GirişMetotreksat ve karaciğer
Metotroksat kullanıldığı esnada karaciğerde folik asit miktarını azaltır. Günde 1 miligram folik asit veya haftada 2,5 miligram folinik asit verilerek ek bu eksiklik yerine konur. Folik asit veya folinik asit verilerek eksiklik yerine konulduğunda Metotreksata bağlı karaciğer enzim yüksekliğinin daha sınırlı olduğu görülmüştür. Alkol kullananlar, tip 2 diyabeti olanlar ver obez hastalarda karaciğer hasarı riski artmaktadır. Metotreksatın diğer yan etkileri, karaciğeri hepatotoksitesi kadar tehlikeli değildir.
Metotreksat karaciğerde aşağıdaki histolojik bulguları oluşturabilir. - Yağlanma
- Sitellat (ito) hücre hipertrofisi
- anisonükleoz
- Hepatit fibroziz
Kemoterapi ilacı olarak kullanıldığı dönemlerdeki bilgilere bakıldığında metotreksata bağlı olarak ALT yüksekliği %14, AST yüksekliği İSE %8 olarak bilinir. İlaç bırakıldıktan sonra bir ay içerisinde enzimler normale döner.
Psöriaziz (sedef hastalığı) ve romatoid artrit hastalıklarında uzun sureli kullanımlara başladığında, metotroksatın yan etkiler, özellikle karaciğer yan etkisi daha fazla bilinmeye başlamıştır. Başlangıçta karaciğer hasarı ile karaciğer enzimlerinin birbirine korele olmaması nedeniyle dermatoloji uzmanları toplam 1,5 gr lık kümülatif dozla ulaşıldığında karaciğer biyopsi yapılmasını önermişlerdir. Ayrıca daha sonra her 1 gr lık yeni kümülatif doz için yine karaciğer biyopsisi tekrarı önerilmiştir.
Metotreksatın Romatoloji uzmanları tarafından, romatoid artrit gibi hastalıklarda kullanılmaya başlamasından sonra yapılan prospektif çalışmalarda, aslında AST ve albümin düzeyinin karaciğer hasarı ile korele olduğu görülmüştür. Bunu üzerine romatoloji uzmanları daha değişik bir yaklaşım kılavuzu geliştirmişlerdir. AST ve albümin düzeyine göre metotreksat dozu ile oynama ve doz ayarlaması yapılması yoluyla, karaciğer hasarını kontrol altına alınarak yıllarca güvenli bir şekilde metotreksat kullanımını sağladığı görülmüştür.
Bu arada ilginç bir noktada şu dur. Metotreksatın kendisi primer bilyer siroz ve granülomatoz hepatit gibi bazı otoimmun karaciğer hastalıklarında tedavi olarakta kullanılabilmektedir. Ancak bu metotreksatın karaciğer hasarı yapabileceğini gerçeğini göz ardı ettirmemelidir. Bu yüzden dikkatli olunmalıdır.
Uzun süreli metotreksat kullanıma öncesinde yapılması gerekenler nelerdir? - İyi bir hastalık öyküsü, alkol öyküsü, ailede diğer karaciğer hastalıkları öyküsü alınmalı, iyi bir fizik muayene yapılmalıdır.
- Alt, ast, alp, ggt, t.bil, d. bil, ptz, albumin, hbs ag, anti hcv testler yapılmalıdır.
- Hikayesinde alkol öyküsü olanlar, kronik hepatit B ve C hastalığı olanlar, alt ve ast yüksek olanlarda karaciğer biyopsisi tedaviye başlamadan önce şiddetle önerilir.
Metotreksat tedavisi esnasında yapılacak olan izlem nasıl olmalıdır? - 4-8 haftada bir alt ve ast ve albümin düzeyine bakılması
- Yılda toplam 12 ölçümün 6 sında alt ve ast normalin üstünde ve albümin <3,4 mg/dl nin altında ise, hastaya karaciğer biyopsisi önerilir.
- Bunun dışında rutin olarak belli bir kümülatif doz erişildiğinde karaciğer biyopsi yapılması artık önerilmemektedir.
Takip esnasında karaciğer enzimi yüksek bulunduğunda ne yapılmalıdır? Metotreksat dozu düşürülmeli ve 2 ila 4 hafta içerisinde, alt ve ast ve albümin değerleri tekrar bakılarak, normale geldiği görülmelidir. Yapılan çalışmalarda bu şekilde monitörizasyon yapılması ve ilaç dozlarının ayarlanması ile sekiz yıllık güvenli kullanımlar bildirilmiştir.
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
İlgili Kelimeler Listesi: metotreksat, metotreksat yanetkileri, karaciğer ve ilaç, metotreksat hepatotoksisitesi, metotreksat ve karaciğer, kollojen doku hastalıkları, romatoid
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
