x

Genel Bilgiler

Giriş

Crohn hastalýðý nedir?

Crohn hastalýðý gastrointestinal sistemin bir hastalýðýdýr. Aðýzdan anüse kadar tüm bölgeleri tutabilir. Bununla birlikte ince baðýrsaðýn son kýsýmlarý (ileum) ve kalýn baðýrsaðýn baþlangýç kýsýmlarýný daha çok tutar. Hastalýk baðýrsaklarýn tüm katmanlarýn tutabilir ve derinlere inebilir. Hastalýðýn sebep olduðu baðýrsak duvar kalýnlaþmasý barsak pasajýný zorladýðýndan dolayý sýklýkla aðrý ve beraberinde ishal ataklarý yapar.
Crohn hastalýðý inflamatuvar barsak hastalýðý grubundandýr. Bu grupta barsak duvarýnda ödem ve mukozal hasar oluþmaktadýr. Yakýnma olarak irritabl barsak sendromu ve ülseratif kolite de benzemektedir. Bu gibi durumlardan ayýrýcý taný ile ayrýlmalýdýr. Ülseratif kolitte barsak iç yüzeyi tutulurken, Crohn hastalýðý barsak duvarýnýn iç yüzeyinden dýþ duvarýna kadar her katmanýný tutabilir. Ayrýca Crohn hastalýðýnda hastalýklý bölgeler arasýnda normal bölgeler bulunabilmektedir. Ülseratif kolit rektumdan baþlayarak (baðýrsaðýn anüse en yakýn dýþ kýsmý) atlama yapmadan baðýrsaðýn baþ tarafýna doðru ilerler.

Epidemioloji, sıklık

 Crohn hastalýðý erkek ve bayanlarda eþit oranda görünür, aile içi yýlým gösterebilir. Vakalarýn %20 sinin bir yakýnýnda Crohn hastalýðýna rastlanýr. Tüm yaþ gruplarýnda görünmesine raðmen en sýk 20 ila 30 yaþlar arasýnda görür. Yahudi ýrkýnda daha fazla görülürken Afrikalýlarda daha az görülür.

x

Etioloji, sebepler, risk faktörleri

Kesin sebebi bilinmemektedir. Bazý teoriler ortaya atýlmýþtýr. En kabul edileni þu dur. Ýmmun sistem (vücudun savunma sistemi), yanlýþlýkla gýdalar, bakteriler ve diðer bazý maddelerdeki proteinler ile barsak yüzeyindeki proteinleri benzer zannederek, hastanýn baðýrsaðýna saldýrýr. Bu saldýrý esnasýnda beyaz küreler baðýrsak dokusuna birikir burada kronik bir inflamasyona sebep olurlar, bu durum ise barsak duvarýnda ödem ve ülserlere yol açar. Bu sürecin geliþmesinde kiþinin genetik yapýsý, immun sistemi ve çevresel faktörler önemli rol oynar. Sadece immun hücreleri deðil, TNF gibi immun medyatörler de süreçte yer alýr.

Crohn hastalýðýnda stresin önemi nedir?

Bazý hastalar stresli anlarýnda hastalýklarýnýn alevlendiðini söylese de bu genel bir kural orak tüm hastalarý uygulanamaz. Hastalýðýn kronikliði nedeniyle kiþilerde stres yapacaðýný da kabul etmek gerekir. Sonuç olarak stres nedeniyle sýkýntý yaþayan hastalarda rahatlatýcý teknikler ve gerektiðinde ilaç kullanýlabilir.

x

Yakınmalar

Crohn hastalýðýnda en sýk bulgu sað alt kadranda olan aðrý ve ishaldir. Rektal kanama, kilo kaybý, artrit, cilt problemleri ve ateþ görülebilir. Kanama anemiye sebep olabilir. Crohn hastalýðý çocuklarda ise geliþme geriliðine yol açar.

Crohn hastalýðý ve gebelik

Crohn hastasý bayanlarda araþtýrmalar göstermiþtir ki, gebelik süreci ve doðum hastalýktan etkilenmez. Bununla birlikte yinede hastalarýn gebelik planlýyorlar ise doktorlar ile önceden görüþmesi önerilir.

komplikasyon

Obstrüksiyon:

en sýk komplikasyondur.

Fistüller:

 

Ýnflamasyonlu barsak dokusu etraf dokulara önce yapýþýr sonra aralarýnda ince tüneller oluþabilir bunlara fistül denir. Fistüller cilde, mesaneye ve vajinaya olabilir. Fistüller nedeniyle barsak içine barsak muhtevasý bu organlara sýzar. Sýk idrar yolu enfeksiyonu, cilde ve vajinaya akýntýlar görülebilir. Cilde olan fistüller en çok perianal bölgede olmaktadýr. Anusta ayrýca yýrtýklarda (anal fissür) görülebilir

Beslenme yetersizliði:

 Protein, kalori ve vitamin eksiklikleri görülür. Bu eksikliði sebebi yetersiz besin alama, ince baðýrsaklardan protein kaybý, ve emlim yüzeyindeki kayýplar olabilir.

Artrit:

Cilt problemleri:

 eritema nodosum

Göz inflamasyonu:

 Ýrit ve üveit

Aðýzda aftöz ülserler

Böbrek taþý:

x

Laboratuvar testleri

Tam kan sayýmý:

Dýþkýda gizli kan ve parazit testleri, 

amip antijen testi

Baryumlu ince barsak grafileri

kalýn barsak grafileri

Fileksýbýl sigmoidoskopi 

kolonoskopi:

Ayırıcı Tanılar

CD da granulom epitelioid histiosit kolleksiyonundan oluþur. Sýnýrlarý fludur. nekroz ve multinukleer dev hücreler genellikle görülmez. granulom lamina propriada olmalý, kriptlerle baðlantýlý olmamalýdýr.

kazeifiye olmayan ranulomlar, küçük epitelioid histiosit kolleksiyonlarý, deve hücreler, isole dev hücreler bazý infeksiyoz kolitlerde de görülebilir.

granulom

• mikobakterium sp - tüberküloz gibi (kazeifikasyon görünürse tbc dir)
• klamidya sp
• yersinia psedotuberculosis
• treponema sp

 mikrogranulom

• salmonella sp
• camplyobakter sp
• yersinia enterocollitica

dev hücreler

• klamidya sp

de bu patolojiler görülebilir.

x

Medikal tedaviler

Tedavinin parçalarý ilaçlar besinler cerrahi yive bunlarýn kombinasyonlarýdýr. Tedavide amaç inflamasyonu durdurmak, beslenme bozukluklarýný gidermek,  karýn aðrýsý, ishal ve rektal kanama gibi yakýnmalara durdurmaktýr. Günümüzde tedavi ancak hastalýk ataklarýný azaltmaktadýr tam bir tedavi henüz yoktur. Tedavi seçeneklerini belirleme de hastalýðýn tutulum yeri ve ciddiyeti, var olan komplikasyonlar ve hastanýn daha önce aldýðý tedavilere verdiði cevaplar etkilidir. Tedavi ile remisyona giren hastalar yýllarca remisyon da kalabilir ancak hastalýðýn doðasý gereði Crohn hastalýðý sýk tekrarlayabilir.

Ýlaç tedavisi

Antiinflamatuvar ilaçlar:

Mesalamin içeren ilaçlar- 

sülfasalazin 

bu grup ilaçlarýn ilkidir. 5-ASA artý antibiyotikten oluþur. Yan etkileri biraz daha fazla olduðundan günümüzde daha az kullanýlmaktadýr. Crohn hastalýðýyla beraber artrit de olan vakalarda ancak yinede ilk tercih olabilmektedir. Crohn hastalýðýnda esas iki etkili olan komponentin 5-ASA olduðunun anlaþýlmasý üzerine, sadece 5-ASA içeren yeni ilaçlar üretilmiþtir. Asacol, pentasa ve salofalk bu ilaçlardandýr. Bu ilaçlarýn muhtemel yan etkileri, bulantý, kusma, substernal yanma, ishal ve baþ aðrýsýdýr.

Steroidler:

Steroidler oldukça etkilidir. Baþlangýçta hastalýk þiddetli olduðunda 1 mg/kg dozda prednisone verilmesi mutaddýr. Yakýnmalar kontrole altýna alýndýðýnda ilacýn dozu yavaþça azaltýlýr. Bu ilaçlar yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanýlamazlar. Enfeksiyona meyil, kilo artýþý, ay dede yüzü, hipertansiyon, deride çatlaklar, bufalo hörgücü, tuz tulumu artýþýna baðlý vücutta ödem, glukoz intoleransý, kemik erimesi (osteoporoz) ve katarakt gibi yan etkiler görülebilir.

Ýmmun sistem baskýlayýcýlar:

Azothiopurin, 

ve

6-MP 

en çok kullanan ilaçlardýr. Crohn hastalýðýnýn temelinde vücudun kendi savunma sisteminin, kendi baðýrsak yüzeyine aþýrý bir reaksiyon olduðundan, bu ilaçlar immun sistemi baskýlayarak bu inflamasyonu geriletir. Bu ilaçlarda steroidler gibi enfeksiyonlara karþý meyil oluþtururlar. Bu yüzden yakýn takip edilmelidirler. Diðer yan etkileri bulantý, kusma ve ishaldir. Bu grup ilaçlarýn Crohn hastalýðýndaki etkisi yaklaþýk 3 ay içerisinde görüleceðinden, ilk üç ay içerisinde steroidlerle kombine edilmesi mutad bir uygulamadýr.

Infliximab (Remicade):

Ýmmun medyatörlerden TNF-alfa ya karþý oluþturulan bir antikordur. Yukardaki tedavilere cevap vermeyen Crohn hastalarýnda ve açýk akýntýlý fistülleri olan hastalarda FDA tarafýndan onaylanmýþtýr. Kalp yetmezliði olan ve tüberküloz öyküsü olan kiþilerde verilmesi kontraendikedir.

Antibiyotikler:

Antibiyotikler ince barsak daralmalarýnda, fistülleri olanlarda ve cerrahi öncesinde bakteriyel aþýrý çoðalmasýna karþý verilir. Bu amaçla kullanan antibiyotikler arasýnda, ampicillin, sulfonamide, cephalosporin, tetracycline, siprofloksasisn veya metronidazole sayýlabilir. Fistül tedavisinde siprofloksasisn ve metronidazole üç ay kadar kullanýlabilir.

Anti ishal ilaçlarý ve sývý replasmaný:

Ýnflamasyon baskýlandýðýnda krampla beraber gelen karýn aðrýlar geçmektedir. Buna raðmen inflamasyon yatýþtýðý halde ishal ve aðrýlarý devam ediyor ise diphenoxylate, loperamide, ve codeine kullanýlabilir. Sýva kaybýndan dolayý dehidratasyon geliþen hastalarda sývý replasmaný yapýlmalýdýr.

Besin desteði:

Özellikle geliþme geriliði olan çocuklarda besleme desteði önemlidir. Özel yüksek kalorili sývý diyetler bu amaçla kullanýlýr. Þiddetli vakalarda bazen hastalar geçici bir süre damardan beslenmek zorunda kalabilir. Yiyeceklerin kendisi Crohn hastalýðýna yol açmaz. Bununla beraber hastalýðýnda alevlenme yaþayan kiþiler, ishal ve aðrýlý kramplar geçirmemek için lifli tahýllar, açýlý baharatlar, alkol ve süt ürünlerinden uzak durmalýdýrlar.

Crohn hastalýðýnda diyet tedavisi

Hastalýðý iyileþtirdiði kabul edilen herhangi bir diyet yoktur. Bununla birlikte hastalýðýn bazý dönemlerinde kiþi oldukça iþtahsýz kalabilir. Ýnce barsak iç yüzeyine tutulmasý nedeniyle emilim sorunu yaþayabilir. Bu dönemlerde besin takviyesi gerekebilir. Besin takviyesi damar yoluyla olabileceði gibi aðýz yoluyla sývý ancak

Cerrahi tedaviler

Þu an hastalarýnýn üçte ikisi hayatlarýnýn belli bir döneminde cerrahi geçirmektedirler. Ýlaçlar yakýnmalarý kontrol etmediði taktirde cerrahi gereklidir. Ýlaçlarla kontrolsüz hastalýk yanýnda, týkanýklýk, perforasyon, apseler ve intestinal kanamalar cerrahi sebebi olabilir. 

x

Giriþ
Crohn hastalýðý nedir?

Crohn hastalýðý gastrointestinal sistemin bir hastalýðýdýr. Aðýzdan anüse kadar tüm bölgeleri tutabilir. Bununla birlikte ince baðýrsaðýn son kýsýmlarý (ileum) ve kalýn baðýrsaðýn baþlangýç kýsýmlarýný daha çok tutar. Hastalýk baðýrsaklarýn tüm katmanlarýn tutabilir ve derinlere inebilir. Hastalýðýn sebep olduðu baðýrsak duvar kalýnlaþmasý barsak pasajýný zorladýðýndan dolayý sýklýkla aðrý ve beraberinde ishal ataklarý yapar.
Crohn hastalýðý inflamatuvar barsak hastalýðý grubundandýr. Bu grupta barsak duvarýnda ödem ve mukozal hasar oluþmaktadýr. Yakýnma olarak irritabl barsak sendromu ve ülseratif kolite de benzemektedir. Bu gibi durumlardan ayýrýcý taný ile ayrýlmalýdýr. Ülseratif kolitte barsak iç yüzeyi tutulurken, Crohn hastalýðý barsak duvarýnýn iç yüzeyinden dýþ duvarýna kadar her katmanýný tutabilir. Ayrýca Crohn hastalýðýnda hastalýklý bölgeler arasýnda normal bölgeler bulunabilmektedir. Ülseratif kolit rektumdan baþlayarak (baðýrsaðýn anüse en yakýn dýþ kýsmý) atlama yapmadan baðýrsaðýn baþ tarafýna doðru ilerler.

Epidemioloji, sýklýk
 Crohn hastalýðý erkek ve bayanlarda eþit oranda görünür, aile içi yýlým gösterebilir. Vakalarýn %20 sinin bir yakýnýnda Crohn hastalýðýna rastlanýr. Tüm yaþ gruplarýnda görünmesine raðmen en sýk 20 ila 30 yaþlar arasýnda görür. Yahudi ýrkýnda daha fazla görülürken Afrikalýlarda daha az görülür.

Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Kesin sebebi bilinmemektedir. Bazý teoriler ortaya atýlmýþtýr. En kabul edileni þu dur. Ýmmun sistem (vücudun savunma sistemi), yanlýþlýkla gýdalar, bakteriler ve diðer bazý maddelerdeki proteinler ile barsak yüzeyindeki proteinleri benzer zannederek, hastanýn baðýrsaðýna saldýrýr. Bu saldýrý esnasýnda beyaz küreler baðýrsak dokusuna birikir burada kronik bir inflamasyona sebep olurlar, bu durum ise barsak duvarýnda ödem ve ülserlere yol açar. Bu sürecin geliþmesinde kiþinin genetik yapýsý, immun sistemi ve çevresel faktörler önemli rol oynar. Sadece immun hücreleri deðil, TNF gibi immun medyatörler de süreçte yer alýr.

Crohn hastalýðýnda stresin önemi nedir?

Bazý hastalar stresli anlarýnda hastalýklarýnýn alevlendiðini söylese de bu genel bir kural orak tüm hastalarý uygulanamaz. Hastalýðýn kronikliði nedeniyle kiþilerde stres yapacaðýný da kabul etmek gerekir. Sonuç olarak stres nedeniyle sýkýntý yaþayan hastalarda rahatlatýcý teknikler ve gerektiðinde ilaç kullanýlabilir.

Semptom ve Yakýnmalar
Crohn hastalýðýnda en sýk bulgu sað alt kadranda olan aðrý ve ishaldir. Rektal kanama, kilo kaybý, artrit, cilt problemleri ve ateþ görülebilir. Kanama anemiye sebep olabilir. Crohn hastalýðý çocuklarda ise geliþme geriliðine yol açar.

Crohn hastalýðý ve gebelik

Crohn hastasý bayanlarda araþtýrmalar göstermiþtir ki, gebelik süreci ve doðum hastalýktan etkilenmez. Bununla birlikte yinede hastalarýn gebelik planlýyorlar ise doktorlar ile önceden görüþmesi önerilir.


Komplikasyonlar

Obstrüksiyon:

en sýk komplikasyondur.

Fistüller:

 

Ýnflamasyonlu barsak dokusu etraf dokulara önce yapýþýr sonra aralarýnda ince tüneller oluþabilir bunlara fistül denir. Fistüller cilde, mesaneye ve vajinaya olabilir. Fistüller nedeniyle barsak içine barsak muhtevasý bu organlara sýzar. Sýk idrar yolu enfeksiyonu, cilde ve vajinaya akýntýlar görülebilir. Cilde olan fistüller en çok perianal bölgede olmaktadýr. Anusta ayrýca yýrtýklarda (anal fissür) görülebilir

Beslenme yetersizliði:

 Protein, kalori ve vitamin eksiklikleri görülür. Bu eksikliði sebebi yetersiz besin alama, ince baðýrsaklardan protein kaybý, ve emlim yüzeyindeki kayýplar olabilir.

Artrit:

Cilt problemleri:

 eritema nodosum

Göz inflamasyonu:

 Ýrit ve üveit

Aðýzda aftöz ülserler

Böbrek taþý:

Laboratuvar testleri, özel testler

Tam kan sayýmý:

Dýþkýda gizli kan ve parazit testleri, 

amip antijen testi

Baryumlu ince barsak grafileri

kalýn barsak grafileri

Fileksýbýl sigmoidoskopi 

kolonoskopi:

Ayirici Tanýlar

CD da granulom epitelioid histiosit kolleksiyonundan oluþur. Sýnýrlarý fludur. nekroz ve multinukleer dev hücreler genellikle görülmez. granulom lamina propriada olmalý, kriptlerle baðlantýlý olmamalýdýr.

kazeifiye olmayan ranulomlar, küçük epitelioid histiosit kolleksiyonlarý, deve hücreler, isole dev hücreler bazý infeksiyoz kolitlerde de görülebilir.

granulom

• mikobakterium sp - tüberküloz gibi (kazeifikasyon görünürse tbc dir)
• klamidya sp
• yersinia psedotuberculosis
• treponema sp

 mikrogranulom

• salmonella sp
• camplyobakter sp
• yersinia enterocollitica

dev hücreler

• klamidya sp

de bu patolojiler görülebilir.


Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Tedavinin parçalarý ilaçlar besinler cerrahi yive bunlarýn kombinasyonlarýdýr. Tedavide amaç inflamasyonu durdurmak, beslenme bozukluklarýný gidermek,  karýn aðrýsý, ishal ve rektal kanama gibi yakýnmalara durdurmaktýr. Günümüzde tedavi ancak hastalýk ataklarýný azaltmaktadýr tam bir tedavi henüz yoktur. Tedavi seçeneklerini belirleme de hastalýðýn tutulum yeri ve ciddiyeti, var olan komplikasyonlar ve hastanýn daha önce aldýðý tedavilere verdiði cevaplar etkilidir. Tedavi ile remisyona giren hastalar yýllarca remisyon da kalabilir ancak hastalýðýn doðasý gereði Crohn hastalýðý sýk tekrarlayabilir.

Ýlaç tedavisi

Antiinflamatuvar ilaçlar:

Mesalamin içeren ilaçlar- 

sülfasalazin 

bu grup ilaçlarýn ilkidir. 5-ASA artý antibiyotikten oluþur. Yan etkileri biraz daha fazla olduðundan günümüzde daha az kullanýlmaktadýr. Crohn hastalýðýyla beraber artrit de olan vakalarda ancak yinede ilk tercih olabilmektedir. Crohn hastalýðýnda esas iki etkili olan komponentin 5-ASA olduðunun anlaþýlmasý üzerine, sadece 5-ASA içeren yeni ilaçlar üretilmiþtir. Asacol, pentasa ve salofalk bu ilaçlardandýr. Bu ilaçlarýn muhtemel yan etkileri, bulantý, kusma, substernal yanma, ishal ve baþ aðrýsýdýr.

Steroidler:

Steroidler oldukça etkilidir. Baþlangýçta hastalýk þiddetli olduðunda 1 mg/kg dozda prednisone verilmesi mutaddýr. Yakýnmalar kontrole altýna alýndýðýnda ilacýn dozu yavaþça azaltýlýr. Bu ilaçlar yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanýlamazlar. Enfeksiyona meyil, kilo artýþý, ay dede yüzü, hipertansiyon, deride çatlaklar, bufalo hörgücü, tuz tulumu artýþýna baðlý vücutta ödem, glukoz intoleransý, kemik erimesi (osteoporoz) ve katarakt gibi yan etkiler görülebilir.

Ýmmun sistem baskýlayýcýlar:

Azothiopurin, 

ve

6-MP 

en çok kullanan ilaçlardýr. Crohn hastalýðýnýn temelinde vücudun kendi savunma sisteminin, kendi baðýrsak yüzeyine aþýrý bir reaksiyon olduðundan, bu ilaçlar immun sistemi baskýlayarak bu inflamasyonu geriletir. Bu ilaçlarda steroidler gibi enfeksiyonlara karþý meyil oluþtururlar. Bu yüzden yakýn takip edilmelidirler. Diðer yan etkileri bulantý, kusma ve ishaldir. Bu grup ilaçlarýn Crohn hastalýðýndaki etkisi yaklaþýk 3 ay içerisinde görüleceðinden, ilk üç ay içerisinde steroidlerle kombine edilmesi mutad bir uygulamadýr.

Infliximab (Remicade):

Ýmmun medyatörlerden TNF-alfa ya karþý oluþturulan bir antikordur. Yukardaki tedavilere cevap vermeyen Crohn hastalarýnda ve açýk akýntýlý fistülleri olan hastalarda FDA tarafýndan onaylanmýþtýr. Kalp yetmezliði olan ve tüberküloz öyküsü olan kiþilerde verilmesi kontraendikedir.

Antibiyotikler:

Antibiyotikler ince barsak daralmalarýnda, fistülleri olanlarda ve cerrahi öncesinde bakteriyel aþýrý çoðalmasýna karþý verilir. Bu amaçla kullanan antibiyotikler arasýnda, ampicillin, sulfonamide, cephalosporin, tetracycline, siprofloksasisn veya metronidazole sayýlabilir. Fistül tedavisinde siprofloksasisn ve metronidazole üç ay kadar kullanýlabilir.

Anti ishal ilaçlarý ve sývý replasmaný:

Ýnflamasyon baskýlandýðýnda krampla beraber gelen karýn aðrýlar geçmektedir. Buna raðmen inflamasyon yatýþtýðý halde ishal ve aðrýlarý devam ediyor ise diphenoxylate, loperamide, ve codeine kullanýlabilir. Sýva kaybýndan dolayý dehidratasyon geliþen hastalarda sývý replasmaný yapýlmalýdýr.

Besin desteði:

Özellikle geliþme geriliði olan çocuklarda besleme desteði önemlidir. Özel yüksek kalorili sývý diyetler bu amaçla kullanýlýr. Þiddetli vakalarda bazen hastalar geçici bir süre damardan beslenmek zorunda kalabilir. Yiyeceklerin kendisi Crohn hastalýðýna yol açmaz. Bununla beraber hastalýðýnda alevlenme yaþayan kiþiler, ishal ve aðrýlý kramplar geçirmemek için lifli tahýllar, açýlý baharatlar, alkol ve süt ürünlerinden uzak durmalýdýrlar.

Crohn hastalýðýnda diyet tedavisi

Hastalýðý iyileþtirdiði kabul edilen herhangi bir diyet yoktur. Bununla birlikte hastalýðýn bazý dönemlerinde kiþi oldukça iþtahsýz kalabilir. Ýnce barsak iç yüzeyine tutulmasý nedeniyle emilim sorunu yaþayabilir. Bu dönemlerde besin takviyesi gerekebilir. Besin takviyesi damar yoluyla olabileceði gibi aðýz yoluyla sývý ancak

Cerrahi tedavi
Þu an hastalarýnýn üçte ikisi hayatlarýnýn belli bir döneminde cerrahi geçirmektedirler. Ýlaçlar yakýnmalarý kontrol etmediði taktirde cerrahi gereklidir. Ýlaçlarla kontrolsüz hastalýk yanýnda, týkanýklýk, perforasyon, apseler ve intestinal kanamalar cerrahi sebebi olabilir.