Ülser belirtileri nelerdir tanı ve tedavisi

Ulser

Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsağı)’un mide asidi ve sindirim sıvıları (örneğin:pepsin) tarafından harabiyeti sonucunda meydana gelen doku kaybıdır. Doku kaybı asit ve pepsinin etkisiyle daha derinlere inebilir. asit ve pepsinin etkileri yemek borusu alt ksımlarında da ülser yapabilir.

Toplumumuzda herhangi bir zamanda mevcut ülserli hasta (yeni geçiren veya geçirmiş) yüzdesi %2-6’dır. Duedenal (onikiparmak barsağı) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal ülser 30-50 yaşları arasında daha sık olup , erkeklerde kadınlara göre 2-4 kat daha fazladır. Mide ülseri 60 yaşından sonra daha sık gözlenir ve kadınlarda daha çok görülür.

Helicobacter Pylori adı verilen bakteri

Uzun süreli aspirin veya antienflamatuvar ilaç kullanımı

Kan grubu 0 olan kimseler

Psikolojik stres

Travma, cerrahi operasyon gibi çeşitli fiziksel stresler

Alkol, kafein ve sigara kullanımı

En büyük neden "Helicobacter pylori" adlı bir mikroptur ve düzenli NSAİ ilaçlar (aspirin, antiromatizmal ilaçlar) alımıdır. Diğer muhtemel nedenler arasında genetik yatkınlık (irsiyet) , her türlü stresler , kortizon türü ilaçlar , alkol , sigara , kahve alışkanlığı , çevre kirliliği sayılabilir.

Birçok ülser helicobacter pylori mikrobunun varlığı ile meydana gelir.  Duedenal ülserlerde Helicobacter pylorinin varlığı %100’e yakın oranla yüksek bulunmuştur.  Helicobacter pylori varlığı saptanan , ancak ülser görülmeyen kişilerin varlığından dolayı , helicobacter pylori varlığı yanında başka faktörlerde (örneğin irsiyet) olması gerektiğini düşündürmektedir. Helicobacter pylori varlığı ülser yapması dışında müzmin gastrit yaptığı kesindir. Mide kanserlerine yol açabilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde toplum oranları daha yüksektir. türkiyede toplumun bölgelere göre değişmekle beraber % 60-90 ında bu mikrop vardır. kişinin genetik yapısına ve bakterinin saldırgan özelliklerine göre kimi insanda gastrit, kiminde ülser, çok az bir kısmında ise mide kanserine yol açabilmektedir.

Günümüzde hasta açısında en kolay ve ekonomik olan test  gaitada Helicobacter Pylori Antijenine bakılmasıdır.  HP stool Antigen testi olark bilinir.

Üre nefes testi: özel işaretli gıdalar ağızdan alındıktan sonra midede bakteri varlığında bakterinin açığa çıkaracağı ara ürünleri tesbit edilmesine dayanır. hasta açısından endoskopik yollara göre daha konforludur.

Endoskopik biopsi alınarak üreaz testi , patolojik inceleme , kültürde üretme gibi yöntemler kullanılabilir.

Serolojik yöntem: Hasta kanında helicobacter pylori mikrobuna karşı gelişmiş antikoru saptayarak . şu anda enfeksiyonun varlığı veya eskiden olup olmadığını ayırmaz.

Ülseri meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAİ ( Ağrı kesici ve romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktır. ancak tek doz NSAİ ilaçları ile de kanama gelişebilir. NSAİ ilaçların bu kötü etkileri uygun ilaçlarla önlenebilir. Ülseri olanlar çeşitli hastalıklar için doktora gittiklerinde , doktora ülserli olduğunu söylemelidirler. Doktor gerektiğinde vereceği ağrı kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar (paracetamol gibi) kullanılabilecektir. NSAİ almak zorunda olan kişiler dispeptik şikayetleri var ise mide koruyucu ilaçlarla beraber almalıdırlar.

Belirtileri ülserin yerine göre değişir. midede olan ülserler daha çok yemek yedikten sonra karın üst orta ve sol kesiminde ağrı yaparken, duodenal ülserlere bağlı karın ağrıları yemek yendiğinde yatışmaya meyillidir. duodenal (oniki parmak barsağı) ülserlerinde en sık rastlanan belirti karnın üst kısmında kemirme ve yanma şeklinde ağrı olmasıdır. Genellikle öğün aralarında meydana gelir. Gece hastayı uykudan uyandırabilir (daha çok duedenal ülserde). Yemek yemekle ve antiasit dediğimiz mide asidini nötürleyen çiğneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat arasında ağrı hafifler. Sonbahar ve ilkbaharda ağrıların sıklığı artar. Ülserli hastalarda daha az sıklıkla meydana gelen belirtiler bulantı , kusma (özellikle ağrı varken oluşur, kusunca ağrının azalması veya kesilmesi çok tipiktir) , iştahsızlık ve kilo kaybıdır.

 

Sindirim sistemi kanamalarının en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç mide ağrısı şikayeti olmayan kişilerde bile görülebilir. Bu kişiler "kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah gaita dışkılarlar. Oldukça pis kokuludur. bu koku diğer ilaçlara bağlı gaita siyahlaşmalarında görülmez. özellikle demir hapı alanlarda gaita siyahlaşır, ama koku olmaz. Başka belirti olmadan , gaitasının siyah renkli olduğunu farkeden kişilerin mutlaka bir sağlık kurumuna acil olarak başvurması gereklidir.

Kusma ve siyah renkli feçes olmadan önce aniden fenalık gelmesi , soğuk soğuk terleme halinde üst gastrointestinal kanamadan kuşkulanılmalıdır.

Mevcut ülserin derinliğinin artması ve tüm mide-duedenum katmanlarını geçerek delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriğinin karın boşluğuna geçmesi sonucu aniden ve şiddetli bir ağrı oluşur. Karın tahta gibi sertleşir , kıpırdama ve yürüme ağrı nedeniyle zorlaşır. Tedavi ameliyat iledir.

Özellikle duedenum ve pylor kanalında (mide çıkış kanalı) akut ülserin doku ödemi (şişliği) meydana getirmesiyle  veya uzun süredir derin ülserin olması sonucunda nedbe dokusu oluşması nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide suyunun geçimini (pasajın) daralması (stenoz) , hatta tıkanmasına neden olur. Hasta yediği ve mide suyunun devamlı salgılanmaya devam etmesi sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara geçemediğinden (hazım-emilim- mide değil,onikiparmak barsağı ve ince barsaktadır), sürekli kilo verme mevcuttur. Teşhis biran önce yapılıp , ameliyat edilmelidir.

Ülserin dokudan dışarı doğru delinirken yakın organlara yapışarak deşmesi kastedilir. en sık pankreas üzerine yapışarak deşilme olur. bir nevi kapalı kalan delinmedir. tedavisi ameliyaladır.

ÜLSER TEŞHİSİ

Fizik muayene ve ultrason ile ülser herhangi bir işaret vermez. Ancak bize başka hastalıkları ekarte etme şansı verir.

Ülser tanısı için üst sindirim sisteminin radyolojik tetkiki veya daha iyisi üst sindirim sistemi endoskopisi (Işıklı hortum yutturularak yapılan mide içerisinin gözle görülmesi esasına daynaır) (özofagogastroduedenoskopi) ile konur. 

Küçük , ışıklı , kıvrılabilen bir boruyla yemek bousu , mide ve onikiparmak barsağının gözle direkt olarak gözlenmesidir. Görülmesi gereken organların yaklaşık her yeri net bir şekilde gözlenebilir. İşlem hastaya genellikle sakinleşmesi için bir ilaç verilerek yapılır. İşlem sırasında , patolojik tetkik ve üreaz testi için biopsi alınabilir. Biopsi alımı herhangi bir rahatsızlık veya ağrıya neden olmaz.

Geçmişte baharatlı , acı , ekşi , turşudan , yağlı ve asidik yiyeceklerden kaçınılması gerektiği söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadığı gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararı bile olabilir. Özel diyetin ülseri iyileştirmede katkısı olmadığı deneylerle gösterilmiştir. Şu anda kişisel olarak şikayetine sebep olduğu düşünülen yiyecek maddesinin kısıtlanması gerektiği söylenmektedir. (Örneğin ülserli bir kişiye soğan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakınca yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayı (eğer çok içiyorsa) bırakmalıdır.  Sigara içiminin ülser iyileşmesini geciktirdiği , sık ülser tekrarlanmalarının ( nüks ) neden olduğu gösterilmiştir. Genellikle ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacı almamalıdır. Alkol alımı , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser iyileşmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle alınmamasında yarar vardır.

Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanılan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri (omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak yakınmaları rahatlatırlar. Ayrıca mide asitinin ülser üzerine etkisini ortadan kaldırarak , iyileşmeyi sağlarlar. protein pompa inhibütörleri asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür , ancak daha pahalıdırlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda , protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanılmaltadır.

Helicobakter pilori yokedildikten sonra ülser tekrarlama oranı yıllık % 4 lere kadar düşmüştür. önceleri bu oran yılda %70 ler kadar yüksekti.

%30 ülser vakasında H.Pilori etken olmayabilir. NSAİ kullanımı varsa özellikle proton pompa inihibitörleri uzun süreli tedavi ve engelleme için kullanılması gerekecektir.

Birçok ülserler ilaçla iyileşirler. Kanama , stenoz (daralma -tıkanma) , delinme ve penetrasyon (deşilme) meydana gelirse , tıbbi tedaviye cevap vermezse acilen ameliyat gereklidir.