Giriş
Crohn hastalığı nedir?
Crohn hastalığı gastrointestinal sistemin bir hastalığıdır. Ağızdan anüse kadar tüm bölgeleri tutabilir. Bununla birlikte ince bağırsağın son kısımları (ileum) ve kalın bağırsağın başlangıç kısımlarını daha çok tutar. Hastalık bağırsakların tüm katmanların tutabilir ve derinlere inebilir. Hastalığın sebep olduğu bağırsak duvar kalınlaşması barsak pasajını zorladığından dolayı sıklıkla ağrı ve beraberinde ishal atakları yapar.
Crohn hastalığı inflamatuvar barsak hastalığı grubundandır. Bu grupta barsak duvarında ödem ve mukozal hasar oluşmaktadır. Yakınma olarak irritabl barsak sendromu ve ülseratif kolite de benzemektedir. Bu gibi durumlardan ayırıcı tanı ile ayrılmalıdır. Ülseratif kolitte barsak iç yüzeyi tutulurken, Crohn hastalığı barsak duvarının iç yüzeyinden dış duvarına kadar her katmanını tutabilir. Ayrıca Crohn hastalığında hastalıklı bölgeler arasında normal bölgeler bulunabilmektedir. Ülseratif kolit rektumdan başlayarak (bağırsağın anüse en yakın dış kısmı) atlama yapmadan bağırsağın baş tarafına doğru ilerler.
Epidemioloji, sıklık
Crohn hastalığı erkek ve bayanlarda eşit oranda görünür, aile içi yılım gösterebilir. Vakaların %20 sinin bir yakınında Crohn hastalığına rastlanır. Tüm yaş gruplarında görünmesine rağmen en sık 20 ila 30 yaşlar arasında görür. Yahudi ırkında daha fazla görülürken Afrikalılarda daha az görülür.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Kesin sebebi bilinmemektedir. Bazı teoriler ortaya atılmıştır. En kabul edileni şu dur. İmmun sistem (vücudun savunma sistemi), yanlışlıkla gıdalar, bakteriler ve diğer bazı maddelerdeki proteinler ile barsak yüzeyindeki proteinleri benzer zannederek, hastanın bağırsağına saldırır. Bu saldırı esnasında beyaz küreler bağırsak dokusuna birikir burada kronik bir inflamasyona sebep olurlar, bu durum ise barsak duvarında ödem ve ülserlere yol açar. Bu sürecin gelişmesinde kişinin genetik yapısı, immun sistemi ve çevresel faktörler önemli rol oynar. Sadece immun hücreleri değil, TNF gibi immun medyatörler de süreçte yer alır.
Crohn hastalığında stresin önemi nedir? Bazı hastalar stresli anlarında hastalıklarının alevlendiğini söylese de bu genel bir kural orak tüm hastaları uygulanamaz. Hastalığın kronikliği nedeniyle kişilerde stres yapacağını da kabul etmek gerekir. Sonuç olarak stres nedeniyle sıkıntı yaşayan hastalarda rahatlatıcı teknikler ve gerektiğinde ilaç kullanılabilir.
Semptom ve Yakınmalar
Crohn hastalığında en sık bulgu sağ alt kadranda olan ağrı ve ishaldir. Rektal kanama, kilo kaybı, artrit, cilt problemleri ve ateş görülebilir. Kanama anemiye sebep olabilir. Crohn hastalığı çocuklarda ise gelişme geriliğine yol açar.
Crohn hastalığı ve gebelik Crohn hastası bayanlarda araştırmalar göstermiştir ki, gebelik süreci ve doğum hastalıktan etkilenmez. Bununla birlikte yinede hastaların gebelik planlıyorlar ise doktorlar ile önceden görüşmesi önerilir.
Komplikasyonlar
Obstrüksiyon:en sık komplikasyondur.
Fistüller: İnflamasyonlu barsak dokusu etraf dokulara önce yapışır sonra aralarında ince tüneller oluşabilir bunlara fistül denir. Fistüller cilde, mesaneye ve vajinaya olabilir. Fistüller nedeniyle barsak içine barsak muhtevası bu organlara sızar. Sık idrar yolu enfeksiyonu, cilde ve vajinaya akıntılar görülebilir. Cilde olan fistüller en çok perianal bölgede olmaktadır. Anusta ayrıca yırtıklarda (anal fissür) görülebilir
Beslenme yetersizliği: Protein, kalori ve vitamin eksiklikleri görülür. Bu eksikliği sebebi yetersiz besin alama, ince bağırsaklardan protein kaybı, ve emlim yüzeyindeki kayıplar olabilir. Artrit:Cilt problemleri: eritema nodosum Göz inflamasyonu: İrit ve üveit Ağızda aftöz ülserlerBöbrek taşı:oxalat emilimi artar ve kalsiyum oksalat taşlarında artış olur. Safra kesesi taşları: safra tuzlarının geri emilimi ve kalitesi bozulacağından safra sıvısında kaliteli safra tuzu azalır. taşlaşma meyili oluşur. Diğer hepatobilyer hastalıklar- primer siklerozan kolanjit gibi Kolon kanseri: uzun süreli hastalıklarda ülseratif kolit kadar olmasada bir miktar kolon kanseri riski artmıştır.
Bu komplikasyonların bir kısmı Crohn hastalığının tedavisi esnasında düzelirler bir kısmı ise ayrıca tedavi edilmesi gerekmektedir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Fizik muayene yanında bazı laboratuar testleri gerekir. Tam kan sayımı:Kansızlık bağırsaklardan kan kaybını gösterir. Beyaz küre yüksek olduğunda barsak ansları arasında apse gelişiminden şüphelenilmelidir. Dışkıda gizli kan ve parazit testleri, amip antijen testiBaryumlu ince barsak grafileri ve gerekirse kalın barsak grafileriFileksıbıl sigmoidoskopi ve kolonoskopi:Testlerle endoskopiyle kalın barsak yüzeyi görülür. Crohn hastalığı düşünüldüğünde özellikle ileum bölgesinden biyopsi alınmaya çalışılmalıdır. Hastalıklı bölgeden yapılan biyopside granülomasyon görülmesi beklenir.
Ayirici Tanılar
CD da granulom epitelioid histiosit kolleksiyonundan oluşur. Sınırları fludur. nekroz ve multinukleer dev hücreler genellikle görülmez. granulom lamina propriada olmalı, kriptlerle bağlantılı olmamalıdır.
kazeifiye olmayan ranulomlar, küçük epitelioid histiosit kolleksiyonları, deve hücreler, isole dev hücreler bazı infeksiyoz kolitlerde de görülebilir.
granulom
- mikobakterium sp - tüberküloz gibi (kazeifikasyon görünürse tbc dir)
- klamidya sp
- yersinia psedotuberculosis
- treponema sp
mikrogranulom
- salmonella sp
- camplyobakter sp
- yersinia enterocollitica
dev hücreler
de bu patolojiler görülebilir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dışı tedavi önerileri
Tedavinin parçaları ilaçlar besinler cerrahi yive bunların kombinasyonlarıdır. Tedavide amaç inflamasyonu durdurmak, beslenme bozukluklarını gidermek, karın ağrısı, ishal ve rektal kanama gibi yakınmalara durdurmaktır.
Günümüzde tedavi ancak hastalık ataklarını azaltmaktadır tam bir tedavi henüz yoktur. Tedavi seçeneklerini belirleme de hastalığın tutulum yeri ve ciddiyeti, var olan komplikasyonlar ve hastanın daha önce aldığı tedavilere verdiği cevaplar etkilidir. Tedavi ile remisyona giren hastalar yıllarca remisyon da kalabilir ancak hastalığın doğası gereği Crohn hastalığı sık tekrarlayabilir.
İlaç tedavisiAntiinflamatuvar ilaçlar:Mesalamin içeren ilaçlar- sülfasalazin bu grup ilaçların ilkidir. 5-ASA artı antibiyotikten oluşur. Yan etkileri biraz daha fazla olduğundan günümüzde daha az kullanılmaktadır. Crohn hastalığıyla beraber artrit de olan vakalarda ancak yinede ilk tercih olabilmektedir. Crohn hastalığında esas iki etkili olan komponentin 5-ASA olduğunun anlaşılması üzerine, sadece 5-ASA içeren yeni ilaçlar üretilmiştir. Asacol, pentasa ve salofalk bu ilaçlardandır. Bu ilaçların muhtemel yan etkileri, bulantı, kusma, substernal yanma, ishal ve baş ağrısıdır.
Steroidler:Steroidler oldukça etkilidir. Başlangıçta hastalık şiddetli olduğunda 1 mg/kg dozda prednisone verilmesi mutaddır. Yakınmalar kontrole altına alındığında ilacın dozu yavaşça azaltılır. Bu ilaçlar yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanılamazlar. Enfeksiyona meyil, kilo artışı, ay dede yüzü, hipertansiyon, deride çatlaklar, bufalo hörgücü, tuz tulumu artışına bağlı vücutta ödem, glukoz intoleransı, kemik erimesi (osteoporoz) ve katarakt gibi yan etkiler görülebilir. İmmun sistem baskılayıcılar:Azothiopurin, ve6-MP en çok kullanan ilaçlardır. Crohn hastalığının temelinde vücudun kendi savunma sisteminin, kendi bağırsak yüzeyine aşırı bir reaksiyon olduğundan, bu ilaçlar immun sistemi baskılayarak bu inflamasyonu geriletir. Bu ilaçlarda steroidler gibi enfeksiyonlara karşı meyil oluştururlar. Bu yüzden yakın takip edilmelidirler. Diğer yan etkileri bulantı, kusma ve ishaldir. Bu grup ilaçların Crohn hastalığındaki etkisi yaklaşık 3 ay içerisinde görüleceğinden, ilk üç ay içerisinde steroidlerle kombine edilmesi mutad bir uygulamadır.
Infliximab (Remicade):İmmun medyatörlerden TNF-alfa ya karşı oluşturulan bir antikordur. Yukardaki tedavilere cevap vermeyen Crohn hastalarında ve açık akıntılı fistülleri olan hastalarda FDA tarafından onaylanmıştır. Kalp yetmezliği olan ve tüberküloz öyküsü olan kişilerde verilmesi kontraendikedir.
Antibiyotikler:Antibiyotikler ince barsak daralmalarında, fistülleri olanlarda ve cerrahi öncesinde bakteriyel aşırı çoğalmasına karşı verilir. Bu amaçla kullanan antibiyotikler arasında, ampicillin, sulfonamide, cephalosporin, tetracycline, siprofloksasisn veya metronidazole sayılabilir. Fistül tedavisinde siprofloksasisn ve metronidazole üç ay kadar kullanılabilir.
Anti ishal ilaçları ve sıvı replasmanı:İnflamasyon baskılandığında krampla beraber gelen karın ağrılar geçmektedir. Buna rağmen inflamasyon yatıştığı halde ishal ve ağrıları devam ediyor ise diphenoxylate, loperamide, ve codeine kullanılabilir. Sıva kaybından dolayı dehidratasyon gelişen hastalarda sıvı replasmanı yapılmalıdır.
Besin desteği:Özellikle gelişme geriliği olan çocuklarda besleme desteği önemlidir. Özel yüksek kalorili sıvı diyetler bu amaçla kullanılır. Şiddetli vakalarda bazen hastalar geçici bir süre damardan beslenmek zorunda kalabilir. Yiyeceklerin kendisi Crohn hastalığına yol açmaz. Bununla beraber hastalığında alevlenme yaşayan kişiler, ishal ve ağrılı kramplar geçirmemek için lifli tahıllar, açılı baharatlar, alkol ve süt ürünlerinden uzak durmalıdırlar.
Crohn hastalığında diyet tedavisiHastalığı iyileştirdiği kabul edilen herhangi bir diyet yoktur. Bununla birlikte hastalığın bazı dönemlerinde kişi oldukça iştahsız kalabilir. İnce barsak iç yüzeyine tutulması nedeniyle emilim sorunu yaşayabilir. Bu dönemlerde besin takviyesi gerekebilir. Besin takviyesi damar yoluyla olabileceği gibi ağız yoluyla sıvı ancak
Cerrahi tedavi
Şu an hastalarının üçte ikisi hayatlarının belli bir döneminde cerrahi geçirmektedirler. İlaçlar yakınmaları kontrol etmediği taktirde cerrahi gereklidir. İlaçlarla kontrolsüz hastalık yanında, tıkanıklık, perforasyon, apseler ve intestinal kanamalar cerrahi sebebi olabilir. Hastalıklı barsak segmentini alınması on anki yakınmaları azaltır ancak hastalığı tamamen tedavi etmez. Sıklıkla ameliyat olan segmentin hemen yanından hastalık tekrarlar. Bu yüzden ameliyat sonrası ilaç tedavisi tekrar önem arz eder.Kalın bağırsağı tutulan hastalarda, nadiren kalın bağırsağa an tümü alınmak zorunda kalabilir. Buna kolektomi denir. ince barsağın son kısmı karın duvarına açılır. Açıklığa kolostomi denir.Bazen tutulmuş barsak segmenti sadece hastalık bölgesi çıkarılabilir (rezeksiyon) ve ucu uca dikilebilir bunun dışında bazen dar segmentler strikturoplasti denilen metotla diklemesine kesilip yanlamasına dikilerek dar segment açılmaya çalışılır.
Bu yazıyı yazan Doktora ulaşım bilgileri:
 |
Prof. Dr. Yusuf AKCAN
Gastroenteroloji Uzm.
Ozel Istanbul Onkoloji Hastanesi
Tel. : 0 530 286 29 80
Tel. : 0 532 652 52 06
Cevizli Mah. Toros Cad. No : 86 PK:34846 Maltepe / Istanbul
( Gulsuyu Metro duragi karsisi)
|
İlgili Kelimeler Listesi: crohn hastalığı, crohn tedavisi, İBH, inflamatuvar barsak hastalığı
Not: Aşağıdaki linklerden ilgili diğer
konuları
okuyabilir,
mavi
linkler
hızlı
site içi
arama
yapabilirsiniz
|
