Akciğer kanseri

AKCİĞER KANSERİ VE TEDAVİSİ

Küçük hücreli dışı akciğer kanseri(KHDAK)hastaları birçok değişik yolla tedavi edilebilirler. Tedavinin seçimihastalığın yaygınlığıile ilgilidir. Bu grup akciğer kanserinde,cerrahi müdahaleen yaygıntedavi şeklidir.Radyoterapivekemoterapide hastalığın süresini yavaşlatma ve semptomları kontrol etmede kullanılmaktadır.

Küçük hücreli akciğer kanseri(KHAK) hızlı yayılır. Birçok vakada hastalık tanı konduğunda vücudun diğer bölümlerine de yayılmış durumdadır. Doktorlar vücuda yayılmış kanser hücrelerine ulaşmak için hemen hemen her zamankemoterapikullanırlar. Kemoterapi içeren tedavi de, akciğerdekikanserlerveya vücudun diğer bölümlerindekikanserlerhedeflenerek uygulanabilir. Bazı hastalara beyine yönelikradyoterapi, orada kanser olmasa da uygulanabilir. Bu tedaviyekoruyucu beyin ışınlamasıdenir. Bu beyinde kanser oluşmasını engellemek için verilir.Cerrahi tedavi,küçük hücreli akciğer kanserindeçok az uygulanır.

Akciğer kanseritedavisibirçok faktöre bağlıdır. Bunlar; akciğer kanserinin tipi, hastalığın evresi ve hastanın genel sağlık durumudur. Birçok değişik tedaviler ve tedavi kombinasyonları kullanılır.

Tümörün büyüklüğüne, yayılımına ve patolojik tipine bağlı olarak tedavide aşağıdaki tedavilerden biri veya birden fazlası kullanılır:

Akciğer kanseri tedavisinde cerrahi (ameliyat), kanseri yok etmek için yapılan operasyondur. Cerrahi müdahalenin tipi, kanserin akciğerdeki yerleşim yerine bağlıdır. Akciğerdeki küçük bir parçayı almak için yapılan sınırlı ameliyat ‘wedge’ veya ‘segmentalrezeksiyon’olarak adlandırılır.

İnsanda sağ akciğer “lob” adı verilen 3 parçadan, sol akciğer 2 parçadan oluşmaktadır. Eğer cerrahi olarak tüm lob alınırsalobektomi, sağ veya sol akciğerin biri alınırsapnömonektomi, kanser tarafından tutulmuş bronşun veya damar yapının belli bir kısmı çıkartılıp akciğer dokusu korunursasleeve rezeksiyonolarak adlandırılır.

Bazıakciğer kanseri,yerleşimi, büyüklüğü ve hastanın genel sağlık durumunun kötülüğü nedeniyleameliyat edilemez.

Kemoterapi (ilaç tedavisi)kanser hücrelerinin ilaçlarla ortadan kaldırılmasıdır. Genellikle birden fazla ilaçtan oluşur. Kemoterapi yalnız bu konuda özel eğitimi olan hemşireler veya doktorlar tarafından verilir. Kemoterapinin verilme sayısıkürdiye ifade edilir (1. kür, 2. kür gibi) ve genellikle aynı ilaçlar 21 veya 28 günde bir tekrarlanarak verilir. Kemoterapi çoğunlukladamardan sıvı şeklindeayaktan tedavi merkezlerinde veyaağızdan hapolarak verilir.

Bazen hastanın genel durumundaki bozukluk, verilen ilaçlar veya ilaçların veriliş şekillerine göre hastaların tedavilerini hastanede yatarak almaları gerekebilir. Her kür sonrası hastalarmedikal onkolojipolikliniğinde kontrol edilirler. Bu kontrollerde hastalar muayene edilir, şikâyetleri dinlenir, ilaçların yan etkileri sorgulanır ve vücuttaki diğer organlara bir zarar verip vermediğini araştırmak için bazı kan tetkikleri istenir. Her kür öncesi kan sayımının yapılması ve bu sayımın kemoterapiyi veren yetkili hemşirelere gösterilmesi gerekmektedir.

Bir hastanın ameliyat sonrası kemoterapi alıp almayacağını, eğer alacaksa kaç kür alacağını patoloji raporundaki tümöre ait özellikler belirler. Ancak bu kararların verilmesinde hastanın yaşı, genel durumu da önemli rol oynar. Bir gün içinde 12 saatten fazla zamanını yatarak geçirecek kadargenel durumu kötü olan hastalarakemoterapi verilmesi, yan etkilere dayanamayacakları nedeniyleuygun değildir.

Kemoterapi yapılması planlanan hastalar, ameliyat olmuşlarsaameliyattan sonraki 3 hafta içindekemoterapinin başlanması tercih edilir.

Radyoterapi(Işın tedavisi),akciğer kanserihücresini ortadan kaldırmak için yüksek enerjili ışınlar kullanılmasıdır. Sınırlı her alana uygulanır ve bu alandaki kanser hücrelerini etkiler.Radyoterapi bir tümörü küçültmeye yönelik olarak cerrahiden önce veya kanser hücresini yok etmek için yapılan bir müdahaleden sonra uygulanabilir.Doktorlar radyoterapiyi genellikle kemoterapi ile birlikte cerrahi tedaviye karşı birinci alternatif olarak kullanırlar. Nefes darlığı gibi belirtilerin giderilmesi için de kullanılabilir.

Foto dinamik terapi,bu özel bir kimyasal maddenin kan dolaşımına verilmesi ve hücreler tarafından alınmasıdır. Bu kimyasal madde normal hücreleri hızla terk eder. Fakat kanserli hücrelerde daha uzun bir süre kalır. Daha sonra bu hücrelerelazer ışığıuygulanarak maddenin aktif hale geçmesi sağlanır vekanser hücreleri yok edilir.

Akciğer kanseri tedavisininYAN ETKİLERİ

Tedaviakciğer kanseritipine bağlıdır ve her hasta için farklılık gösterir. Hastanın doktoru ve hemşireler tedavinin olası yan etkilerini ve korunma yollarını tedavi öncesi ve sonrası hastalara açıklarlar.

Cerrahiakciğer kanseri içintemel tedavi yöntemidir. Akciğer cerrahisinden sonra göğüs kafesi içinde hava ve sıvı birikebilir. Hastalar genellikle ameliyat sonrası tüm vücut hareketleri sırasında (hareket ederken, öksürürken, derin nefes alırken) yardıma ihtiyaç duyarlar. Bu hareketler tedavi için önemlidir. Çünkü geri kalan akciğer dokusunun genişlemesine yardımcı olur ve fazla hava ve sıvı birikmesine engel olurlar. Göğüste ağrı, nefes darlığı akciğer cerrahisinin yaygın sonucudur. Hastalar eski enerji ve güçlerine kavuşmak için haftalar hatta bazen aylara ihtiyaç duyabilirler.

Kemoterapininyan etkileri verilenilaca göre değişir. Genel bir kural olarak kemoterapi,hızlı çoğalanhücrelerietkiler. Kanama sırasında pıhtılaşmayı sağlayan, hastalıklara karşı savunmamızı yapan ve vücudumuzdaki organlara oksijen taşıyan kan hücreleri dehızlı çoğalan hücrelerdir. Bu kan hücreleri kemoterapi aldıktan yaklaşık 1 hafta - 10 gün sonra sayıca azalırlar ve bu nedenle çabuk morarma veya diş fırçalama gibi küçük işlemler sonrası kanama olabilir. Normalde vücudumuza girdiklerinde savunma sistemimiz güçlü olduğundan hastalık yaratmayan mikroplar, kemoterapi sonrası savunmamızı sağlayan hücreler azaldığından kolaylıkla ateşli hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabilirler. Bu dönemde yıkayarak yediğimiz çiğ sebze ve meyveleri (örneğin salata gibi) en az 10 gün kadar yemekten kaçınmalısınız. Unutmayınız ki bu yasak meyve ve sebzelerin hastalığınız üzerine olan herhangi bir etkisinden dolayı değil, ne kadar temiz yıkasanız da yiyeceğiniz sebze veya meyvenin üzerinde kalmış olması muhtemel mikroplardan korunmak içindir.

Yiyeceklerinizin bu zaman dilimi içinde pişmiş olmasına dikkat ediniz. Eğer38.5°C in üstünde bir saati geçen ateşinizolursa mutlaka doktorunuza ulaşınız. Ateşiniz var ve kan hücreleriniz kan sayımında düşük bulunursa antibiyotik tedavisi almanız gereklidir. Kan hücrelerinizin sayısında meydana gelen bu azalma bir hafta ila 10 gün içinde kendiliğinden geçer ve hücreler normal sayılarına ulaşır.

Bir başka hızlı çoğalan hücre grubusindirim sistemi hücreleri ve kıl kökü hücreleridir. Bu nedenle kemoterapi sonrası genellikle ilk haftadan sonra saçlar dökülür. Hastalarda iştah kesilmesi, bulantı, kusma, ishal ve ağız yaraları gelişebilir, bu yan etkilerin hemen hepsi ilaç tedavisi ile kontrol altına alınabilir. Bu yan etkiler kısa sürelidir, hastaların şikayetleri bir sonraki kemoterapi başlamadan önce geçmiş olur.

Kemoterapinin bahsedilen bu yan etkilerinin şiddetihastadan hastaya değişir.Günümüzde modern kemoterapilerle uzun ve kalıcı yan etkilere rastlamak nadirdir. Ancak bazı kemoterapi ilaçları, kalp üzerinde olumsuz etkiler yapabilir, bu tür ilaçları kullananlarda doktor periyodik olarak kalbinizin etkilenip etkilenmediğini anlamak için tetkikler ister. Bugün kullanılan kemoterapi ilaç dozları ve kemoterapi kür sayıları kalp üzerinde olumsuz etki yapacak boyutta değildir. Bazı kemoterapi ilaçlarını aldıktan yıllar sonra, kan kanseri yani lösemi gelişme riski vardır.

Ayrıca bazı kanser ilaçları yumurtalıkları etkileyerek yumurta hücrelerini öldürürler, böylece yumurtalıklar kadınlık hormonu olan estrojeni üretemez ve hastalar menopoza girerler. Adetler seyrekleşir ya da durabilir ve bu durumda kadınlar hamile kalamazlar. Özellikle 35–40 yaşın üzerinde kemoterapi ile meydana gelen kısırlık kalıcıdır. Daha genç hastalarda kemoterapi süresince kesilen adetler bir süre sonra normale dönebilir.

Kemoterapi ilaçları çoğunlukla damardan verilir ve verildikleri damara zaman içinde zarar verip, damarın sertleşmesine ve dışarıdan bakıldığında gözle fark edilebilir hale gelmesine neden olabilirler. Kemoterapi alırken veya aldıktan sonraki gün ilacı aldığınız kolda kızarıklık şişme ve yanma olursa hemen doktorunuza haber vermelisiniz.

Kemoterapi alırken herhangi bir nedenle ağrı kesici kullanmanız gerekirse doktorunuza danışınız.Çünkü bazı ağrı kesiciler vücuttaki kan hücrelerinde sayıca veya işlevce azalmaya neden olabilirler.

Bunun dışında kalp, akciğer ve böbrek hastalığınız için kullandığınız ve hayati önemi olan ilaçlarınıza kemoterapi süresince devam edebilirsiniz.Kullanmak zorunda olduğunuz bu ilaçları, doktorunuza yaptığınız ziyaretlerde göstererek kullanmanızda bir sakınca olup olmadığını doktorunuza sormanız uygun olur.

Radyoterapi,kemoterapi gibi hem kanserli hem de normal hücreleri etkiler. Radyoterapi aldıkları süre içinde hastalar mümkün olduğunca istirahat etmelidir.

Tedavi gören bölgedeki cilt kızarabilir, kuru, hassas ve kaşıntılı olabilir. Tedavinin sonuna doğru aynı bölge daha ıslak ve akıntılı hale gelir. Bu derinin ışına karşı verdiği bir reaksiyondur. Bu alan mümkün olduğunca hava ile temas edecek şekilde olmalı, sıkı iç çamaşırı ve kıyafetlerden bu dönemde kaçınılmalıdır. Işın tedavisi aldığı süre içinde bu bölge suyla temas ettirilmemelidir. Doktora sormadan bu bölge için herhangi bir losyon ya da krem kullanılmamalıdır.Işın tedavisinin deri üzerindeki etkileri geçicidir.Fakat etkilenmenin derecesi hastadan hastaya değişir. Bazen ışın tedavisi almış alan bölgede cilt rengi normale göre daha koyu renkte kalabilir.

Metastatik hastalıkta, özellikle beyin yayılmasındabeyin ışınlamasıyapılır. Bu işlem 1 hafta veya 10 gün kadar sürer, ışın tedavisine bağlı bulantı ve kusma gibi yan etkiler gelişebilir. Bu durumlar için radyoterapi uzmanı tedavi öncesinde ve tedavi devam ederken alınması gereken ilaçları hastaya anlatmalıdır.

Beyineradyoterapi alan hastalar baş ağrısı, deride değişiklikler, yorgunluk, bulantı, kusma, saç dökülmesi, hafıza ve düşünme süresiyle ilgili problemle karşılaşabilirler.Birçok yan etki zamanla geçer.Radyoterapinin diğer yaygın yan etkileri boğazda kuruluk, ağrı, yutma zorluğu, yorgunluk, tedavi olan bölgede doku değişiklikleri ve iştah kaybıdır.

Akciğer kanseri tedavisininDİĞER YAN ETKİLER

Kanseriştah azalmasınaneden olabilir. Bazı hastalardaağızda tatsızlıkoluşur. Çoğunlukla tedavilerin yan etkileri olan bulantı, kusma ve ağızda yaralar hastanın yemek yemesini güçleştirir.

Fakat beslenme çok önemlidir.Öğünler mutlakayeterli kalori ve proteiniçermelidir. Böylece kilo kaybı ve dokuların kendini tekrar tamir etmesi sağlanabilir.Tedavi alan hastalar, düzenli ve yeterli beslenirlerse kendilerini daha enerjik ve iyi hissedeceklerdir ve ilaçların yan etkileri daha az görülecektir.