DNA nedir, genetik kodlama ve şifreler nelerdir?

Dna Nedir?

DNA (Deoksiribo Nükleik Asit), bir canlının yaşaması, gelişmesi ve çoğalması için gereken tüm bilgileri içeren bir moleküldür. Bu bilgiler ebeveynlerden çocuklara aktarılır, yani kalıtımsaldır.

Nükleotit ismi verilen moleküllerden meydana gelir. Her nükleotitin içinde bir fosfat grubu, bir şeker grubu ve bir azot bazı bulunur. Azot bazları dört çeşittir: Adenin (A), Timin (T), Guanin (G), Sitozin (C). Bu bazlar diziliş sıralarına göre genetik kodları oluştururlar. Bir insan DNA’sında 3 milyon baz bulunur ve bunların %99’u her insanda aynıdır, kalan %1’lik dilim göz rengi veya parmak izi gibi kişilere özel genetik kodlardan oluşur.

Azot bazlarının dizilişi DNA’nın dili gibidir. Hücrelere proteinlerin nasıl hazırlandığını anlatır. Genetik bilgiyi DNA’dan proteinlere aktarır.

DNA çift sarmal yapıdadır. Spiral şeklinde uzanan iki şeridin karşı karşıya gelmesiyle oluşur. Çift sarmal yapıyı merdiven gibi düşünecek olursanız fosfat ve şeker grubu kenarlarda olurken bazlar basamakları oluşturur. Her iki şerit birbirlerine bu bazlarla bağlanırlar. Adenin, Timin ile  birleşirken Sitozin bazı ise Guanin ile karşı karşıya gelerek zayıf hidrojen bağlarıyla bağlanırlar.
Teknolojinin de ilerlemesiyle her geçen yıl DNA’yla alakalı yeni sırlar açığa çıkıyor. Geçtiğimiz yılda da DNA’yla ilgili önemli bulgular bulundu. 

DNA çok uzun bir yapıda olduğu için hücreye sığabilmek adına sıkıca sarmalanır ve kromozom denilen yapıyı oluşturur. Her kromozomda tek bir DNA bulunur ve insan 23 çift kromozoma sahiptir.

DNA’nın keşfi

DNA ilk defa 1869 yılında, Alman biyokimyacı Frederich Miescher tarafından gözlemlendi, ancak yıllarca bilim adamları tarafından önemi anlaşılamadı. 1953 yılında ise çift sarmal yapı çözümlendi ve canlıya ait tüm bilgilerin o küçük molekülde saklı olduğunun farkına varıldı.

DNA teknolojisi

DNA dizilimi teknolojisiyle bilim insanları, DNA’nın bir sırası boyunca bazların nasıl sıralandığı bilgisine ulaşmaya çalışıyor. Teknolojinin sağladığı olanaklarla genler, kromozomlar veya genomlardaki bazların sıralaması belirlenebilir. Ulusal İnsan Genom Araştırma Enstitüsü’nün hazırladığı bir rapora göre, araştırmacılar 2000 yılında insan genomunun ilk tam dizinini tamamladılar.

Kişinin DNA’sı bir nevi genetik mirastır. Sahip olduğu veya yalnızca taşıyıcılığını yaptığı hastalıklar kalıtımsal ise bunlar sonraki nesillere aktarılabilir. DNA testleri ve genetik testlerle ise bunların teşhisini yapabilmek mümkün. En güvenilir sonuçlara ise doktor veya genetik danışman kontrolünde yapılan testlerle ulaşılınabilir.

Örnek olarak Science isimli bilim dergisinin 2017’de yayınladığı bir çalışmaya göre hücredeki kanser mutasyonlarının üçte ikisine DNA’da rastgele meydana gelen hataların sebep olduğu keşfedilmiştir.

2017’de yapılan bir diğer çalışmada ise bilim insanları Antik Mısırlı mumyaların genomlarıyla alakalı ilk verilere ulaştılar. Bulgular, Nature Communications dergisinin Mayıs 2017 sayısında yayınlandı.