýr. DSÖ’nün bu konuda ilk resmi toplantýsý 2004 yýlýnda yapýlmýþtýr (www.who.int/emf).

Ýyonize edici olmayan ýþýnlarýn biyolojik etkileri ve týbbi uygulamalarý ile ilgili olarak son 30 yýlda 25.000 makale yayýnlanmýþtýr; DSÖ’nün metaanalizlerine göre henüz düþük frekanslý elektromanyetik alanlara maruz kalmanýn saðlýk sorunu oluþturduðunu kanýtlayacak veri elde edilmediði belirtilmektedir. Ancak, elektromanyetik alanlarýn geliþmekte olan çocuk beyni üzerine kýsa ve uzun vadeli etkilerin neler olduðunu belirlemek için çalýþmalar yapmak gerektiði dikkate alýnmalýdýr, henüz kanýtlanmýþ kalýcý zarar saptanmadýðýný söylemek, ’zararsýzdýr’ demek için yeterli deðildir. ’Kuþku’ bilimin çýrasýdýr.

Bu yazý ‘Cep telefonu, bilgisayar, televizyon kullanýmý epilepsi nöbetlerine yol açar mý, çocuk beynini etkiler mi?’ sorularý üzerine yazýldý.

Yeryüzünde birim yükün çevresinde baþka yükleri çeken (veya iten) bir elektrik alan vardýr; birim yüke etki eden bu elektriksel kuvvete Elektrik Alan (EA) denir.

Mýknatýslýk yalnýzca doðal mýknatýslara özgü deðildir; elektrik yükleri hareket ettikleri zaman çevrelerinde manyetik alan oluþtururlar. Elektrik akýmý taþýyan bir iletkenin çevresinde oluþan manyetik alana Eletromanyetik Alan (EMA), bu olaya ise Elektromanyetizma (EM) denir.

Gezegenimiz, güneþ, biyoelektrikle çalýþan canlý organizmalarý (vücudumuz) doðal elektromanyetik alan kaynaklarýdýr. Doðal olmayan elektromanyetik alan kaynaklarý ise; yüksek gerilim hatlarý, trafolar, elektrikli aletler- makineler (fön makinesi dahil), radyo ve TV vericileri, bilgisayar ekraný, cep telefonu ve baz istasyonlarý, kablosuz internet eriþimi, floresan ve ekonomi lambalarýdýr.

Elektromanyetik dalgalarýn davranýþlarýný-etkilerini belirleyen en önemli özellik bu dalgalarýn frekansý, yani bir saniyedeki titreþim sayýsýdýr. Frekans birimi Hertz (Hz)dir. Dalga boyu ise elektromanyetik dalganýn tam bir titreþim süresince uzayda kat ettiði yoldur. Dalga boyu frekans arttýkça azalýr, taþýnan enerji miktarý ise frekans ile doðru orantýlýdýr; yani frekans arttýkça taþýnan enerji artar.

Elektromanyetik alanlar frekanslarýna göre sýnýflandýrýlýr (Elektromanyetik Spektrum). Radyo dalgalarý en düþük frekanslý ve dalga boyu en uzun dalgalar olup, spektrumun en altýnda yer alýrken, sýrasýyla mikrodalgalar, kýzýl ötesi ýþýnlar, mor ötesi ýþýnlar, X ýþýnlarý ve gama ýþýnlarý dalga boylarý kýsalýp, frekanslarý artarak bu spektrumun daha üst kýsmýnda yer alýrlar.

Cep telefonlarý, baz istasyonlarý denilen sabit antenlerin bir að üzerinden radyo dalgalarý göndermesi ile iletiþim kurar; yani cep telefonlarý elektromanyetik alan yaratan 450-2700 MHz frekansýnda radyofrekans dalgalarý ile çalýþýr.

Radyofrekans dalgalarý, frekansý yüksek X-ýþýnlarý veya gama ýþýnlarý gibi iyonize edici radyasyon deðildir. Yani, vücudumuzda kimyasal bir baðý çözme, ya da iyonlaþtýrma etkisi yoktur. Ancak cep telefonunu kullandýðýmýzda çevrede elektomagnetik alan oluþturmuþ oluruz. Aktif olarak kullanýlan cep telefonu sayýsý ve kullanýmý arttýkça o ortmda yayýlan düþük frekanslý radyofrekans yoðunluðu artar.

X ýþýný ve gama ýþýnlarýnýn insan organizmasýna etkileri iyi bilinmekle beraber, giderek daha yaygýn kullanýlan radyofrekansýnýn ve bunun oluþturduðu elektromanyetik alanýn biyololojik sistemler üzerindeki etkileri araþtýrýlmaktadýr.

Radyofrekans ve mikrodalgalarýn oluþturduðu elektromanyetik alanlarýn insan organizmasýna, özellikle immatur (henüz olgunlaþmamýþ), büyümekte, geliþmekte olan çocuk organizmasýna olasý etkileri araþtýrýlan, merak edilen önemli bir konudur. Araþtýrmalar sürmekle birlikte, þimdiden gebeler için dizüstü bilgisayar kullanýrken karný örtecek örtüler, giysiler piyasaya sunulmuþtur (Cep telefonu, bilgisayar kullanmak için de para harcanmalýdýr, oluþturduklarý elektromanyetik alandan korunmak için de..)

Cep telefonu kullanýcýlarý için radyofrekans maruz kalma sýnýrlarý Özgül Emilim (Soðurma) Oraný (SAR: Spesific Absorbtion Rate: Vücudun birim kütlesinde radyofrekans enerjisini emilme oraný) cinsinden deðerlendirilir.Yani, vücudun her bir kilogramýnda ýsýyý 1ºyükselten elektromanyetik enerji miktarý Özgül Emilim Oranýdýr.

Dünya Saðlýk Örgütü 1996 yýlýnda halkýn maruz kalabileceði SAR oranýný 0.08w/kg olarak belirlemiþtir ve 0.1w/kg ve daha düþük SAR deðerinde cep telefonlarýnýn kullanýlmasý önerilmektedir. Ahizeden uzak kaldýkça maruz kalýnan radyofrekans alaný düþer.

Elektromanyetik alan ile insan vücudu arasýndaki etkileþimin temel mekanizmasý doku ýsýnmasýdýr. Kullanýlan frekanslarda enerjinin çoðu deri ve diðer yüzeysel dokular tarafýndan emilir. Beyinde veya vücudun diðer organlarýnda sýcaklýk artýþý ile sonuçlanýr.

Gönüllülerde biliþsel iþlevler, uyku, kalp hýzý, kan basýncý ve beyin elektriksel aktivitesine radyo frekans alanlarýn etkileri araþtýrýlmýþtýr, araþtýrýlmaktadýr. Bugüne dek araþtýrmalar, düþük seviyelerde doku ýsýnmasýna neden olan radyofrekans alanlara maruz kalmanýn yetiþkinlerde olumsuz saðlýk etkileri olduðunu gösteren bir kanýt ortaya koymamýþtýr, ancak fetüs, bebek, çocuk ve ergen beyninde yoðun elektromanyetik alanýn etkileri henüz bilinmemektedir. Oysa çocuklar yoðun elektomanyetik alana maruz kalmakta, gençlere ve ergenler yönelik cezbedici cep telefonu ve hat reklamlarý hedef kitleyi daha fazla elektromanyetik alana çekmektedir.

Günümüzde bilgi çok hýzlý artarken, teknoloji de yüksek hýzla, henüz etkileri ile ilgili yeterli bilgimiz olmayan ancak kullanmak zorunda kaldýðýmýz gereçleri ve tüketim malzemelerini kullanýmýmýza sunmaktadýr. Sunmakla kalmayýp, edinmemiz için her türlü kolaylýðý saðlamaktadýr. Günümüzde teknoloji ayný zamanda tüketimdir; teknoloji ürünleri giderek ucuzlamakta, sürüm artmaktadýr. Eletromanyetik alan oluþturan kablosuz internet, 3G ve diðer cep telefonlarý, düþük enerjili aydýnlatýcýlar evlerimizde, toplu yaþama alanlarýnda, kapalý binalarda, alýþ-veriþ merkezlerinde yoðun olarak kullanýlmaktadýr. Öte yandan bilgi kirliliði yoðun olarak yaþanýrken, ‘güvenilir ve doðru’ bilgiye ihtiyacýn yüksek olduðu bir dönemdeyiz.

DSÖ (Dünya Saðlýk Örgütü) 1996 yýlýnda elektromanyetik alanlarýn olasý olumsuz saðlýk etkileri konusunda bilimsel kanýtlarý deðerlendirmek için Uluslararasý Elektromanyetik Alanlar (EMF) Projesi oluþturmuþtur.

Elektomanyetik Aþýrý Duyarlýlýk (Electromagnetic Hypersensitivity) terimi, elektromanyetik alanlarýn biyolojik sistemler üzerine olumsuz etkilerini, buna baðlý týbbi belirti ve bulgularý tanýmlamak için kullanýlmaktadýr. DSÖ’nün bu konuda ilk resmi toplantýsý 2004 yýlýnda yapýlmýþtýr (www.who.int/emf).

Ýyonize edici olmayan ýþýnlarýn biyolojik etkileri ve týbbi uygulamalarý ile ilgili olarak son 30 yýlda 25.000 makale yayýnlanmýþtýr; DSÖ’nün metaanalizlerine göre henüz düþük frekanslý elektromanyetik alanlara maruz kalmanýn saðlýk sorunu oluþturduðunu kanýtlayacak veri elde edilmediði belirtilmektedir. Ancak, elektromanyetik alanlarýn geliþmekte olan çocuk beyni üzerine kýsa ve uzun vadeli etkilerin neler olduðunu belirlemek için çalýþmalar yapmak gerektiði dikkate alýnmalýdýr, henüz kanýtlanmýþ kalýcý zarar saptanmadýðýný söylemek, ’zararsýzdýr’ demek için yeterli deðildir. ’Kuþku’ bilimin çýrasýdýr.