Giriş
Çölyak hastalığıimmün sistemin gluten adı verilen proteine karşı verdiği anormal yanıt sonucunda oluşur. İnce barsağın iç yüzeyine hasar verir. Gluten proteini buğday, arpa, çavdar bunlardan üretilmiş gıdalarda bulunur. Tahıllar arasında yulafta çok az veya hiç gluten olmadığı kabul edilir. Çölyak hastalığının diğer isimleri gluten duyarlı enteropati, çölyak sprue ve non tropikal sprue dur. İnce bağırsağın yüzeyinde hasar oluşmasıyla besin maddeleri emilememeye başlar bu duruma malabsorbsiyon denir. Refrakter çölyak hastalığıRefrakter çölyak hastalığı çölyak hastalarının küçük bir grubu diyete tam olarak düzgün şekilde uydukları halde intestinal yakınmaları geçmez bunlara refrakter çölyak hastalığı denir. Bu hastalarda steroid kullanması gerekir. Ülseratif jejunitRefrakter çölyak hastalarında steroide rağmen cevap vermeyen bir grup daha vardır. Bunlarda ince barsak yüzeylerinde ülserlerle giden bir durumdur. Tedavisi zor bir durumdur. Hastada iştahsızlık, kilo kaybı, karın ağrısı ishali ve ateş görülür. Tedavide ülsere bölgelerin cerrahi olarak çıkarılması sözkonusu olabilir. LenfomaLenfoma intestinal lenfoma çölyak hastalığının nadir görülen bir komplikasyonudur. Glutenden fakir diyet genellikle bu komplikasyonun gelişmesini engelleyebilir. Dermatitis herpetiformisDermatitis herpetiformis bu çölyak hastalarında görülen bir cilt hastalığıdır. Kaşıntılı blisterlerle giden blisterler patladığı zaman kaşıntının geçtiği ancak iyileşirken bu bölgede koyulaşma bırakan hiperpigmentasyon bırakan bir cilt hastalığıdır.
Epidemioloji, sıklık
Çölyak hastalığı her iki cinsiyette ve hemen her yaşta görülebilir. Ancak ileri yaşlara çıkıldıkça karşılaşma sıklığı düşer.
Semptom ve Yakınmalar
Çölyak hastalığında yakınmalarHafif formlarında hiç bir yakınma görülmeyebilir bununla birlikte kişi herhangi bir yakınma göstermese dahi bazı besleyici maddeleri yeterince ememez duruma düşebilir. Örneğin demir emiliminin bozulmasıyla kansızlık gelişebilir. Yakınması olan hastalar ise ishal, kilo kaybı, karın ağrısı, karın şişkinliği gibi yakınmalar görülebilir.
Komplikasyonlar
Çölyak hastalarında malabsorbsiyona sekonder olarak gelişebilecek bazı komplikasyonlar şunlardır : - Osteopeni veya osteoporoz ,
- demir eksikliği anemisi,
- diyabet ,
- tiroid problemleri (hipotiroidizm)
- Dermatitis herpetiformis,
- sinir sistem bozuklukları ,
- karaciğer rahatsızlıkları
Laboratuvar testleri, özel testler
Çölyak hastalığı tanısı nasıl konulur?Çölyak hastalığının tanısını koyarken bazı kan testleri ve endoskopiyle 12 parmak barsağından örnek alınması gerekebilir. Çölyak testleri de olarak bilinen Anti transglütaminaz Antikorunun Ig G ve Ig A formu, anti endomysium Ig G ve Ig A formu, anti gliadin Ig G ve Ig A formu, anti DGP (anti deaminated gliadin proteini) Ig G ve ıg A formu sayılabilir. Bunlardan gliadin antikorları %30lara varan yalancı pozitif sonuç verdiğinden dolayı artık kullanılması önerilmez. Anti transglütaminaz Antikoru ıg A formu tarama amaçlı olarak kullanılabilecek ideal bir antikordur. Aynı şekilde anti endomysium antikorları da duyarlılığı ve özgüllüğü yüksek testlerdendir. Antikor testi pozitif olan ve yakınması olan hastalarda duodenal biopsi alınarak villuslardaki atrofi ve kriptlerdeki hiperplazi gösterilmeye çalışılır. Daha önce tanı almamış kişilerde kan testleri yapılmadan önce glutenden fakir diyete geçilmemesi gerekir bu durumda testleri negatif çıkar. Ve tanıda gecikme olabilir. Hastalar glutenden fakir diyet almaya başladığında 2 3 hafta içerisinde kendilerini iyi hissetmeye başlarlar. Glutenden fakir diyet alarak durumun daha iyiye gittiğini anlamanın bir yolu da antikor testlerini kontrol etmektir. Anti transglütaminaz Antikoru ve anti endomysium antikorları tedavi ile düşüş gösterirler. Hastalığın tanısı için yapılacak olan testlerin yanı sıra hastalığın yolaçtığı sonuçlarla ilgili veya komplikasyonlarla ilgili durumları tespit etmek içinde bazı testlerin yapılması gerekir. Bunlar şunlardır: - Folik asit, vitamin B12, vitamin D,
- Tam kan sayımı
- Kan lipit düzeyleri (total kolesterol, HDL, LDL, and trigliserit),
- Tiroid testleri
- Kemik yoğunluk ölçümü(DEXA)
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dışı tedavi önerileri
Çölyak hastalığının tedavisiÇölyak hastalığında tedavide esas nokta glutenin diyetten tamamen çıkarılmasıdır. Gluten buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir çeşit protein grubudur. Sadece bu tahıllarda değil, aynı zamanda diğer gıdaların hazırlanmasında kullanılan katkı maddelerinde ve ilaçlarda yer alabilir. Sıkı bir şekilde glutenden fakir diyet mutlaka önerilir çünkü çok az miktarda alınacak bir gluten bile hastalığın tekrar alevlenmesine sebep olabilir. Glutene sadece yiyeceklerde değil havayoluyla da maruziyetlerden sakınmak gerekir. Doğal olarak glutensiz olan gıdalar şunlardır - pirinç,
- mısır,
- patates ,
- soya,
- badem,
- ceviz
sayılabilir. Yulaf ekmeğini birçok çölyak hastası kolayca tüketebilir ancak bir kısmında yakınmaların alevlendiği bilmektedir. Bu yüzden kontrollü bir şekilde yakınmalara yol açıp açmayacağı bakılarak getirebilir ancak günde elli gramı aşmamalıdır. Artık günümüzde ticari olarak glutenden arındırılmış tahıllar satışa sunulmuştur. İş ülkemizde de çölyak hastalığı olan kişilere doktor rapor eşliğinde bu ürünlerin alınabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından aylık ödemeler yapılmaktadır. Çölyak hastalığının diyet tedavisine cevap vermemesi.Çölyak hastalarının %10unda glutenden fakir diyete uymalarına rağmen yakınmalar devam edebilir. Bu durumda şu ihtimaller akla gelmelidir. - Bilmeden diyette gluten alıyor olmak,
- Diğer gıdalara karşı intolerans,
- gıda alerjileri,
- bakteri aşı çoğalması,
- mikroskopik kolit,
- irritabl barsak sendromu ve
- refrakter çölyak hastalığı
Bu ihtimaller arasında en sık görüleni ise hastanın bilmeden kasıtsız olarak diyetin de gluten alıyor olmasıdır. Bu durumda öncelikle iyi bir diyetisyen konsültasyonu önem taşır.
İlgili Kelimeler Listesi: çlyak hastalığı, çölyak testleri, çölyak hastalığı neden olur, çölyak hastalığı belirtileri, çölyak hastalığı testi, çölyak hastalığı diyeti, çölyak hastalığı tedavisi, gluten allerjisi, buğday allerjisi
Not: Aşağıdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek tıkla site içi arama yapabilirsiniz..
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
İlgili Kelimeler Listesi: çlyak hastalığı, çölyak testleri, çölyak hastalığı neden olur, çölyak hastalığı belirtileri, çölyak hastalığı testi, çölyak hastalığı diyeti, çölyak hastalığı tedavisi, gluten allerjisi, buğday allerjisi
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
