Giriş Şeker hastalığı (Diyabetes Mellitus), midenin
onikiparmak barsağına komşu bir organ olan pankreasın yetersiz insülin
salgılaması veya hiç insülin salgılamamasına bağlı kan şekerinin
önlenemeyen yükselişi ve yüksek kan şekerine bağlı diğer organların
zarar görmesiyle seyreden bir tablodur.
iki tip şeker hastalığı vardır: birincisi
pankreasın hiç insülin yapmamasına bağlı gelişen Tip 1 Diyebetes
Mellitus, diğeri de pankreasın yeterli insülin salgılamasına bağlı
gelişen Tip 2 Diyebetes Mellitustur.
Epidemioloji, sıklık Toplumda % 3 civarında şeker hastası olduğu bildirilmektedir. Tip I şeker hastalığı Daha erken yaşlarda görülür. altyapısında suçlanan genler daha belirlenmiştir. Tip II Şeker hastalığında ise aile içindeki yığılmalar daha belirgindir. Obezite ve insülin direnci patogenezde önemlidir.
Ailesinde şeker hastalığı olması (anne-baba
veya kardeşinde şeker hastalığı olması), şişmanlık, Gün içinde bedensel
bir aktivite alışkanlığının olmaması, Daha önceden açlık veya tokluk kan
şekerlerinin bozulmaya başlamış olması, Daha önceden gebeliği sırasında
şeker hastalığı çıkmış olması veya 4 kg’dan ağır çocuk doğurma,
Hipertansiyon, Kanda koruyucu kolesterolünün az, yağ oranının fazla
olması, Daha önceden Polikistik over sendromu veya akanthozis nigrikans
denilen hastalıklarının olması, Damar hastalıklarının olması kişilerin
şeker hastalığına yatkın olmalarına sebep olur.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri Kişilerin ailesinde şeker hastalığı olması (anne-baba veya kardeşinde
şeker hastalığı olması) onlarında ileride şeker hastalığına yakalanma
ihtimalini artırır.
Semptom ve Yakınmalar Kan şekerinin yükselmesiyle beraber kişide
ağız kuruması,
çok su içme,
çok idrara çıkma ve
çok yemek yeme görülür.
zayıflama
Zamanla
ellerde ayaklarda keçeleşme, uyuşma,
karıncalanma ve yanma
başlar.
Komplikasyonlar Akut komplikasyonlar
Hiperglisemik non ketotik hiperozmolar koma: kısmi insülin yetersizliğinde görülür altta yatan diğer sebeplerle birlikte şeker ayarlanamaz glukoz oldukça yüksek değerlere çıkar
Diabetik keto asidoz: tam insülin yetmezliği mevcuttur. altta yatan diğer sebeplerin etkisiyle şekeri düşürülemediği gibi, yağ asitlerinin yıkımıyla keton cisimcikleri kanda çoğalır. asidik yapıda olan bu maddeler hastada asidoza neden olur.
Hipoglisemi: genellikle tedavi altındaki hastalarda görülür. insülin veya diyet oral hipoglisemik ajanları alan hastalar yemek öğünleri atladığı takdirde kan şekerleri düşebilir.
Kronik komplikasyonlar Şeker hastalığı olanların kan şekerlerini iyi ayarlayamamasına bağlı
diğer organlar da etkilenmeye başlar. Küçük damarların bozulmasına bağlı
en başta göz ve böbrek etkilenip bozulmaya başlar. Ellerde ayaklarda
keçeleşme, uyuşma, karıncalanma ve yanma başlar ve yaralar oluşabilir.
Büyük damarlarda etkilenip bozulursa kalp hastalıkları, beyin
hastalıkları ortaya çıkabilir. Retinopati Gözlerdeki küçük damarlada şeker art ürünleri birikmesine bağlı sağlamlığı azalır ve
ufak kanamalar oluşabilir. Göz dibinde özellikle yeni damarlanmalar
olur. Bu damarlar zayıf olduğundan kolay kanar ve görme kaybı ile
sonlanabilir. Günümüzde lazer tedavisi ile bu damarlar erken dönemde
yakılabilmekte ve kanama engellenmektedir. Nefropati Böbreklerdeki küçük damarlada şeker art ürünleri birikmesine bağlı böbrek proteinleri
tutamayıp atmaya başlar. Zamanla
böbreğin kanı temizleme görevi de aksayabilir.
Nöropati El ve ayaktaki küçük damarlarda şeker art ürünleri birikmesine bağlı
keçeleşme, uyuşma, karıncalanma ve yanma başlar. Hissizlik olur ve buna
bağlı oluşan küçük yaralar büyüyebilir. sadece periferik sinirler değil otonomik sinir sistemide tutulabilmektedir. Buna bağlı ise kabızlık, ishal, impotans (erkeklerde) görülebilir.
Büyük damar hastalıkları Yine kalp damarlarında veya
beyin damarlarında şeker birikimine bağlı olarak bozulmalar başlayabilir
ve kalp krizi veya inme görülebilir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Açlık kan şekeri : iki kez açlık kan şekeri 126 ın üzerinde bulunduğu taktirde şeker hastalığı tanısı konur
Tokluk kan şekeri : yemeğin başlangıcından tam iki saat sonra bakılan kan şekerine denir. 200 mg /dcl üzerinde olursa şeker hastalığı tanısı konur.
HbA1C: üst sınırı 6 dır. diyabet hastalarının üç aylık ortalama kan şekeri düzenini gösterir. anlık diyet yaparak yapılan ölçümlerden etkilenmez.
Fruktozamin
OGTT Oral glukoz tolerans testi; yükleme testi olarak da bilinir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dışı tedavi önerileri İlaç dışı önlemler Gün içinde bedensel bir aktivite alışkanlığının olmaması, Hipertansiyon,
Kanda koruyucu kolesterolünün az, yağ oranının fazla olması ve
şişmanlık gibi faktörler düzeltilebilir. Yani kişiler gün içinde belli
bir süre egzersiz yaparak, kilosunu normale getirerek, kolesterol
düzeyini azaltıp iyi kolesterolü artırarak ve tansiyonunu normale
getirerek şeker hastalığına yatkınlığını giderebilirler. Diyet Şeker hastalarında diyet çok önemlidir. Kırmızı eti azaltıp beyaz eti
artırarak, katı yağları azaltarak kolesterol seviyesini düşürebiliriz.
Egzersiz yapılması ve sebze meyve yenmesi de kolesterol seviyesinin
düzeltilmesinde yardımcı olur. Tansiyonu sınırda veya yüksek olanların
öncelikle tuzsuz yemeye alışmaları gerekmektedir. Ayrıca fazla kilolu
olanların da diyetini düzenlemesi ve kilo vermesi gerekmektedir. Egzersiz Egzersiz yapılması şeker hastalığı dahil bir çok hastalıkta tavsiye
edilir. Zaten güncel hayatımızda da sağlıklı kalabilmek için egzersiz
şarttır. Şeker hastaları egzersiz yaparak normal kilolarını korurlar,
kolesterol seviyelerini düzenlerler, insülinin daha iyi çalışmasını
sağlarlar ve günlük hayatın streslerine karşı daha iyi dururlar.
Diğer noktalar Şeker hastalığı olanların her gün akşam yatmadan önce ellerini ve
ayaklarını ılık su ile yıkayıp kurulaması uygundur. El ve ayak
tırnaklarını dipten kesmeleri sakıncalıdır. Kendileri iyi görmüyorsa bir
yakını kesmelidir. El ve ayaklarda yanma veya üşüme var diye buza sokma
veya sıcak bir yere koymak veya yaklaştırmak sakıncalıdır. Duyu
kaybından dolayı el ve ayakları zarar görebilir. Ev içinde terliksiz
gezmemelidirler. Tüm bunlarda amaş yara oluşmasını engellemektir. Zira
oluşan yaralar şeker hastalarında geç iyileşir ve kolay enfeksiyon
kaparlar.
İlaç tedavileri
Oral hipoglisemik ajanlar
Sulfonilüreler
Biguanidler
Thiazolidinedionlar
insülin preparatları
Kriztalize insülin
NPH insülin
kısa etkili insülinler
uzun etkili insülinler
Cerrahi tedavi pankreas adacık hücre nakli
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
İlgili Kelimeler Listesi: diabet, diyabet, şeker hastalığı, HbA1c, diabet tedavisi
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
