HİDROSEFALİ

Tedavi öncelikle nedene yönelik olarak yapılmaktadır ve çoğunlukla cerrahi yaklaşım tercih edilmektedir.

Tümörlere bağlı hidrosefalilerde, tümörün cerrahi olarak çıkarılması sonucunda genellikle hidrosefali düzelmektedir. Ancak doğumsal hidrosefalilerin büyük çoğunluğunda, BOS basıncını düşürmek için, şant denilen ince kataterler (silikon veya polietilen kanallar) kullanılarak fazla miktardaki BOS beyindeki boşluklardan vücudun başka bir yerine akıtılmakta  ve oradan emilmektedir. Bir diğer yöntem 3. ventrikülostomi denen endoskopik ameliyat şeklidir.

En çok kullanılan yol Ventrikülo–Peritoneal (VP) Şant şeklidir. Beyinde genişlemiş olan ventriküle konan kataterin ucu deri altından karın boşluğuna yönlendirilir. BOS fazlası karın zarı tarafından emilerek beyindeki basınç düşürülür ve hidrosefali düzelir. Bu kapalı boşaltma sistemine kafa içindeki sıvının basıncının belli düzeyi aştığında çalışmasını sağlayan bir valf-pompa eklenir. Bütün dünyada en çok tercih edilen şant tipi ventrikülo-peritoneal tipdir. Diğer şant yöntemlerine göre daha kolay ve sorunsuz uygulanmaktadır.

Ventrikülo-Atrial (VA) Şant sisteminde fazla sıvı karın yerine, kalbe giden toplardamardan birine yönlendirilir. Damarlardaki kanın geriye gelmesini önlemek amacıyla, tek yönlü valf (pompa) sistemi gerekli olup, pompadan sonra devam eden ince bir plastik tüp kalbe giden bir toplardamar içinde kalbin sağ kulakçığına kadar ilerletilir.

Ventrikülo-plevral (VPl) Şant yönteminde beyin içindeki sıvı, tüp ve valf aracılığı ile akciğerin etrafında bulunan zarın (plevra) iki yaprağı arasına boşaltılır. VP şantın uygulanamadığı durumlarda ventrikülo-plevral şant uygulaması düşünülebilecek diğer bir yöntemdir. Ventrikülo-plevral şant 5 yada 6 yaşından daha küçük çocuklarda uygulanmaz. Çünkü biriken sıvı akciğerlere bası yapıp solunum sıkıntısı yaratabilir.

 

Lumbo-Peritoneal (LP) Şant sistemi genellikle kommunike (bağlantının korunduğu) hidrosefalilerin tedavisinde kullanılabilir. Beldeki omurlar arasındaki omurilik zarı içindeki BOS yerleştirilen bir kateter aracılığı ile karın boşluğuna akıtılır.

Şant ameliyatı sonrası en sıklıkla karşılaşılan problemler enfeksiyon ve tıkanmalardır. Ayrıca bebekken takılan şant boyu çocuk büyüdüğünde kısa kalabilir ve bu gibi nedenlerle düzeltme (revizyon) cerrahileri takipte gerekli olabilir. Şant takılması işlemi kısa ve zor olmamasına rağmen, ameliyathanede steril şartlarda ve genel anestezi (uyutularak) altında yapılan bir işlemdir.

Endoskopik Üçüncü Ventrikülostomi 1980’lerin sonu ve 1990’ların başlarında hidrosefali tedavisinde uygulanmaya başlayan ve giderek yaygınlaşan bir yöntemdir. Ancak tüm hidrosefalilerde kullanılamaz. Etkili olabilmesi için BOS yollarında bir darlık veya engel olması gereklidir. Bunlar su kanalında darlık veya tıkanıklık, BOS yollarını tıkayan kistler, tümörler yada yapışıklıklar olabilir. Bu yöntemde 3. ventrikül tabanında açılan bir pencere ile normal yoldan emileceği beyin çevresine ulaşamayan BOS’ un bu engeli kestirme bir yolla aşıp emileceği yere ulaşması sağlanır. Bu işlem genellikle kafatasının sağ ön tarafında küçük bir delik açılıp, bir kalem kalınlığındaki endoskopun yan ventriküle sokulması ve buradan üçüncü ventriküle geçilmesi ve sonrasında üçüncü ventrikül tabanında bir pencere açılması ile yapılır. Yukarıda birikmiş olan fazla miktardaki basınçlı BOS bu pencereden beynin tabanındaki yollara ve oradan da beyin çevresine ulaşır. Böylece BOS yeni bir akış yoluna kavuşmuş olur.

Bu işlemin başarı şansı her zaman çok yüksek değildir. Bir yaş altındaki bebeklerde başarı oranı %20-40 iken, 2 yaşından sonra %80’lere ulaşabilmektedir. Daha önce geçirilmiş beyin kanaması ve enfeksiyonların bu işlem üzerinde olumsuz etkileri vardır.