Viral Hepatitler

VİRAL HEPATİTLER:

Hepatitin Tanımı Nedir?

Hepatit kelime olarak "karaciğer iltihabı" anlamına gelir ve virüslere bağlı olarak gelişir. Genellikle karaciğerde büyümeye, hassasiyete ve bazen kalıcı hasar oluşmasına neden olur. Hepatit, virüsler dışında çeşitli kimyasal maddeler, ilaçlar ve alkol alımı nedeniyle de oluşabilir.

Viral hepatit, karaciğere yerleşen çeşitli virüslerin neden olduğu en sık görülen bulaşıcı hastalıktır.

Özellikle Hepatit B virüsü enfeksiyonu gerek Türkiye’de, gerekse dünyada yaygın ve ciddi sağlık sorunlarının başında gelmektedir. Sadece Hepatit B değil başta A ve C olmak üzere tüm hepatit çeşitleri sağlığımız açısından tehlike oluşturmaktadır.

Viral Hepatit’in Farklı Tipleri Nelerdir?

Her biri farklı bir virüs tarafından oluşturulan en az sekiz tip viral hepatit bulunmaktadır.

Hepatit A:

Bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde en çok çocuklarda, gelişmiş ülkelerde ise erişkinlerde görülmektedir. çocuklarda görülmesi ile daha kolay atlatılan bir klinik tablo oluştururken erişkinlerde daha ciddi ve akut seyreder. Kronikleşmez.

Hepatit B:

Hepatitin en sık görülen türüdür. Dünyada 350 milyon, Türkiye’de ise 4-5 milyon Hepatit B virüsü taşıyıcısı vardır. türkiyede toplum sıklığı %5-10 oranında değişir.

Hepatit C:

Hastaların yüzde %20 sinde 20 yılda siroz hastalığına yol açar. Türkiye’de sıklık %1 civarındadır.Tedavide başarı oranı yüksektir.

Hepatit D:

Esas itibariyle hepatit B virüs taşıyıcısı olan ve damar içi uyuşturucu kullananlarda görülür. Akdeniz havzası ülkelerinde daha sıktır. hepatit B ile aynı anda enfekte ettiğinde tek başına hepatit b infeksiyonuna benzer bir klinik gösterir. Sonradan var olan hepatit b üzerine binerse, daha ağır seyreder.

Hepatit E:

Bu hastalığın belirtileri hepatit A’ya benzer. Sıklıkla Hint Okyanusu bölgesinde, Afrika’da ve gelişmiş ülkelerde görülmektedir.

Yeni tanımlanan üç tane virüs hakkında çok az şey bilinmektedir. Son zamanlarda viral hepatit etkeni olduğu sanılan beş yeni virüs daha tanımlanmıştır.

Karaciğeri iltihaplandırarak hepatit oluşturan diğer hastalıkların virüsleri ise şunlardır. Soğuk algınlığı virüsü, su çiçeği virüsü, enfeksiyöz mononükleaziz virüsü ve sitomegalovirüs.

Viral Hepatit’in Bulaşma Yolları:

Hepatit A ve E: Hepatit A en sık görülen hepatit çeşididir. Ağız yoluyla bulaşır. Virüsle bulaşık yiyecek ya da su alındığında ve tuvalet sonrası el yıkamama gibi basit temizlik kurallarına uyulmadığında görülür. Ayrıca midye ve istiridye gibi deniz ürünlerinden de bu virüsü kapmak mümkündür. Oral fekal yolla bulaşır bir şekilde virus ağız yoluyla vücuda girer. Hijyen önemlidir. Kalabalık yerler, toplu bakım yerleri ve mekanlarında daha kolay bulaşır.

Hepatit B: Bu virüs kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaşabildiği gibi, küçük kesiklerden, kulak delinmesi, dövme yaptırılması, diş tedavisi, manikür, pedikür veya cinsel ilişki sırasında da bulaşabilir. Doğum esnasında annede virüs varsa, çocuğa geçebilir. Kan ve vücud sekresyonları yolu ile bir diğer kişiye bulaşır. Anneden çocuğa doğumda geçiş özellikle olayın kronikleşmesine en çok sebebp olan yoldur. Türkiye de aile geçiş önemli bir yoldur. Çocuklar ilkokul çağında birbirlerine en sık bulaştırırlar. Dolayısıyla kronik hepatit B si olan bir kişinin kardeşleri ve ailesi mutlaka kontrol edilmelidir.

Hepatit C: Bu hepatit virüsü, kirli enjektör kullanımı, kirli kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaşır. Cinsel temas yoluyla ve anneden bebeğine geçtiği de bilinmektedir. Hemodializ, damar içi ilaç kullanımı önemlidir. Aile içi bulaş kanıtlanmamıştır. Eşler arası cinsel bulaş %5 ler civarında olduğu kabul edilebilir. Ancak hastaların üçte birinin hastalığı nereden ve nasıl aldığı saptanamamaktadır.

Hepatit D : Esas olarak virüs bulunduran kirli enjektör kullanımı veya kirli kan ve kan ürünlerinin nakli ile bulaşır. Bu virüs sadece hepatit B virüsü bulaşmış insanlarda hastalık yapmaktadır. Muhtemelen hepatit B ve D taşıyıcılarından geçmektedir.

Viral Hepatit’in Belirtileri Nelerdir?

En sık rastlanan belirtiler halsizlik, orta derecede ateş, kas ve eklem ağrıları, bulantı, kusma, dikkat azalması, müphem karın ağrısı ve bazen “ishal”dir. Birçok hastada belirtiler hafiftir veya yoktur; bu nedenle teşhis edilemeyebilir. Hastaların küçük bir kısmında deride ve göz aklarında beliren sarılık, sarılığı takiben koyu renkte idrar ve açık renkte dışkı gözlenir. Kaşıntı olabilir. Sarılık ortaya çıktığında diğer belirtiler kaybolur. Bazı hastalar, hastalık sırasında 2,5-5 kg zayıflayabilirler.

Akut hepatit geçiren hastaların 1/3 ünde ancak sarılık görülür. Diğerleri hastalıklı bir hal ile ama sarılıksız atlatır.

Risk altındaki kişiler kimlerdir?

Risk gruplarını sağlık personeli, uyuşturucu bağımlıları, homoseksüeller, çok sık cinsel partner değiştirenler, diyaliz hastaları, transplantasyon yaptıranlar ve ailesinde Hepatit B taşıyıcısı olanlar oluşturmaktadır. Hepatit C çok sessiz ve sinsi bir enfeksiyon olarak tanınır. Hepatit B gibi bulaşmasına karşın, seksüel yolla bulaşma riski B’ye göre daha düşüktür. Aynı zamanda taşıyıcı anneden bebeğe %100 gibi bir oranda geçme riski vardır. Bu yüzden bebek doğar doğmaz aşılanmalı ve immunglobulin ile korunmalıdır. Aynı zamanda tüm gebeler taşıyıcılık yönünden mutlaka gebelik takipleri sırasında taranmalıdır.

Hepatit C Hepatit B’ye göre daha yavaş seyreder ve ancak Hepatit B’ye göre kronikleşme riski daha fazladır (vakaların yüzde 80’i kronikleşir). Genellikle 20 yıl içersinde siroz gelişir ve zamanla kansere dönüşebilir. Ancak her iki virüs de bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde çok daha hızlı ilerler. Özellikle kanser, AIDS ve diyaliz hastalarında hastalık çok daha hızlı bir gelişim gösterir. Hepatit C için sadece tarama testleri yapılabilir ve şimdilik aşısı bulunmamaktadır. Ancak bilindiği gibi Hepatit B için aşı söz konusudur ve risk grubundakilerin hiç şüphesiz aşı olmaları gerekmektedir.

Risk altında olmayanlarda aşılanma

Hepatit B önlenebilir bir hastalıktır. Bugün hastanelerde doğan tüm bebeklere hepatit aşısı yapılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü 120 ülkede yeni doğanlara aşı yapılmasını şart koşmuştur. Ayrıca bebekler dışında aşı yaptırmak isteyenlerin aşı yaptırmasında da hiçbir sakınca bulunmamaktadır. Dünyada 350 milyon kişinin Hepatit B taşıyıcısı olduğu düşünüldüğünde geç kalmadan aşı yaptırmanın önemi ortaya çıkar.

Tekrar Hepatit olur muyum?

Evet, çünkü en az beş veya daha fazla hepatit virüsü vardır. Bunlardan herhangi birini, herhangi bir zamanda alırsanız hepatit olursunuz. Hastalığı geçirdikten ve virüse karşı bağışıklık oluştuktan sonra aynı virüsü daha sonra alsanız bile hastalık oluşmaz. Bununla beraber, bazen B, C ve D hepatit virüsler yeniden hastalık oluşturabilirler.

Yatakta yatmalı mıyım?

Zorunlu değildir. Kural şöyledir: Kendinizi iyi hissediyorsanız, kalkıp dolaşabilirsiniz, yorgun hissediyorsanız yatmanız doğru olacaktır. Akut dönemde ağır egzersiz ve spordan uzak durun.

Ben ve Ailem için tehlike nedir?

Aynı evi paylaşan bireylerden birinde A, B, C veya E hepatit görülmesi diğer bireylere bulaşma riski doğurur. Gerekli kurallara uyulması yanı sıra, evdeki bireylere A hepatit için gamma globülin, B hepatit için hiper immün gamma globülin, hepatit A ve B aşıları uygulanması koruyucudur.

Özel bir Diyet uygulamam veya Vitamin almam gerekli mi?

Kolay sindirilen ve kaloriden zengin (çorba, komposto ve meyve suları) yiyeceklerin yenmesi yeterlidir. Birçok hastada halsizlik ve bulantı olması nedeniyle hafif bir kahvaltı gün boyunca yeterli olmaktadır. Öğünler arasında yukarıda belirtilen yiyeceklerin alınması uygun olur. Vitamin almanın etkisi henüz bilinmemektedir. Yağlı yiyeceklerden ise kaçınılmalıdır.

Alkol alabilir miyiz?

Alacağınız alkol hasta karaciğerinizi daha da yoracaktır. Alkolun immun sistem üzerindede olumsuz etkileri vardır. Şiddetle alınmaması tavsiye olunur.

Cinsel Hayatım devam edebilir mi?

Cinsel hayatın sürmesi hastalığın gidişini etkilemez. Ancak özellikle hepatit B’yi eşinize geçirme riski vardır. Hepatit B için aşılı eşlerde veya doğal olarak antikor geliştirmiş olduğu bilinen eşlerde korunmaya gerek yoktur.

C hepatit için bu risk düşüktür (%5 ler civarındadır). Prezervatif kullanırsanız bu tehlike ortadan kalkacaktır.

Yemek yapabilir miyim?

Hepatit A ve E geçiriyorsanız bulaştırma riski olması yüzünden hem yemek yapmanız, hem de ailenizin yaptığınız yemekleri yemesi sakıncalıdır. Hepatit B, C ve D için böyle sakınca yoktur.

Bu hastalık ne kadar sürer?

Belirtilerin aniden ortaya çıkışını takiben birkaç hafta, bir veya iki ay içerisinde hastalık belirtileri geriler. Erişkin hastaların %90-95 kadarı hastalığı tamamen yerner ve antikor geliştirir. Öte yandan %5-10 hastada kronik hepatit veya taşıyıcılık gelişir.

Hepatit C başlangıç döneminde bazen tanınmaz. Hastalık, mikrobun alınışından aylar ile yıllar sonra ortaya çıkabilir. Hepatit C hastalarının yarısından fazlasında belirtiler ve serum bulguları devam eder ve kronik hepatit gelişir. Hepatit C hastalarını akut dönemde yakalamak zordur. İleriki yıllarda çoğunlukla başka sebeplerle yapılan kan tetkikleri sırasında karaciğer enzim yüksekliklerinin tesbitinden sonra yakalnırlar.

Hepatit B hastalarını yakalayan D hepatit virüsü, aynı anda hepatit B virusu ile gelirosa, hepatit B’den daha ağır bir hastalık tablosu oluşturur, ancak hastalık birkaç ay sonra iyileşir. Öte yandan kişide kronik bir hepatit b zemini var ve bunun üzerine D hepatit binerse, daha kronik, hızlı seyirli, tedaviye zor cevap veren ve kötü gidiş gösterir.

Doktorumu görmeye ne kadar zamanda bir gitmeliyim?

Kan testleri hastalığın tamamen geçtiğini gösterinceye kadar doktorunuza gitmelisiniz. Kan testlerindeki bozukluk 6 aydan fazla sürerse hastalığın kronikleşmesi söz konusu olduğundan dikkatli olunmalıdır.

Hepatitin Komplikasyonları nedir?

A, B, D, E hepatit hastaların çoğu tamamen iyileşirler. Birkaç ay ara ile hafif alevlenme atakları görülebilir. Her atak ile öncekinden daha hafif geçer. Ancak bu tekrarlanmalar, tam iyileşme olmayacağını göstermez. Hepatit A nedeniyle ölüm oranı, D ve B hepatite göre daha azdır. E hepatite bağlı ölüm oranı ise bilinmemektedir. Hepatit B hastalarını %5-10’unda ve hepatit C vakalarının %80’den fazlasında kronik karaciğer hastalığı gelişir. Kronik hastalık hafif seyredebileceği gibi ilerleyerek siroza da neden olabilir. Kronik persistan ve kronik aktif hepatit olarak tanımlanan ve hastalık aktivitesini gösteren iki tip kronik karaciğer hastalığı vardır; ancak hasta karaciğerde aynı anda farklı bölgelerde bu farklı tipler bulunabilir. Kronik hepatit sonunda siroz ile sonuçlanır. Genellikle hastalığın seyrini takip etmek için biyopsi yapılır. Akut hepatit sonrasında kronik karaciğer hastalığı gelişiminin nedenleri henüz bilinmemektedir.

Hepatit kanser nedeni olabilir mi?

Kronik hepatit B taşıyıcılarında ve kronik hepatit C hastalarında siroz geliştikten bir süre sonra normal populasyona göre karaciğer kanseri daha yüksek oranda görülmektedir.

Sonuç:

Viral hepatitlerin bazı türleri ülkemizde çok sık görülmektedir. Bazı türleri oldukça bulaşıcı olan bu hastalık, çoğunlukla farkına varmadan geçirilmektedir. Hastaların bazıları ölmekte; bazıları da kronik hastalığa maruz kalmaktadır. Virüsün bulaştığı insanların birçoğu da hastalanmayıp taşıyıcı olmakta ve kendilerinde bulunan virüs farkında olmadan başka insanlara bulaştırarak onların da hepatit veya hepatit taşıyıcısı olmalarına neden olmaktadır. Hepatit B virüsünü taşıyan gebe annelerin, doğumu takiben çocuklarının aşı ve pasif bağışıklık ilk korunmaları gerekmektedir. Hepatit B aşısının virüs bulaşmadan önce yapılmasının iltihabını ortaya çıkmasını önlemede yeterli ve güvenli olduğunu gösterilmiştir. Bu aşıyı bütün çocuklara, işlerinde kan ile temas ihtimali olan insanlara ve birden fazla cinsel partneri olanlara öneriyoruz. İnterferon tedavisi bazı hepatit B ve çoğu C hastalarında etkilidir.

Hepatit B ve C’ye karşı korunma yolları nelerdir?

Hepatit B ve C’nin tedavisi oldukça güç olduğu için aslında en iyisi ve doğrusu bu hastalığa karşı korunmaktır ve korunmanın yollarını şu şekilde sıralanır:

Hepatit hakkında bilgi sahibi olmak.

Aşı yaptırmak.

Hijyen kurallarına dikkat etmek.

Cinsel yolla bulaşmasını engellemek için prezervatif kullanmak.

Kuaförlerde ve berberlerde kullanılan aletlerin steril olmasına dikkat etmek.

Diş tedavilerinde gerekli önlemleri almak.

Kan almada ve vermede kanın virüssüz olduğuna emin olmak.

Hepatit riskinin olduğu yerlere seyahatte aşı için yeterli koruma zamanı yoksa immoglobin yaptırmak.

Prof. Dr. Yusuf AKCAN Gastroenteroloji Uzm. Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi Tel. : 0 530 286 29 80 Tel. : 0 532 652 52 06   Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul ( Gulsuyu Metro duragi karsisi)